Στο ξεκίνημα του 20ού αιώνα, το «Αμερικανικό Όνειρο» επιφύλασσε μια εφιαλτική υποδοχή για τους Έλληνες μετανάστες, οι οποίοι δεν αντιμετωπίστηκαν ως εργατικά χέρια, αλλά ως μια επικίνδυνη «μάστιγα».
Η ξενοφοβία της εποχής αποτυπώθηκε ανάγλυφα στις ταπεινωτικές επιγραφές «No Greeks» στους εργασιακούς χώρους, αλλά και στο αιματηρό, βίαιο Πογκρόμ της Νότιας Όμαχα (South Omaha) το 1909, όπου η ελληνική συνοικία ισοπεδώθηκε από τον όχλο.
Παρά τον συστηματικό διωγμό και την τρομοκρατία που υπέστησαν από την Κου Κλουξ Κλαν (ΚΚΚ) και τα εξαγριωμένα πλήθη, οι Έλληνες μετανάστες κατάφεραν όχι μόνο να επιβιώσουν, αλλά να ανατρέψουν τα προγνωστικά. Μέσα από σκληρό αγώνα, μετατράπηκαν τελικά σε ένα από τα πιο ευημερούντα και αξιοσέβαστα κομμάτια της σύγχρονης αμερικανικής κοινωνίας.
Δείτε αναπαράσταση των γεγονότων, που αναρτήθηκαν από το Mikres Pragmatikes Istories:
Η ιστορία πίσω από το Πογκρόμ της Νότιας Όμαχα
Τα επεισόδια στο Greek Town ήταν μια φυλετική εξέγερση που έλαβε χώρα στη Νότια Όμαχα (South Omaha) της Νεμπράσκα, στις 21 Φεβρουαρίου 1909, κατά τη διάρκεια της οποίας αρκετοί Έλληνες τραυματίστηκαν. Ένας όχλος 3.000 Ιρλανδών εκτόπισε μέρος του πληθυσμού της ελληνικής συνοικίας (Greek Town), κατέστρεψε 30 κτήρια εκεί και προκάλεσε ταραχές.
Το υπόβαθρο της σύγκρουσης
Τον Φεβρουάριο του 1909, ο 36χρονος Έλληνας μετανάστης Γιάννης Μασουρίδης, με καταγωγή από ένα μικρό χωριό κοντά στην Καλαμάτα, έκανε μαθήματα αγγλικών με τη 17χρονη Λίλιαν Μπριζ (Lillian Breese), κάτοικο της Νότιας Όμαχα. Στις 19 Φεβρουαρίου, ο ιρλανδοαμερικανός αστυνομικός Έντουαρντ Λόουρι (Edward Lowry) συνέλαβε τον Μασουρίδη και την Μπριζ, κατηγορώντας τον Μασουρίδη ότι εξανάγκαζε την κοπέλα σε σεξουαλική σχέση. Κατά τη μεταφορά τους στα κρατητήρια, ο Μασουρίδης έβγαλε ένα όπλο και πυροβόλησε θανάσιμα τον Λόουρι.
Οι Έλληνες μετανάστες είχαν φτάσει στην πόλη κυρίως ως απεργοσπάστες, γεγονός που προκαλούσε τη δυσαρέσκεια των παλαιότερων μεταναστών. Ανάμεσα σε αυτούς που ήταν εχθρικοί απέναντί τους ήταν οι Ιρλανδοί, οι οποίοι διέθεταν μια μεγάλη κοινότητα στη Νότια Όμαχα.
Ο ρόλος του Τύπου και ο Κίτρινος Τύπος
Οι τοπικές εφημερίδες της εποχής φημίζονταν για τον Κίτρινο Τύπο και την ξενοφοβία τους. Σε ένα άρθρο της, η τοπική εφημερίδα Omaha Examiner ανέφερε: «Αν η Καλιφόρνια έχει πρόβλημα με τους Ιάπωνες, οι κάτοικοι της Όμαχα θα ήταν καλό να εξετάσουν το αυξανόμενο πρόβλημα με τους Ιταλούς, τους Έλληνες, τους Βούλγαρους και τους Σέρβους στην ίδια τους την αυλή».
Μια άλλη τοπική εφημερίδα ενθάρρυνε τον ρατσισμό με σκανδαλοθηρικούς τίτλους σχετικά με τις συνθήκες θανάτου του Λόουρι. Η Omaha Daily News έγραψε: «Οι συνοικίες τους είναι ανθυγιεινές· έχουν προσβάλει γυναίκες… στοιβαγμένοι μαζί σε πανσιόν και ζώντας φτηνά, οι Έλληνες αποτελούν απειλή για τον Αμερικανό εργάτη – ακριβώς όπως οι Ιάπωνες, οι Ιταλοί και άλλοι παρόμοιοι εργάτες».
