Στα διεθνή social media έχει αρχίσει να κυριαρχεί ένα ιδιαίτερο και ταυτόχρονα αποκαλυπτικό αφήγημα: ότι το Ιράν «κερδίζει» τον πόλεμο της πληροφορίας απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες. Όχι στο πεδίο της στρατιωτικής ισχύος ή της διπλωματίας, αλλά σε ένα πιο άυλο και πλέον καθοριστικό πεδίο: το internet (διαδίκτυο).
Το viral αφήγημα δεν στηρίζεται σε ένα γεγονός, αλλά σε ένα οπτικό οικοσύστημα memes: από AI-generated “war aesthetics”, μέχρι scoreboard-style συγκρίσεις και TikTok news edits που μετατρέπουν τη γεωπολιτική σε performance περιεχομένου.
Η συζήτηση δεν αφορά ένα συγκεκριμένο γεγονός, αλλά ένα σύνολο από viral formats (ιογενείς μορφές περιεχομένου) που επαναλαμβάνονται και ενισχύουν την ίδια ιδέα: ότι η γεωπολιτική σήμερα δεν καταναλώνεται μόνο ως είδηση, αλλά και ως… content (περιεχόμενο).
AI propaganda aesthetic (αισθητική AI προπαγάνδας)
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στιγμιότυπα είναι αυτό που στα social περιγράφεται ως AI propaganda aesthetic (αισθητική AI προπαγάνδας).
Πρόκειται για εικόνες και βίντεο δημιουργημένες από artificial intelligence (τεχνητή νοημοσύνη), με έντονη κινηματογραφική αισθητική.
Συνήθως απεικονίζουν: σημαίες ΗΠΑ και Ιράν σε σκοτεινά war rooms (αίθουσες πολέμου), κυβερνο-χάρτες και digital warfare (ψηφιακός πόλεμος), συχνά δοσμένες με δραματικό φωτισμό που θυμίζει ταινία επιστημονικής φαντασίας
Το αποτέλεσμα δεν είναι ενημερωτικό αλλά συμβολικό: παρουσιάζει τη σύγκρουση με σκηνές σαν να αποτελούν μέρος μίας κινηματογραφικής πολεμικής ταινίας, ενισχύοντας την αίσθηση ότι κάτι «μεγάλο» με ισχυρές δόσεις αδρεναλίνης συμβαίνει πίσω από τις οθόνες.
Scoreboard meme (μeme πίνακας σκορ)
Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι το λεγόμενο scoreboard meme (μιμίδια με πίνακες σκορ), όπου η πολεμική σύγκρουση μετατρέπεται σε παιχνίδι.
Οι εικόνες αυτές μοιάζουν με UI (user interface – διεπαφή χρήστη) από βιντεοπαιχνίδια και εμφανίζουν συχνά συγκρίσεις όπως για παράδειγμα: «Ιράν 1- ΗΠΑ 0»
Η λογική είναι απλή αλλά αποκαλυπτική: η διεθνής πολιτική δεν παρουσιάζεται ως ανάλυση, αλλά ως αθλητικός αγώνας με σκορ, όπου ο «νικητής» ορίζεται από την απήχηση της προπαγάνδας και όχι από τα γεγονότα.
TikTok news edits (μονταρισμένα ειδησεογραφικά βίντεο)
Το τρίτο format που τροφοδοτεί το viral αφήγημα είναι τα TikTok news edits (μονταρισμένα βίντεο ειδήσεων στο TikTok).
Πρόκειται για short-form videos (βίντεο μικρής διάρκειας) που συνδυάζουν αποσπάσματα ειδήσεων, συχνά με την επένδυση δραματικής μουσικής, έντονες λεζάντες και γρήγορες λήψεις (cuts).
Συχνά επίσης τίθενται ερωτήματα όπως “Who is winning?” (ποιος κερδίζει;) όχι ως δημοσιογραφική απορία, αλλά ως μηχανισμός engagement (αλληλεπίδρασης).
Οι ειδήσεις μετατρέπονται σε performance (παράσταση) και η ανάλυση υποχωρεί μπροστά στο συναίσθημα και την ταχύτητα. Μαζί φυσικά με την αλήθεια.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Και φυσικά τα περίφημα ιρανικά «Lego-style» AI videos που κοροϊδεύουν τον Ντοναλντ Τραμπ, που έχουν γίνει viral παγκοσμίως, με εκατομμύρια views:
Το βαθύτερο φαινόμενο: Η «νίκη» ως viral αφήγημα
Το ενδιαφέρον στην προκειμένη περίπτωση δεν είναι αν το αφήγημα ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, αλλά το ότι λειτουργεί ως μηχανισμός παραγωγής πραγματικότητας στα social.
