Οι συνολικές εξελίξεις, οι στρατιωτικές αναπτύξεις, τα επίπεδα ετοιμότητας και οι αμυντικές ασκήσεις καταδεικνύουν ότι, εάν οι διαπραγματεύσεις καταρρεύσουν και η διπλωματία αποδειχθεί ανεπιτυχής, το Ιράν σε έναν νέο γύρο σύγκρουσης —σε αντίθεση με τον 12ήμερο πόλεμο— προτίθεται να αξιοποιήσει στο έπακρο το σύνολο των αμυντικών και στρατιωτικών του δυνατοτήτων.
Παρότι βρίσκονται σε εξέλιξη έμμεσες διαπραγματεύσεις μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών με τη μεσολάβηση του Ομάν, και οι δύο πλευρές έχουν αφήσει περιθώριο στη διπλωματία, το ενδεχόμενο ενός ακόμη πολέμου στη Μέση Ανατολή εξακολουθεί να πλανάται απειλητικά — ενός πολέμου που θα μπορούσε να αποδειχθεί εντονότερος και ευρύτερος από τη 12ήμερη σύγκρουση του Ιουνίου 2025. Η μαζική ανάπτυξη αμερικανικών δυνάμεων και εξοπλισμού στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένων αεροπλανοφόρων, υποβρυχίων, μονάδων επιφανείας, αεροσκαφών εναέριου ανεφοδιασμού και συστημάτων αεράμυνας και αντιπυραυλικής άμυνας, υποδηλώνει ότι οι επιδιώξεις της Ουάσιγκτον ενδέχεται να υπερβαίνουν μια απλή επίδειξη ισχύος ή την άσκηση πίεσης προς την Τεχεράνη για επιστροφή στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και αποδοχή των αμερικανικών όρων.
Παρά τις επανειλημμένες δηλώσεις Ιρανών και Αμερικανών αξιωματούχων υπέρ της διπλωματικής οδού, ο τρέχων γύρος έμμεσων επαφών παραμένει εξαιρετικά εύθραυστος και γεμάτος προκλήσεις. Εάν, ωστόσο, μια στρατιωτική σύγκρουση καταστεί αναπόφευκτη — και μάλιστα πιο εκτεταμένη και σφοδρή από τον 12ήμερο πόλεμο του Ιουνίου 2025 — ανακύπτει το κρίσιμο ερώτημα: ποιες επιλογές θα έχει στη διάθεσή του το Ιράν και ποια σενάρια μπορούν ρεαλιστικά να διαμορφωθούν;
Είναι σχεδόν βέβαιο ότι η ιρανική απάντηση θα μπορούσε να καλύψει ένα ευρύ φάσμα στόχων: από πλήγματα κατά του Ισραήλ — ακόμη και εάν αυτό δεν συμμετείχε άμεσα σε μια αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση — έως αμερικανικές βάσεις στην ευρύτερη περιοχή, καθώς και ναυτικές και στρατιωτικές πλατφόρμες των ΗΠΑ στον Περσικό Κόλπο, τον Κόλπο του Ομάν, τον Ινδικό Ωκεανό, την Αραβική Θάλασσα και την Ερυθρά Θάλασσα.
Ο Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μαρκ Ρούμπιο, έχει δηλώσει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν 30.000 έως 40.000 στρατιώτες σε εννέα βάσεις στη Μέση Ανατολή, οι οποίες είναι ευάλωτες σε ιρανικά drones και πυραύλους. Οι δυνάμεις αυτές σε Ιράκ, Συρία, Σαουδική Αραβία, Κατάρ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Μπαχρέιν και Ιορδανία δεν εκτίθενται μόνο σε ιρανικά πλήγματα, αλλά θα μπορούσαν ταυτόχρονα να δεχθούν επιθέσεις από ομάδες-πληρεξούσιες δυνάμεις —τον λεγόμενο «Άξονα της Αντίστασης»— με πυραύλους, ρουκέτες, drones, όλμους και, σε ορισμένες περιπτώσεις, επιθέσεις αυτοκτονίας. Γι’ αυτό και ο Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, προειδοποίησε πρόσφατα ότι «εάν οι ΗΠΑ ξεκινήσουν νέο πόλεμο, αυτή τη φορά θα είναι περιφερειακός πόλεμος».
