Ιερά Μονή Σινά: Το ζήτημα της νομικής προσωπικότητας της

Ένα από τα κεφαλαιώδη ζητήματα, που ανέκυψε από την διαδικασία ενώπιον του Εφετείου Ισμαηλίας, με διαδίκους το Αιγυπτιακό Κράτος και την Ιερά Μονή Σινά, ήταν το ζήτημα της νομικής προσωπικότητας της δεύτερης.

Η επικρατούσα μέχρι σήμερα – και πλήρως εσφαλμένη – άποψη υποστηρίζει, ότι η Ιερά Μονή Σινά δεν έχει νομική προσωπικότητα. Την άποψη αυτή φαίνεται, ότι αποδέχεται και η ελληνική Πολιτεία και για τον λόγο αυτόν ψήφισε και τον σχετικό νόμο 5224/2025, με τον οποίο ίδρυσε νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου στην Ελλάδα, νομίζοντας – εσφαλμένως – ότι υποβοηθεί στην απόδοση νομικής προσωπικότητας στην Ιερά Μονή Σινά, η οποία βρίσκεται βεβαίως στην Αίγυπτο και εκτός των γεωγραφικών ορίων ισχύος του ελληνικού νομοθετήματος.

Το ζήτημα, όμως, συνεχίζει να υφίσταται και να τελεί υπό συζήτηση και βεβαίως υπό διαπραγμάτευση. Αυτή όμως η κατάσταση δημιουργεί αυτονοήτως το ερώτημα: Έχει ή δεν έχει η Ιερά Μονή Σινά νομική προσωπικότητα; Και αν έχει, αυτή αναγνωρίζεται εντός της Αιγύπτου ή και εκτός αυτής;  Επ’ αυτού του ερωτήματος θα απαντήσω αμέσως παρακάτω.

Ως αφετηρία για την απάντηση μου, θα ασπαστώ την άποψη του τ. Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας και διακεκριμένου πανεπιστημιακού διδασκάλου κ. Προκόπη Παυλόπουλου, ο οποίος σε σχετικώς πρόσφατο άρθρο του υπό τον τίτλο: «Το Διεθνές Δίκαιο για την Ιερά Μονή Αγίας Αικατερίνης του Σινά», επεσήμανε ορθότατα, ότι: «Για την Ελλάδα, αλλά και διεθνώς, το νομικό καθεστώς της Ιεράς Μονής της Αγίας Αικατερίνης του Σινά πρέπει να αντιμετωπίζεται πρωτίστως ως ζήτημα Διεθνούς Δικαίου. Και συγκεκριμένα ζήτημα, το οποίο ρυθμίζεται κανονιστικώς από τις οικείες διατάξεις της Σύμβασης της UNESCO του 1972 για την Παγκόσμια Πολιτιστική και Φυσική Κληρονομιά».

Υπό αυτό το πρίσμα, οφείλουμε να ξεκινήσουμε από την απόφαση της UNESCO, με την οποία η Ιερά Μονή Σινά χαρακτηρίστηκε ως μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς.

Πρόκειται για την απόφαση με αριθμό 954 της 29^ης Ιουνίου 2002 και αναρτήθηκε στην επίσημη ιστοσελίδα της UNESCO (https://whc.unesco.org/document/168828).

Η απόφαση αυτή, που εκδόθηκε με πρωτοβουλία του Αιγυπτιακού Κράτους, αφορά στην χερσόνησο του Σινά, αφού ρητώς αναφέρεται σ’ αυτήν ως  προστατευόμενο μνημείο (Site Name) η περιοχή της Αγίας Αικατερίνης (Saint Catherine Area) και όχι αποκλειστικώς και μόνον στην Ιερά Μονή Σινά.

Περαιτέρω, η έκδοση της στηρίχθηκε σε συγκεκριμένα τέσσερα κριτήρια, που θα εκθέσω αμέσως.

