Να ψηφίζουμε ναι, αλλά να ξέρουμε τι πιστεύουμε;

Τι θα συνέβαινε αν, αντί να ρωτάμε συνεχώς τους πολίτες «τι θα ψηφίσετε;», τους ρωτούσαμε πρώτα κάτι πολύ πιο απλό και ταυτόχρονα πολύ πιο δύσκολο: «Τι πραγματικά πιστεύετε;». Πριν από λίγες ημέρες ανακάλυψα στο διαδίκτυο μια ελληνική εφαρμογή με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Έλληνες Αναποφάσιστοι» και ομολογώ ότι μου κίνησε το ενδιαφέρον. Όχι τόσο επειδή χρησιμοποιεί Τεχνητή Νοημοσύνη. Αυτό σύντομα δεν θα αποτελεί είδηση. Μου κίνησε το ενδιαφέρον επειδή επιχειρεί να χρησιμοποιήσει την τεχνολογία για να αντιστρέψει μια συνήθεια δεκαετιών στην πολιτική επικοινωνία: δεν ξεκινά από το κόμμα, ξεκινά από τον πολίτη.

Η πολιτική επιλογή ανάποδα

Εδώ και πολλά χρόνια η πολιτική επικοινωνία λειτουργεί περίπου όπως το marketing. Υπάρχει ένα προϊόν, ένα brand, ένα μήνυμα και ένας αποδέκτης. Στην πολιτική υπάρχει το κόμμα, ο αρχηγός, το πρόγραμμα, το σύνθημα και τελικά ο ψηφοφόρος. Η συγκεκριμένη εφαρμογή επιχειρεί κάτι διαφορετικό. Δεν σε ρωτά αρχικά ποιο κόμμα προτιμάς, ούτε ξεκινά από την ιδεολογική ταμπέλα που πιστεύεις ότι σου ταιριάζει. Σε βάζει πρώτα να πάρεις θέση σε ζητήματα οικονομίας, υγείας, παιδείας, εργασίας, στέγασης, μεταναστευτικού, θεσμών, ενέργειας, Ευρώπης και κοινωνικών δικαιωμάτων. Και αφού πρώτα μιλήσεις εσύ, έρχονται τα κόμματα.

Η γνώμη μου είναι ότι εδώ βρίσκεται το πραγματικά ενδιαφέρον σημείο. Στο marketing λέμε ότι το σημαντικότερο εργαλείο μιας πώλησης είναι το αυτί. Πρώτα καταλαβαίνεις τι θέλει ο άνθρωπος και μετά του μιλάς. Στην πολιτική κάναμε για πολλά χρόνια σχεδόν το αντίθετο: μιλούσαμε πολύ και ακούγαμε λίγο. Εδώ αλλάζει η σειρά. Πρώτα καταγράφεται ο άνθρωπος και μετά συγκρίνεται με την πολιτική προσφορά.

Ο αναποφάσιστος ίσως ξέρει τι θέλει

Έχουμε συνηθίσει να αντιμετωπίζουμε τον αναποφάσιστο ψηφοφόρο σαν έναν άνθρωπο που δεν ξέρει τι θέλει. Δεν είμαι βέβαιος ότι είναι έτσι. Ίσως ξέρει πολύ καλά τι θέλει, αλλά αυτό που θέλει δεν χωράει πλέον εύκολα μέσα σε ένα κόμμα. Μπορεί να συμφωνεί με μία πολιτική δύναμη στην οικονομία, με μια δεύτερη στην υγεία, με μια τρίτη στους θεσμούς και να διαφωνεί με όλες σε κάποιο άλλο ζήτημα. Η εφαρμογή αναγνωρίζει αυτή την πραγματικότητα παρουσιάζοντας θεματική και προγραμματική εγγύτητα και όχι πρόβλεψη ή σύσταση ψήφου.