Ο τίτλος της Omaha World Herald ανέφερε: «Ο Εντ Λόουρι, αστυνομικός του Νότιου Όμαχα, πυροβολήθηκε και σκοτώθηκε από Έλληνα». Η έντονη αυτή γραμματοσειρά συνοδευόταν από ένα άρθρο που άφηνε να εννοηθεί ότι δεν ήταν υπεύθυνος μόνο ο Μασουρίδης, αλλά ολόκληρη η ελληνική κοινότητα της Νότιας Όμαχα για τις συνθήκες που μοιραία οδήγησαν σε μια τέτοια τραγωδία.
Η κλιμάκωση και η μεταφορά του Μασουρίδη
Όταν ο Μασουρίδης τελικά συνελήφθη, οι πολιτειακοί βουλευτές Τζερεμάια Χάουαρντ (Jeremiah Howard – Ιρλανδός μετανάστης) και Τζ. Π. Κράους (J.P. Kraus), μεταξύ άλλων, κάλεσαν σε μαζική συγκέντρωση περισσότερων από 900 ανδρών. Με τους λόγους τους ξεσήκωσαν το πλήθος και πυροδότησαν εχθρότητα εναντίον των Ελλήνων.
Ο όχλος, συγκεντρώνοντας όλο και περισσότερους άνδρες στη διαδρομή, μαζεύτηκε γύρω από τα κρατητήρια της Νότιας Όμαχα όπου κρατούνταν ο Μασουρίδης. Η αστυνομία έκρινε ότι δεν ήταν ασφαλές να τον κρατήσει εκεί και αποφάσισε να τον μεταφέρει στις κεντρικές φυλακές της Όμαχα. Το πλήθος ακολούθησε την αστυνομική κλούβα καθώς έφευγε και κατάφερε να πιάσει τον Μασουρίδη παραπάνω από μία φορά, φτάνοντας σε ένα σημείο σχεδόν να τον λιντσάρει.
Η εξέγερση
Αφού η κλούβα κατάφερε να ξεφύγει, οι εξοργισμένοι άνδρες στράφηκαν πίσω προς τη Νότια Όμαχα. Στις 21 Φεβρουαρίου, ένας όχλος άνω των 1.000 ατόμων εισέβαλε στην περιοχή του Greek Town. Οι New York Times σε άρθρο τους για την εξέγερση ανέφεραν ότι ο όχλος αποτελούνταν από 3.000 άνδρες.
Λεηλάτησαν σπίτια και επιχειρήσεις, ενώ κακοποίησαν σωματικά Έλληνες, καθώς και Ιταλούς και Ρουμάνους τους οποίους πέρασαν για Έλληνες. Σύμφωνα με ορισμένες πηγές, ένας 14χρονος Έλληνας έχασε τη ζωή του, αν και άλλες πηγές αναφέρουν ότι δεν υπήρξαν νεκροί. Ολόκληρος ο ελληνικός πληθυσμός της Νότιας Όμαχα προειδοποιήθηκε να εγκαταλείψει την πόλη μέσα σε μία ημέρα, αλλιώς θα αντιμετώπιζε τη συνεχιζόμενη οργή του όχλου.
Κατά τη διάρκεια των βιαιοπραγιών, η αστυνομία της Νότιας Όμαχα αδυνατούσε να ελέγξει την κατάσταση. Ζήτησε βοήθεια από την αστυνομία της Όμαχα (που αποτελούσε ξεχωριστή πόλη εκείνη την εποχή), όμως οι εκεί Αρχές αποφάσισαν να μην επέμβουν. Μέσα σε λίγες μέρες, όλοι οι Έλληνες που ζούσαν στη Νότια Όμαχα εγκατέλειψαν την πόλη, μετακομίζοντας κυρίως στο Κάνσιλ Μπλαφς (Council Bluffs) και το Σιού Σίτι (Sioux City) της Αϊόβα, ή στο Σολτ Λέικ Σίτι (Salt Lake City) της Γιούτα.
Οι συνέπειες και οι δίκες
Τρεις μήνες αργότερα, ο Μασουρίδης οδηγήθηκε σε δίκη. Καταδικάστηκε και του επιβλήθηκε η ποινή του θανάτου. Ωστόσο, το Ανώτατο Δικαστήριο της Νεμπράσκα ανέτρεψε την απόφαση μετά από έφεση, κρίνοντας ότι η προκατάληψη του όχλου στην πόλη, τού είχε στερήσει μια δίκαιη δίκη. Στη δεύτερη δίκη, ο Μασουρίδης κρίθηκε ένοχος για ανθρωποκτονία δευτέρου βαθμού και καταδικάστηκε σε 14 χρόνια φυλάκιση. Μετά από πεντέμισι χρόνια αποφυλακίστηκε κατόπιν αιτήματος του κυβερνήτη της Νεμπράσκα και στη συνέχεια απελάθηκε από τη χώρα. Η πιο πρόσφατη αναφορά για τα ίχνη του έδειχνε ότι μετακόμισε στην Αίγυπτο.