Όπως προκύπτει από την ίδια την απόφαση, και ειδικότερα από το απόσπασμα της Εκθέσεως της 26ης Συνόδου της Επιτροπής Παγκόσμιας Κληρονομιάς (βλ. https://whc.unesco.org/document/168828), τα κριτήρια, που στήριξαν την συγκεκριμένη απόφαση ήταν (η απόδοση από την αγγλική γλώσσα στην ελληνική έγινε από τον γράφοντα):

Κριτήριο πρώτο: Η αρχιτεκτονική της Μονής της Αγίας Αικατερίνης, οι καλλιτεχνικοί θησαυροί που στεγάζει και η οικιστική της ενσωμάτωση σε ένα άγριο τοπίο, ο συνδυασμός των οποίων καθιστά την Ιερά Μονή ένα εξαιρετικό παράδειγμα ανθρώπινης δημιουργικής ιδιοφυΐας. Κριτήριο δεύτερο: Ο χαρακτήρας της Μονής της Αγίας Αικατερίνης ως ένα από τα πολύ πρώιμα εξαιρετικά παραδείγματα στην ανατολική παράδοση χριστιανικού μοναστικού οικισμού που βρίσκεται σε μια απομακρυσμένη περιοχή, ο οποίος καταδεικνύει μια στενή σχέση μεταξύ φυσικού μεγαλείου και πνευματικής αφοσίωσης.

Κριτήριο τρίτο: Δεδομένου, ότι ο ασκητικός μοναχισμός σε απομακρυσμένες περιοχές επικράτησε στην πρώιμη χριστιανική εκκλησία και είχε ως αποτέλεσμα την ίδρυση μοναστικών κοινοτήτων σε απομακρυσμένα μέρη, η Μονή της Αγίας Αικατερίνης είναι μία από τις πρώτες και η παλαιότερη που έχει διασωθεί άθικτη, χρησιμοποιώντας την αρχική της λειτουργία χωρίς διακοπή από τον 6ο αιώνα.

Κριτήριο τέταρτο: Η περιοχή της Αγίας Αικατερίνης, με κέντρο το ιερό όρος Σινά (Τζέμπελ Μούσα, Όρος Χωρήβ), όπως και η Παλιά Πόλη της Ιερουσαλήμ, είναι ιερή για τρεις παγκόσμιες θρησκείες: τον Χριστιανισμό, το Ισλάμ και τον Ιουδαϊσμό.

Έχοντας, λοιπόν, υπόψιν το σκεπτικό της UNESCO, οδηγούμαστε στα εξής συμπεράσματα:

Από το πρώτο κριτήριο προκύπτει σαφώς, ότι υπό προστασίαν τίθενται:

α) οι κτιριακές εγκαταστάσεις της Ιεράς Μονής Σινά,

β) τα κειμήλια της και οι εν γένει καλλιτεχνικοί θησαυροί της,

γ) το φυσικό περιβάλλον, εντός του οποίου ευρίσκεται η Ιερά Μονή, διότι μόνον εντός αυτού του περιβάλλοντος και σε συνδυασμό μ’ αυτό, η Ιερά Μονή συνιστά – κατά το πρώτο κριτήριο –  «εξαιρετικό παράδειγμα ανθρώπινης δημιουργικής ιδιοφυΐας»,

Από το δεύτερο κριτήριο προκύπτει σαφώς, ότι υπό προστασίαν τίθεται και ο τρόπος οργανώσεως του μοναστικού αυτού οικισμού, διότι συνιστά ένα πολύ πρώιμο εξαιρετικό παράδειγμα στην ανατολική χριστιανική παράδοση. Υπό αυτή την έννοια, και λαμβανομένου υπόψιν ότι η οργάνωση και η μέχρι σήμερα αδιάλειπτη λειτουργία του και διατήρηση του έχει ως βάση τους κανονισμούς, που καθορίζουν την οργάνωση αυτή, αυτοδικαίως και αυτονοήτως τελούν υπό προστασίαν και οι εκάστοτε κανονισμοί λειτουργίας και οργανώσεως της Ιεράς Μονής Σινά, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται και οι νυν ισχύοντες Θεμελιώδεις Κανονισμοί του 1971 της Ιεράς Μονής Σινά. Εξ αυτού συνάγεται, ότι τυγχάνει προστασίας από την ανωτέρω απόφαση της UNESCO το σύνολο των διατάξεων των Θεμελιωδών Κανονισμών του 1971, μεταξύ των οποίων συμπεριλαμβάνεται και η διάταξη του άρθρου 3, κατά την οποία: «Τήν Ἱεράν Μονήν τοῦ Σινᾶ, ὡς νομικόν πρόσωπον, ἐκπροσωπεῖ ὀ Ἀρχιεπίσκοπος αὐτῆς ἐνώπιον πάσης δημοσίας, δημοτικῆς, κοινοτικῆς καἰ δικαστικῆς ἀρχῆς καί ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων παντός βαθμοῦ καί δικαιοδοσίας πάσης χώρας και ἐπικρατείας, ἐνάγει καί ἐνάγεται ἐπ’ ὀνόματι τῆς Ἱερᾶς Μονῆς,….».

