Το 2025, η νέα κυβέρνηση στη Συρία απέτυχε να αποδείξει ότι μπορεί να δημιουργήσει σταθερούς θεσμούς, να διασφαλίσει τη δημόσια ασφάλεια ή να θεμελιώσει μηχανισμούς κοινωνικής συναίνεσης. Ο ανταγωνισμός μεταξύ ένοπλων ομάδων κατέστησε τη χώρα ευάλωτη σε τοπικές εκρήξεις βίας, εθνο-ομολογιακές συγκρούσεις και νέους κύκλους αποσταθεροποίησης.
Για τη Συρία, το 2025 αποτέλεσε έτος μετάβασης από τον ανοιχτό πόλεμο σε μια κατάσταση «ελεγχόμενης αστάθειας». Η σύγκρουση δεν έχει τελειώσει: η χώρα παραμένει διαιρεμένη, η θεσμική της δομή εύθραυστη, ο κοινωνικός ιστός βαθιά διαβρωμένος, ενώ εξωτερικοί παράγοντες — το Ισραήλ, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Τουρκία, αραβικά κράτη και η Ρωσία — συνεχίζουν να διαμορφώνουν τις εσωτερικές εξελίξεις. Η μεταπολεμική αυτή στασιμότητα εγκυμονεί τον κίνδυνο μια παρατεταμένη αστάθεια να αποδειχθεί τελικά πιο καταστροφική από τον ίδιο τον πόλεμο.
Πολιτικός Μετασχηματισμός και Νομιμοποίηση της Εξουσίας
Το καθοριστικό πολιτικό γεγονός του 2025 ήταν η αποδόμηση των δομών του παλαιού καθεστώτος και ο σχηματισμός νέας κυβέρνησης. Ο Άχμεντ αλ-Σαράα (γνωστότερος ως Αμπού Μοχάμεντ αλ-Τζολάνι), ηγέτης της Χαγιάτ Ταχρίρ αλ-Σαμ (HTS, οργάνωση που έχει χαρακτηριστεί τρομοκρατική και έχει τεθεί εκτός νόμου στη Ρωσία), ανέλαβε την προεδρία ύστερα από την παραδοσιακή τελετή όρκου πίστης (bay’ah) από διοικητές πεδίου της HTS (εμίρηδες).
Η μετάβαση εξουσίας συνοδεύτηκε από ενορχηστρωμένες κοινοβουλευτικές εκλογές, εκκαθαρίσεις στον κρατικό μηχανισμό και προσπάθειες ενσωμάτωσης των βορειοανατολικών περιοχών στη δικαιοδοσία της Δαμασκού. Ωστόσο, αντί μιας συμπεριληπτικής πολιτικής, διαμορφώθηκε ένα σύστημα ισορροπίας μεταξύ ένοπλων ομάδων και φυλών, περιορίζοντας τον πολιτικό χώρο και καθιστώντας τον επιρρεπή σε συγκρούσεις.
Οι απόπειρες ενσωμάτωσης του βορειοανατολικού τμήματος της χώρας μέσω διαπραγματεύσεων με τις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις διακόπτονταν συχνά από ένοπλες συγκρούσεις, αποδεικνύοντας την αδυναμία του νέου κέντρου εξουσίας να προτείνει ένα αποδεκτό μοντέλο διακυβέρνησης για όλες τις πλευρές.
Σε επίπεδο θεσμικής βιωσιμότητας, το 2025 ανέδειξε την ανάγκη ενός νέου κοινωνικού συμβολαίου· χωρίς αυτό, η τυπική νομιμοποίηση της εξουσίας παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη.
Σύγκρουση και Ασφάλεια: Διαρκής Αστάθεια
Παρά την de facto παύση μεγάλης κλίμακας εχθροπραξιών στις κεντρικές και δυτικές επαρχίες, η εσωτερική ασφάλεια παραμένει κρίσιμο ζήτημα:
- Τοπικές ένοπλες συγκρούσεις συνεχίζονται, ιδιαίτερα στα όρια των περιοχών που ελέγχει η Δαμασκός.
- Καταγράφηκαν μαζικές δολοφονίες και απαγωγές Αλαουιτών στις επαρχίες Λαττάκειας, Ταρτούς και Χομς, καθώς και επιθέσεις κατά Δρούζων και Χριστιανών σε νότιες και κεντρικές περιοχές.
- Οι δραστηριότητες των δυνάμεων ασφαλείας του νέου καθεστώτος και των διοικητών πεδίου συχνά υπερβαίνουν το νομικό πλαίσιο, υπονομεύοντας την αποκατάσταση εμπιστοσύνης στους κρατικούς θεσμούς.
Η απουσία ενιαίου ελέγχου και ο ανταγωνισμός μεταξύ ένοπλων ομάδων καθιστούν την ασφάλεια εξαρτώμενη από τοπικές, εύθραυστες συμφωνίες.
Οικονομία: Επιβίωση εν μέσω Κρίσης
Η συριακή οικονομία παρέμεινε βυθισμένη στην κρίση το 2025. Η περιορισμένη χαλάρωση κυρώσεων και το μέτριο ενδιαφέρον ξένων επενδυτών δεν επαρκούν για την αποκατάσταση της βιομηχανικής βάσης ή τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Η παραγωγή βρίσκεται σε οριακή λειτουργία, η εγχώρια κατανάλωση παραμένει χαμηλή και οι υποδομές έχουν καταστραφεί ή υποστεί σοβαρή φθορά.