Ιβάν Τιμοφέεφ
Βαλλιστικοί και Υπερηχητικοί Πύραυλοι
Σύμφωνα με την Υπηρεσία του Διευθυντή Εθνικών Πληροφοριών των ΗΠΑ, το Ιράν διαθέτει το μεγαλύτερο απόθεμα βαλλιστικών πυραύλων στη Μέση Ανατολή. Η εμβέλεια των ιρανικών πυραύλων έχει αυτοπεριοριστεί στα 2.000 χιλιόμετρα — απόσταση που, κατά Ιρανούς αξιωματούχους, επαρκεί για την κάλυψη του Ισραήλ. Το οπλοστάσιο περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τους Sejil (2.000 χλμ.), Emad (1.700 χλμ.), Ghadr (2.000 χλμ.), Shahab-3 (1.300 χλμ.), Khorramshahr (2.000 χλμ.) και Hoveyzeh (1.350 χλμ.).
Η παρουσίαση μιας νέας «πυραυλικής πόλης» στο Ιράν —και ειδικά του υπερηχητικού πυραύλου Khorramshahr-4 στις 6 Φεβρουαρίου— εν μέσω κορύφωσης των εντάσεων και εκτεταμένης αμερικανικής στρατιωτικής ανάπτυξης στην περιοχή, ανέδειξε ένα νέο επίπεδο ιρανικών δυνατοτήτων. Ο Khorramshahr-4 μπορεί να διανύσει 2.000 χιλιόμετρα σε μόλις 12 λεπτά, απειλώντας δυνητικά την ισραηλινή αντιπυραυλική ομπρέλα γνωστή ως «Σιδηρούς Θόλος».
Από την ισραηλινή σκοπιά, συνεπώς, σε αντίθεση με τον 12ήμερο πόλεμο, οι ιρανικές πυραυλικές δυνατότητες —ιδίως οι βαλλιστικοί πύραυλοι— συνιστούν άμεση απειλή τόσο για το Ισραήλ όσο και για τις ΗΠΑ. Ιρανοί στρατιωτικοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι κατά τη διάρκεια της προηγούμενης σύγκρουσης δεν αξιοποιήθηκε πλήρως η νέα γενιά πυραύλων. Ο Υπουργός Άμυνας του Ιράν, υποστράτηγος Αζίζ Νασιρζαντέχ, επισήμανε ότι νεοπαραχθέντες πύραυλοι με ενισχυμένες δυνατότητες θα χρησιμοποιηθούν σε περίπτωση νέας ισραηλινής επιθετικότητας.
Την ίδια ώρα, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου ασκεί ισχυρές πιέσεις στην Ουάσιγκτον ώστε οποιαδήποτε συμφωνία με την Τεχεράνη να περιλαμβάνει δραστικό περιορισμό των ιρανικών πυραυλικών δυνατοτήτων, ακόμη και με μείωση της εμβέλειας κάτω των 500 χιλιομέτρων. Σε αντίθετη περίπτωση, η καταστροφή αυτών των δυνατοτήτων θα πρέπει —κατά την ισραηλινή θέση— να αποτελεί άμεση προτεραιότητα σε ενδεχόμενο πλήγμα. Η ιρανική πλευρά απορρίπτει κατηγορηματικά ένα τέτοιο σενάριο, χαρακτηρίζοντάς το ως εξαναγκασμό και ουσιαστική αποδυνάμωση της εθνικής άμυνας.