Συνεπώς, η νομική προσωπικότητα της Ιεράς Μονής Σινά είναι αδιαπραγμάτευτη, αφού αυτή προβλέπεται στους Θεμελιώδεις Κανονισμούς της Ιεράς Μονής του 1971, οι οποίοι Θεμελιώδεις Κανονισμοί τελούν υπό την προστασία της UNESCO, βάσει του δευτέρου κριτηρίου της αποφάσεως της περί προστασίας της Ιεράς Μονής Σινά και της περιοχής της.

Επιπλέον, η κατοχύρωση της νομικής προσωπικότητας της Ιεράς Μονής Σινά μέσω της κατοχυρώσεως των Θεμελιωδών Κανονισμών της εδράζεται συμπληρωματικώς και στο τρίτο κριτήριο της αποφάσεως, κατά το οποίο η Μονή της Αγίας Αικατερίνης είναι μία από τις πρώτες και η παλαιότερη Μονή, που συνιστά παράδειγμα ασκητικού μοναχισμού σε απομακρυσμένες περιοχές στην πρώιμη εκκλησία και που έχει διασωθεί άθικτη, χρησιμοποιώντας την αρχική της λειτουργία χωρίς διακοπή από τον 6ο αιώνα.

Έκφραση, δε, έμπρακτη αυτής της διασώσεως συνιστούν οι νυν ισχύοντες Θεμελιώδεις Κανονισμοί, οι οποίοι έχουν ως αδιατάρακτη και αδιασάλευτη βάση κατά το άρθρο 2 αυτών, τις Νεαρές και τα Χρυσόβουλα των Βυζαντινών Αυτοκρατόρων,  Πατριαρχικά Σιγίλια, τα Φιρμάνια των κατά καιρούς Σουλτάνων, τις διαταγές των εκάστοτε Βεζύρηδων, τους νόμους, τα νομοθετικά διατάγματα και τα επίσημα έγγραφα των εκάστοτε κυβερνώντων: «Ἡ «Ιερά Μονή τοῦ Σινᾶ, αὐτόνομος ὀργανισμός οὗσα, ἀπολαύει………, ἅτινα περιφρουροῦνται διά διαφόρων Νεαρῶν Διατάξεων καί Χρυσοβούλλων τῶν Βυζαντινῶν Αὐτοκρατόρων, διά διαφόρων Πατριαρχικῶν σιγιλλίων, διά φιρμανίων τῶν κατά καιρούς Σουλτάνων, διά Βεζυρικῶν διαταγῶν, διά νόμων καί νομοθετικῶν διαταγμάτων καί διά τῶν ἐπί μέρους ἐπισήμων ἐγγράφων ἐκδοθέντων ὑπό τῶν ἑκάστοτε καί ἐν διαφόροις τόποις κυβερνησάντων καί κυβερνώντων».

Προς πλήρη επιβεβαίωση των ανωτέρω, θα επισημάνω ακόμη ένα στοιχείο για την κατοχύρωση της νομικής προσωπικότητας της Ιεράς Μονής Σινά.

Στο «Ενοποιημένο Κείμενο Αντικατάστασης» (Consolidated Replacement Text) για την Υποψηφιότητα της περιοχής της Αγίας Αικατερίνης (Χερσόνησος Σινά), ως μικτού μνημείου παγκόσμιας πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς, που προσαρτάται στην απόφαση 954/29.6.2002, και ειδικότερα στην σελίδα 39 αυτού και στο Κεφάλαιο 4, υπό τον τίτλο «Διαχείριση» (Management), παράγραφος b) με τίτλο «Νομικό Καθεστώς» (Legal Status), σαφώς αναφέρεται στην αρχή ως προς το νομικό καθεστώς της Ιεράς Μονής Σινά, ότι αυτή είναι: «Αιγυπτιακό Νομικό Αυτόνομο Θρησκευτικό Ίδρυμα της Ελληνικής Ορθόδοξης Εκκλησίας (Ελληνορθόδοξος ονομάζεται στα αραβικά: Roum Ortodox), που έχει αναγνωριστεί με συγκεκριμένο Αιγυπτιακό Προεδρικό Διάταγμα».