Κατά τη διάρκεια της δίκης, ο Έλληνας υποπρόξενος στις Ηνωμένες Πολιτείες ζήτησε από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση να εξηγήσει γιατί οι Έλληνες της Νότιας Όμαχα εκδιώχθηκαν και γιατί η κυβέρνηση απέτυχε να προστατεύσει τους Έλληνες κατοίκους της. Η δικαστική διαδικασία τράβηξε σε μάκρος και δεν δόθηκε ποτέ καμία εξήγηση.
Μέσα σε μια εβδομάδα από το περιστατικό στην Όμαχα, οι αναφορές για τη βία πυροδότησαν τουλάχιστον άλλες δύο βίαιες αντιελληνικές διαδηλώσεις στο Κάνσας Σίτι του Μισούρι και στο Ντέιτον του Οχάιο. Παρ’ όλα αυτά, οι εφημερίδες σε όλη τη χώρα έτειναν να αντιμετωπίζουν τους Έλληνες της Όμαχα ως θύματα. Για παράδειγμα, η Chicago Record-Herald υποστήριξε ότι ομιλητές «πρόσφατης προέλευσης» είχαν ξεσηκώσει τον όχλο κάνοντας διακρίσεις μεταξύ Ελλήνων και Αμερικανών. Η Fort Worth Record προειδοποίησε για τις καταστροφικές συνέπειες του συνδυασμού του φυλετικού μίσους με το λαϊκό αίσθημα. Πιο κοντά στον τόπο των γεγονότων, η Omaha World-Herald ανέφερε ότι οι ταραχοποιοί ήταν τα «αποβράσματα» της Νότιας Όμαχα.
Η απαλλαγή των βουλευτών και οι αποζημιώσεις
Στο τέλος, οι δύο πολιτειακοί βουλευτές απαλλάχθηκαν από κάθε ευθύνη.
Κατά την εναρκτήρια συνεδρίαση της Βουλής της Νεμπράσκα, ο Κράους αρνήθηκε κατηγορηματικά ότι έβγαλε λόγο στη συγκέντρωση της Κυριακής, δηλώνοντας ότι η μόνη του συνεισφορά ήταν ένα ψήφισμα που απευθυνόταν στον Κυβερνήτη και τον Επίτροπο Εργασίας της Νεμπράσκα. Συνέχισε υπερασπιζόμενος τον βουλευτή Χάουαρντ, λέγοντας ότι δεν είχε χρησιμοποιήσει εμπρηστική γλώσσα στην ομιλία του. Την επόμενη ημέρα από τη δήλωση του Κράους στη Βουλή, μια ειδική επιτροπή της Βουλής των Αντιπροσώπων της Νεμπράσκα απένειμε στους Χάουαρντ και Κράους «πιστοποιητικά αριστείας», καθώς η συμπεριφορά τους στη συγκέντρωση που προηγήθηκε της εξέγερσης δεν κρίθηκε «σοβαρή».
Λίγο πριν από την εξέγερση, υπολογιζόταν ότι περίπου 3.000 Έλληνες ζούσαν στη Νότια Όμαχα. Λιγότερο από έναν χρόνο μετά, είχαν απομείνει στην περιοχή μόλις 59 Έλληνες.
Στις 14 Ιανουαρίου 1916, ο Πρόεδρος Γούντροου Ουίλσον (Woodrow Wilson) έλαβε μια έκθεση από τον Υπουργό Εξωτερικών του, Ρόμπερτ Λάνσινγκ (Robert Lansing), η οποία περιέγραφε την εξέγερση. Στη συνέχεια, ο Ουίλσον κατέθεσε αίτημα για την καταβολή 40.000 δολαρίων (περίπου 1,08 εκατομμύρια δολάρια σε αξία του 2022) προς την Ελληνική Κυβέρνηση ως πολεμικές αποζημιώσεις. Οι Οθωμανοί υπέβαλαν επίσης αίτημα για αποζημιώσεις, συμπεριλαμβανομένης αυτής για τον θάνατο του Νίκολας Τζίμικς (Nicholas Jimiks) – αν και δεν μπορεί να βρεθεί καμία άλλη αναφορά σε αυτό το όνομα.