Και γιατί αυτή η πολυπλοκότητα πρέπει να θεωρείται αντίφαση; Ο πραγματικός άνθρωπος δεν είναι κομματικό πρόγραμμα. Μπορεί να θέλει χαμηλότερους φόρους και ταυτόχρονα ισχυρότερο δημόσιο σύστημα υγείας. Μπορεί να επιθυμεί αυστηρότερο έλεγχο των συνόρων αλλά και οργανωμένες νόμιμες οδούς μετανάστευσης. Η πολιτική ζωή είναι γεμάτη τέτοιες φαινομενικές αντιφάσεις, επειδή η ζωή είναι γεμάτη συμβιβασμούς ανάμεσα σε διαφορετικές ανάγκες και αξίες. Το ενδιαφέρον είναι ότι εδώ δεν επιχειρείται να χωρέσει όλη αυτή η πολυπλοκότητα σε μια εύκολη ετικέτα.

Από το πολιτικό quiz στην πολιτική αυτογνωσία

Η εμπειρία μου λέει ότι τα εργαλεία αποκτούν πραγματική αξία όταν δεν προσπαθούν απλώς να εντυπωσιάσουν αλλά να λύσουν ένα πρόβλημα. Και εδώ υπάρχει ένα πραγματικό πρόβλημα. Έχουμε περισσότερη πολιτική πληροφορία από οποιαδήποτε προηγούμενη γενιά και, παραδόξως, πολλές φορές μικρότερη δυνατότητα να την οργανώσουμε. Ένα απόσπασμα στο TikTok, μια δήλωση στην τηλεόραση, ένα post, ένα πρωτοσέλιδο, μια δημοσκόπηση και αύριο κάτι καινούργιο αντικαθιστά όλα τα προηγούμενα. Η ποσότητα αυξάνεται. Η κατανόηση όχι απαραίτητα.

Οι αλγόριθμοι έχουν γίνει οι νέοι εκδότες της καθημερινότητάς μας. Αποφασίζουν σε μεγάλο βαθμό τι θα περάσει μπροστά από τα μάτια μας, αλλά δεν μπορούν να αποφασίσουν τι είναι σημαντικό για εμάς. Οι αλγόριθμοι μετρούν· οι άνθρωποι αποφασίζουν. Και εδώ βρίσκεται ένα ακόμη ενδιαφέρον στοιχείο της εφαρμογής. Ο πολίτης δεν περιορίζεται μόνο στις προκαθορισμένες ερωτήσεις. Μπορεί να θέσει με δικά του λόγια ένα πολιτικό ζήτημα και το σύστημα να αναζητήσει δημόσιες τοποθετήσεις, προγράμματα, κοινοβουλευτικές παρεμβάσεις και άλλες πηγές, δηλώνοντας παράλληλα πότε η διαθέσιμη τεκμηρίωση είναι περιορισμένη.

Αυτό, κατά τη γνώμη μου, είναι μία από τις πραγματικά χρήσιμες εφαρμογές της Τεχνητής Νοημοσύνης. Όχι να σκέφτεται αντί για εμάς, αλλά να μας βοηθά να βρίσκουμε και να οργανώνουμε τα δεδομένα πάνω στα οποία θα σκεφτούμε εμείς. Δεν χρειάζομαι μια μηχανή που θα μου πει τι πιστεύω. Χρειάζομαι ένα εργαλείο που θα με βοηθήσει να ελέγξω εάν αυτό που νομίζω ότι πιστεύω συμφωνεί πράγματι με τις επιλογές που κάνω.

Η πληροφορία πρέπει να μπορεί να ελεγχθεί

Έχω υποστηρίξει ότι η πληροφορία πρέπει να πληροί τρία βασικά κριτήρια: ακρίβεια, αλήθεια και πληρότητα. Στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης θα πρόσθετα ένα τέταρτο: ελεγξιμότητα. Διότι η AI μπορεί να είναι ένας εξαιρετικός βοηθός, μπορεί όμως επίσης να παρουσιάσει με μεγάλη αυτοπεποίθηση κάτι λανθασμένο. Γι’ αυτό η αξία ενός τέτοιου εργαλείου δεν θα κριθεί από το πόσο «έξυπνο» φαίνεται, αλλά από το πόσο αξιόπιστο αποδεικνύεται.