Σημειώνω, παρεμπιπτόντως, ότι στο ίδιο υπ’ αριθ. 4 Κεφάλαιο, στην παράγραφο One (a) και υπό τον τίτλο «Ιδιοκτησία» (Ownership), ξεκαθαρίζεται και το θέμα της ιδιοκτησίας της Ιεράς Μονής Σινά, διότι αναφέρεται αυτολεξεί, ότι: «Ο Ελληνορθόδοξος Αρχιεπίσκοπος Σινά, στη Μονή της Αγίας Αικατερίνης, ενέκρινε την αίτηση, επιβλέποντας προσωπικά και προετοιμάζοντας τα έγγραφα που αφορούσαν τη Μονή σε προηγούμενες περιπτώσεις. Η Μονή και τα περίχωρά της παρεκκλήσια, οι κήποι, τα μονοπάτια και όλες οι άλλες κατασκευές, συμπεριλαμβανομένων των γραφείων στο Κάιρο που βρίσκονται στην πλατεία Μιντάν Αλ-Ζαχέρ (ή Αλ-Νταχέρ) 18 στο Κάιρο και ανήκουν στην Ελληνορθόδοξη Μονή της Αγίας Αικατερίνης και την Αρχιεπισκοπή Σινά. Προφανώς, όλα μαζί αποτελούν ένα σύνολο ενός ολοκληρωμένου δικτύου που είναι προτιμότερο να εγγραφεί στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς, καθώς είναι αδιαχώριστα».

Εκ των παραπάνω, έχω την γνώμη, ότι με αδιαμφισβήτητο τρόπο συνάγεται, πως η Ιερά Μονή Σινά είναι νομικό πρόσωπο, κατοχυρωμένο ως τέτοιο όχι μόνον από τους Θεμελιώδεις Κανονισμούς της, οι οποίοι καλύπτονται από την διεθνή προστασία της Ιεράς Μονής Σινά ως μνημείου παγκόσμιας πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς αλλά και αυτοτελώς και πρωτογενώς από την ίδια την απόφαση της UNESCO, με την οποία η Ιερά Μονή Σινά και η περιοχή της ανακηρύχθηκε μνημείο παγκόσμιας μικτής κληρονομιάς, δηλαδή και πολιτιστικής και φυσικής. Η νομική αυτή προσωπικότητα ισχύει έναντι παντός και επί παγκοσμίου επιπέδου, βρίσκει δε την έκφραση της στον εκάστοτε Ηγούμενο της Ιεράς Μονής και Αρχιεπίσκοπο Σινά, ο οποίος είναι και ο νόμιμος εκπρόσωπος της έναντι πάσης αρχής και παντός κράτους, έλκων την νομιμοποίηση του:

1. από τους Θεμελιώδεις Κανονισμούς, οι οποίοι απολαμβάνουν προστασίας από την UNESCO, ως αναπόσπαστο κομμάτι της Ιεράς Μονής Σινά,
2. από την ίδια την απόφαση 954/2002 της UNESCO αυτοτελώς και πρωτογενώς.

Ύστερα από όλα αυτά, απορώ, γιατί συζητούμε ακόμη, αν η Ιερά Μονή Σινά έχει νομική προσωπικότητα, αφού έχει νομική προσωπικότητα έναντι παντός δικαστηρίου και έναντι παντός κράτους.

Όπως επίσης απορώ, γιατί συζητούμε και διαπραγματευόμαστε το ιδιοκτησιακό καθεστώς της Ιεράς Μονής Σινά, αφού αυτή προστατεύεται πλήρως και στο σύνολο της.

Και τα δύο θέματα λύνονται από την απόφαση 954 της UNESCO και θέτουν εκτός κάδρου την απόφαση του Εφετείου Ισμαηλίας.

Ορθώς, λοιπόν, ο Σεβασμιώτατος Αρχιεπίσκοπος πρώην Σινά Δαμιανός έθεσε προσφάτως το ζήτημα της διεθνοποιήσεως του θέματος της Ιεράς Μονής Σινά.

Δρ. Αναστάσιος Βαβούσκος

Δικηγόρος

Άρχων Ασηκρήτης της Μ.τ.χ.Ε.