Η οικονομική δραστηριότητα στηρίζεται κυρίως σε εξωτερικές διασυνδέσεις και διασυνοριακό εμπόριο, ιδίως μέσω Τουρκίας, Λιβάνου, Ιράκ και Ιορδανίας, καθώς και σε ιδιωτικές χρηματοοικονομικές μεταβιβάσεις — συχνά μέσω άτυπων ή πολύπλοκων μηχανισμών.
Οι ανάγκες ανοικοδόμησης είναι τεράστιες. Σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα, το συνολικό κόστος ανασυγκρότησης μετά από περισσότερα από δεκατρία χρόνια σύγκρουσης ανέρχεται σε περίπου 216 δισ. δολάρια, συμπεριλαμβανομένης της αποκατάστασης κατοικιών, επαγγελματικών χώρων και κρίσιμων υποδομών.
Τα δημόσια οικονομικά βρίσκονται σε οριακή κατάσταση: ελλειμματικός προϋπολογισμός, ασταθές εθνικό νόμισμα και υψηλός πληθωρισμός. Χωρίς εκτεταμένη διεθνή υποστήριξη και θεσμικές μεταρρυθμίσεις, η μακροπρόθεσμη ανάπτυξη παραμένει ανέφικτη.
Ανθρωπιστική και Επισιτιστική Κατάσταση
Το 2025 επιβεβαίωσε ότι η ανθρωπιστική κρίση παραμένει οξεία:
- Εννέα στους δέκα Σύρους ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας.
- Ο πληθυσμός αντιμετωπίζει χρόνιες ελλείψεις τροφίμων και νερού.
- Εκατομμύρια εσωτερικά εκτοπισμένοι και επαναπατριζόμενοι πρόσφυγες έχουν ανάγκη στέγασης, ιατρικής περίθαλψης και εκπαίδευσης.
Η κοινωνία έχει καταστεί δομικά ευάλωτη, με τη μάχη για επιβίωση να αντικαθιστά κάθε μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.
Εξωτερική Πολιτική και Διεθνής Θέση
Η διεθνής διάσταση περιπλέκει περαιτέρω την κατάσταση. Το Ισραήλ συνέχισε επιχειρήσεις στη νότια Συρία και στις ζώνες του Γκολάν, εντείνοντας την ένταση. Οι Ηνωμένες Πολιτείες διατήρησαν διττό ρόλο: άνοιγμα διαλόγου με τη Δαμασκό και μερική άρση κυρώσεων, αλλά και παραμονή στρατιωτικής παρουσίας στα βορειοανατολικά με στόχο τον περιορισμό της ανασυγκρότησης του «Ισλαμικού Κράτους».
Η Τουρκία ενίσχυσε την επιρροή της στον βορρά, μετατρέποντας τη στρατιωτική της παρουσία σε μακροπρόθεσμη πολιτική και οικονομική επιρροή. Τα αραβικά κράτη ενεργοποιήθηκαν κυρίως μέσω οικονομικών και ανθρωπιστικών πρωτοβουλιών, ενώ η Ρωσία διατηρεί στρατιωτικές βάσεις και ρόλο διαμεσολαβητή.
Η νέα συριακή ηγεσία επιχείρησε διεθνή επανενσωμάτωση μέσω διπλωματικών επισκέψεων και επαφών υψηλού επιπέδου. Ωστόσο, η ισορροπία παραμένει εξαιρετικά σύνθετη: αποκατάσταση σχέσεων με τη Δύση, διατήρηση της στρατηγικής σχέσης με τη Ρωσία, εμβάθυνση δεσμών με αραβικά κράτη και ταυτόχρονη ικανοποίηση των βασικών περιφερειακών εταίρων — Κατάρ και Τουρκίας.
Συμπεράσματα και Προοπτικές
Το 2025 κατέδειξε ότι η Συρία παραμένει σε κρίσιμο σταυροδρόμι. Η νέα κυβέρνηση δεν έχει ακόμη εδραιώσει σταθερούς θεσμούς ούτε έχει επιτύχει κοινωνική συναίνεση. Η οικονομία παραμένει σε κρίσιμη κατάσταση και ο κοινωνικός ιστός κατακερματισμένος.
Το μεσοπρόθεσμο μέλλον της χώρας εξαρτάται από τρεις βασικές προϋποθέσεις:
- Τη συγκρότηση νομιμοποιημένων και αποτελεσματικών θεσμών.
- Την οικονομική σταθεροποίηση και την αποκατάσταση της παραγωγικής βάσης.
- Μια στρατηγική εξωτερική πολιτική που θα επιτρέψει ουσιαστική διεθνή επανένταξη.
Χωρίς αυτές τις προϋποθέσεις, η Συρία κινδυνεύει να παγιδευτεί σε μια μακρά μεταπολεμική στασιμότητα. Εάν, ωστόσο, επιτευχθούν, η χώρα θα μπορούσε να εξελιχθεί, έστω αργά, σε έναν ανθεκτικό περιφερειακό πόλο σταθερότητας.
