Συχνά μιλάμε για το burnout σαν να είναι απλώς κούραση. Σαν να προκύπτει μόνο επειδή δουλεύουμε πολύ, επειδή το πρόγραμμά μας είναι γεμάτο ή επειδή οι υποχρεώσεις της ζωής μας μας πιέζουν. Όμως η κούραση από μόνη της δεν είναι burnout.
Μπορεί να είσαι κουρασμένος και ταυτόχρονα ικανοποιημένος. Κουρασμένος επειδή χτίζεις κάτι που έχει νόημα για σένα.
Υπάρχει μια κούραση που προέρχεται από την προσπάθεια, από την αφοσίωση και, σε τελική φάση, από την ανάπτυξη. Από το ότι νοιάζεσαι βαθιά για αυτό που κάνεις. Από το ότι επενδύεις χρόνο και ενέργεια σε κάτι που έχει σημασία για σένα. Είναι απαιτητική, καμιά φορά εξαντλητική, αλλά συνήθως συνοδεύεται και από μια αίσθηση σκοπού.
Το πραγματικό burnout, όμως, συχνά έχει άλλη ρίζα.
Δεν προέρχεται απλώς από την ένταση ή την πολλή δουλειά. Προέρχεται από την έλλειψη νοήματος. Είναι η κούραση που γεννιέται όταν περνάμε μεγάλο μέρος της ζωής μας κάνοντας πράγματα που δεν μας αγγίζουν, που δεν μας εκφράζουν ή που νιώθουμε ότι δεν έχουν ουσιαστικό νόημα για εμάς.
Είναι η εξάντληση που έρχεται όταν η καθημερινότητά μας γεμίζει με υποχρεώσεις που δεν επιλέξαμε πραγματικά – ή που κάποτε επιλέξαμε, αλλά δεν μας ταιριάζουν πια. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το πρόβλημα δεν είναι απλώς η ένταση της δουλειάς. Είναι η έλλειψη σύνδεσης με αυτό που κάνουμε.
Και τότε η εξάντληση δεν φεύγει με έναν καλό ύπνο ή με λίγες μέρες ξεκούρασης. Γιατί το πρόβλημα δεν είναι μόνο σωματικό. Είναι υπαρξιακό.
Η ψυχή κουράζεται όταν δεν βρίσκει νόημα σε αυτό που κάνει.
Το βλέπουμε συχνά και στην καθημερινότητα. Ένας άνθρωπος μπορεί να εργάζεται πολλές ώρες σε μια δουλειά που τον γεμίζει και, παρότι κουρασμένος, να νιώθει μια βαθιά ικανοποίηση στο τέλος της ημέρας. Μπορεί να είναι ένας ηθοποιός ή ένας μουσικός που ψυχαγωγεί τους ανθρώπους που πάνε να τον δουν, ένας γιατρός που παλεύει για τους ασθενείς του, ένας άνθρωπος που χτίζει τη δική του επιχείρηση ή ένας γονιός που προσπαθεί να στηρίξει την οικογένειά του. Η κούραση υπάρχει – και είναι πραγματική. Όμως συνοδεύεται από την αίσθηση ότι αυτό που κάνεις έχει αξία.
Αντίθετα, όταν περνάς τις μέρες σου σε κάτι που δεν σε αγγίζει πραγματικά, η εξάντληση συσσωρεύεται διαφορετικά. Δεν είναι μόνο η δουλειά που σε κουράζει· είναι το αίσθημα ότι ξοδεύεις τον χρόνο σου σε κάτι που δεν σε εκφράζει.
Το έχω σκεφτεί πολλές φορές και για τον εαυτό μου. Υπάρχουν μέρες που τελειώνουν με πολλή κούραση, αλλά ταυτόχρονα και με μια βαθιά αίσθηση ότι άξιζε. Γιατί η κούραση δεν προέρχεται από κάτι που με αδειάζει, αλλά από κάτι που με αφορά πραγματικά. Και τότε οι άνθρωποι μπορούν να δουλέψουν σκληρά, να κουραστούν, να πιεστούν, χωρίς απαραίτητα να «καούν».
Ίσως λοιπόν αξίζει, όταν μιλάμε για burnout, να κάνουμε μια μικρή παύση και να αναρωτηθούμε:
Είμαι κουρασμένος επειδή προσπαθώ για κάτι που έχει νόημα ή είμαι κουρασμένος επειδή ξοδεύω τη ζωή μου σε κάτι που δεν με αφορά;
Η απάντηση σε αυτή την ερώτηση μπορεί να αλλάξει πολλά.
Γιατί η λύση στο πραγματικό burnout δεν είναι πάντα απλώς η ξεκούραση. Μερικές φορές είναι η επανασύνδεση με αυτό που δίνει νόημα στη ζωή μας. Με αυτό που μας κάνει να νιώθουμε ότι οι προσπάθειές μας πηγαίνουν κάπου.
Γιατί τελικά η κούραση της προσπάθειας περνάει. Η κούραση μιας ζωής χωρίς νόημα, όμως, μένει για πάντα.
Ιουλία Καζάνα-McCarthy
Δρ. Κοινωνιολογίας (University of Surrey, UK)
MSc Psychology (c.) (Brunel University of London)
Πιστοποιημένη Life Coach (International Coaching Federation, ICF)
Solution Focused Θεραπεύτρια (BRIEF)