Θα κριθεί από το εάν ξεχωρίζει το γεγονός από την ερμηνεία, εάν παρουσιάζει τις πηγές του, εάν παραδέχεται ότι δεν βρήκε επαρκή στοιχεία και εάν επιτρέπει στον πολίτη να ελέγξει αυτά που του παρουσιάζει. Η τεχνολογία δεν καταργεί την ανάγκη για ανθρώπινη κρίση. Την κάνει σημαντικότερη. Όσο περισσότερη δύναμη αποκτά η μηχανή να οργανώνει την πληροφορία, τόσο μεγαλύτερη πρέπει να γίνεται η απαίτησή μας να γνωρίζουμε από πού προέρχεται αυτή η πληροφορία.

Το πραγματικό προϊόν είναι η καλύτερη απόφαση

Το πρόβλημα σήμερα δεν είναι η έλλειψη πληροφορίας. Είναι η υπερπαραγωγή της. Ζούμε μέσα σε έναν πόλεμο προσοχής στον οποίο όλοι θέλουν ένα δευτερόλεπτο περισσότερο από τον χρόνο μας: κόμματα, brands, influencers, τηλεοπτικά δίκτυα, πλατφόρμες και αλγόριθμοι. Όλοι μιλούν. Η πραγματική σπανιότητα είναι πλέον η καθαρή σκέψη.

Μέχρι σήμερα τα κόμματα επενδύουν σημαντική ενέργεια για να μάθουν τι πιστεύουν οι ψηφοφόροι: δημοσκοπήσεις, focus groups, social listening και data analysis. Η τεχνολογία μπορεί τώρα να δώσει ένα μέρος αυτής της δύναμης προς την αντίθετη κατεύθυνση. Να βοηθήσει τον ψηφοφόρο να μάθει τι υποστηρίζουν πραγματικά τα κόμματα και να συγκρίνει αυτές τις θέσεις με τις δικές του. Αυτό αλλάζει λίγο τους όρους του παιχνιδιού. Και ίσως τους κάνει πιο τίμιους.

Η AI δεν πρέπει να ψηφίσει για εμάς

Υπάρχει βέβαια μια κόκκινη γραμμή. Δεν θα ήθελα ποτέ μια μηχανή να μου πει τι πρέπει να ψηφίσω, όπως δεν θα ήθελα να μου πει ποιον πρέπει να αγαπήσω ή ποια ζωή πρέπει να ζήσω. Αυτές είναι ανθρώπινες αποφάσεις και πρέπει να παραμείνουν ανθρώπινες. Θα ήθελα όμως μια μηχανή που μέσα σε λίγα λεπτά μπορεί να μου συγκεντρώσει όσα θα χρειαζόμουν ώρες για να αναζητήσω, να μου παρουσιάσει τις διαφορές, να μου δείξει τις πηγές και να μου επισημάνει πού υπάρχουν στοιχεία και πού όχι. Και μετά να φύγει από τη μέση. Γιατί εκεί ακριβώς αρχίζει η δική μου ευθύνη.

Ίσως λοιπόν θα έπρεπε να σταματήσουμε να συζητάμε μόνο για το εάν η Τεχνητή Νοημοσύνη θα αντικαταστήσει τον άνθρωπο και να εξετάσουμε πού μπορεί να τον κάνει περισσότερο ενημερωμένο, πιο δύσπιστο απέναντι στις εύκολες απαντήσεις και περισσότερο υπεύθυνο για τις επιλογές του. Γι’ αυτό βρήκα αυτή την εφαρμογή ενδιαφέρουσα. Όχι επειδή υπόσχεται ότι γνωρίζει τη σωστή απάντηση, αλλά επειδή ξεκινά από τη σωστή ερώτηση. Και στην πολιτική, όπως και στη ζωή, μια σωστή ερώτηση αξίζει πολλές φορές περισσότερο από εκατό έτοιμες απαντήσεις.

Η καλύτερη τεχνολογία δεν αποφασίζει για σένα. Σε βοηθά να αποφασίσεις εσύ!