Στα σύγχρονα ψηφιακά περιβάλλοντα, η «νίκη» δεν χρειάζεται επιβεβαίωση και ρεπορτάζ από το πεδίο των μαχών, χρειάζεται διάδοση.
Ένα meme που γίνεται viral (ιογενές – δημοφιλές), ένα AI-generated image (εικόνα τεχνητής νοημοσύνης) που προκαλεί εντύπωση ή ένα TikTok edit (μοντάζ TikTok) που δημιουργεί συναίσθημα μπορεί να επηρεάσει την αντίληψη πιο γρήγορα από μια επίσημη ανακοίνωση ή μια αναλυτική ανταπόκριση.
Έτσι διαμορφώνεται ένα παράλληλο ενημερωτικό σύμπαν, όπου information (πληροφορία) και perception (αντίληψη) δεν ταυτίζονται ποτέ πλήρως. Και σε αυτό το σύμπαν, η ισχύς δεν μετριέται μόνο σε στρατούς ή οικονομίες, αλλά και στον ρυθμό με τον οποίο ένα αφήγημα καταφέρνει να κυκλοφορήσει.
Αν κάτι αποδεικνύει το συγκεκριμένο viral κύμα στα social media, αυτό δεν είναι μια στρατιωτική πραγματικά επικράτηση του Ιράν απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά κάτι πιο σύνθετο και ταυτόχρονα πιο αποκαλυπτικό: ότι στον σημερινό ψηφιακό χώρο, η έννοια του «νικητή» παράγεται από την ίδια τη ροή των αφηγήσεων.
Με όρους social media dynamics (δυναμική των κοινωνικών δικτύων), το Ιράν εμφανίζεται ως «κερδισμένο» όχι επειδή υπάρχει κάποια τεκμηριωμένη αλλαγή ισχύος, αλλά επειδή το συγκεκριμένο αφήγημα έχει καταφέρει να γίνει πιο γρήγορο, πιο αναπαραγώγιμο και πιο οπτικά ισχυρό από το αντίπαλο.
Τα AI images (εικόνες τεχνητής νοημοσύνης), τα scoreboard memes (μeme-πίνακες σκορ) και τα TikTok edits (μονταρισμένα βίντεο TikTok) λειτουργούν σαν πολλαπλασιαστές προσοχής.
Και σε αυτό το περιβάλλον, η «νίκη» δεν καταγράφεται με γεγονότα, αλλά με engagement (αλληλεπίδραση).
Ωστόσο, το πιο ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι αυτός ο «πόλεμος» δεν είναι μονόπλευρος. Δεν πρόκειται για ένα αφήγημα που διαμορφώνεται μόνο από τη μία πλευρά.
Στον ίδιο ψηφιακό χώρο, οι Ηνωμένες Πολιτείες ( Ο Ντoναλντ Τραμπ κρατά τη πρωτοκαθεδρία με βομβαρδισμό αναρτήσεων του καθημερινά στο δικό του Truth Social) είτε μέσω επίσημων λογαριασμών, είτε μέσω δικτύων υποστήριξης, είτε μέσω αντίστοιχων viral αναπαραγωγών, συμμετέχουν και αυτές ενεργά στη διαμόρφωση της εικόνας, αντιδρώντας, αντικρούοντας ή ενισχύοντας τη δική τους εκδοχή της πραγματικότητας.
Έτσι, αυτό που προκύπτει δεν είναι μια καθαρή «νίκη ή ήττα», αλλά ένας διαρκής ανταγωνισμός εντυπώσεων.
Ένας ψηφιακός χώρος όπου κάθε πλευρά παράγει εικόνες, σύμβολα και clips με στόχο όχι μόνο την ενημέρωση, αλλά την κυριαρχία στην προσοχή.
Και ίσως εκεί να βρίσκεται η πραγματική είδηση: ότι στον 21ο αιώνα, η ισχύς δεν μετριέται μόνο στο πεδίο της πολιτικής ή της στρατιωτικής ισορροπίας, αλλά και στο ποιος καταφέρνει να επιβάλει το πιο πειστικό, πιο γρήγορο και πιο viral αφήγημα.