Ασύμμετρος Πόλεμος: Μη Επανδρωμένα Συστήματα και Ταχύπλοα Σκάφη
Κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου, οι ΗΠΑ εξαπέλυσαν επίθεση από τον βόρειο Ινδικό Ωκεανό με τη συνδρομή υποβρυχίου κλάσης Ohio, εκτοξεύοντας 30 πυραύλους Tomahawk κατά πυρηνικών εγκαταστάσεων σε Ισφαχάν και Νατάνζ, σε συνδυασμό με βομβαρδισμούς από βομβαρδιστικά B-52. Ωστόσο, η σύγκρουση δεν εξελίχθηκε σε ναυτικό πόλεμο, ενώ η ιρανική απάντηση περιορίστηκε σε πλήγμα κατά της αμερικανικής βάσης Al Udeid στο Κατάρ.
Ιρανοί αξιωματούχοι υπογράμμισαν ότι δεν αξιοποιήθηκε το σύνολο των στρατιωτικών δυνατοτήτων. Σε περίπτωση γενικευμένης σύρραξης, η ευρεία ανάπτυξη αμερικανικών ναυτικών δυνάμεων στον Περσικό Κόλπο και τον Ινδικό Ωκεανό θα μπορούσε να οδηγήσει αναπόφευκτα σε ναυτική αντιπαράθεση. Σε ένα τέτοιο σενάριο, συνδυασμός μη επανδρωμένων αεροπορικών συστημάτων και ταχυκίνητων σκαφών θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα ασύμμετρο πεδίο επιχειρήσεων, ιδίως στα στενά του Ορμούζ και στα ρηχά ύδατα του Περσικού Κόλπου.
Ο «Άξονας της Αντίστασης»
Σε αντίθεση με τον 12ήμερο πόλεμο, κατά τον οποίο οι ομάδες-σύμμαχοι του Ιράν δεν ενεπλάκησαν ενεργά, σήμερα διαφαίνεται αλλαγή στάσης. Σιιτικές οργανώσεις στο Ιράκ, η Χεζμπολάχ στον Λίβανο και οι Χούθι στην Υεμένη έχουν διακηρύξει ανοιχτά τη στήριξή τους προς την Τεχεράνη, προειδοποιώντας για κλιμάκωση σε περίπτωση επίθεσης.
Συγχρονισμένες επιθέσεις με πυραύλους και drones από αυτές τις ομάδες, σε συνδυασμό με ιρανικά βαλλιστικά και υπερηχητικά πλήγματα, θα μπορούσαν να επιβαρύνουν υπέρμετρα τα ισραηλινά και αμερικανικά συστήματα αεράμυνας, αυξάνοντας δραματικά την έκθεση σε σοβαρές καταστροφές.
Το Κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ
Η έσχατη επιλογή θα μπορούσε να είναι το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ — ένα σενάριο με τεράστιες γεωπολιτικές και γεωοικονομικές συνέπειες. Περίπου το ένα τέταρτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και το ένα πέμπτο των εξαγωγών φυσικού αερίου διέρχονται από εκεί. Σε περίπτωση διακοπής, οι τιμές θα μπορούσαν να εκτοξευθούν άνω των 100 δολαρίων ανά βαρέλι.
Μια τέτοια εξέλιξη θα ανέδειχνε το γεωπολιτικό βάρος του Ιράν στην παγκόσμια αγορά ενέργειας, πέραν του μεριδίου που κατέχει στην παραγωγή και εξαγωγή υδρογονανθράκων.
Συμπέρασμα
Τα δεδομένα συγκλίνουν στο ότι, σε περίπτωση αποτυχίας της διπλωματίας, μια νέα στρατιωτική αναμέτρηση θα μπορούσε να λάβει χαρακτήρα γενικευμένου περιφερειακού πολέμου. Ο συνδυασμός συμβατικών στρατιωτικών επιχειρήσεων και ασύμμετρων τακτικών, η εμπλοκή τρίτων χωρών που φιλοξενούν αμερικανικές βάσεις και η επέκταση της σύγκρουσης σε εκτεταμένες θαλάσσιες ζώνες θα δημιουργούσαν ένα εξαιρετικά σύνθετο και ενδεχομένως ανεξέλεγκτο πεδίο κρίσης με παγκόσμιες συνέπειες.
