Αυτή την εβδομάδα θα μιλήσουμε για ένα θέμα εξαιρετικά σημαντικό και επιδραστικό για πολλούς ανθρώπους – ειδικά για όσους βρίσκονται σε σχέσεις. Και αυτό δεν είναι άλλο από την προδοσία. Η προδοσία αφήνει ένα βαθύ σημάδι. Δεν είναι μόνο η απώλεια της εμπιστοσύνης προς τον άλλο· επηρεάζει και τον ίδιο σου τον εαυτό. Ξαφνικά αμφιβάλλεις για τις επιλογές σου, για την κρίση σου, για το πώς βλέπεις τον κόσμο. Και αυτό είναι το πιο δύσκολο κομμάτι: δεν φταις εσύ. Κάποιος άλλος αποφάσισε να σου κρύψει την αλήθεια, να σε εξαπατήσει, να σε βάλει σε μια κατάσταση που δεν ήξερες ότι υπήρχε.
Στην πρακτική μου έχω δει ζευγάρια να προσπαθούν να ξαναχτίσουν την εμπιστοσύνη μετά από απιστία ή ψέματα. Και η διαδικασία ξεκινά όταν συνειδητοποιείς ότι η προδοσία δεν ήταν δικό σου λάθος. Γιατί η εξαπάτηση είναι ακριβώς αυτό: κάποιος σου έκρυψε την αλήθεια. Δεν ήθελε να είσαι μέρος της, την απέκρυψε σκόπιμα. Δεν είσαι αφελής, ούτε ανίκανος να καταλάβεις. Απλώς ο άλλος ήξερε πώς να κρύψει την αλήθεια και το έκανε.
Ακόμη θυμάμαι τις προδοσίες που έζησα από φίλες που θεωρούσα πιστές. Μετά από άπειρες προδοσίες, έχασα την εμπιστοσύνη μου στους ανθρώπους – και φυσικά η μπάλα πήρε και τους ερωτικούς μου συντρόφους. Μα πιο σημαντικό ήταν ότι άρχισα να αμφισβητώ τον ίδιο μου τον εαυτό. Έμαθα, όμως, κάτι καθοριστικό: δεν φταίω εγώ. Δεν είμαι αφελής ή αδύναμη. Απλώς κάποιος άλλος επέλεξε να κρύψει πράγματα, και ήξερε ακριβώς πώς να το κάνει. Αυτή η συνειδητοποίηση ήταν το πρώτο βήμα για να ξαναβρώ εμπιστοσύνη, πρώτα στον εαυτό μου και μετά στους άλλους.
Ένα παράδειγμα που έχω αντιμετωπίσει στη δουλειά μου αφορά ένα ζευγάρι όπου ο άνδρας είχε σχέση εκτός γάμου. Η γυναίκα έφτασε σε μένα με έναν απίστευτο πόνο, θυμό, παράπονο, αλλά και φόβο να ξανα-αφεθεί και να δείξει στον άντρα της εμπιστοσύνη. Ο άντρας ένιωθε ενοχές. Έδειχνε πραγματικά συντετριμμένος και ήθελε να διορθώσει τα πράγματα, προσφέροντας πλήρη πρόσβαση στο κινητό του τηλέφωνο και τους λογαριασμούς του, υποσχόμενος διαφάνεια. Η γυναίκα όμως αρνήθηκε να αναλάβει τον ρόλο του “αστυνομικού” στη σχέση τους. Κι αν με ρωτάς, κανένας φυσιολογικός άνθρωπος δε θέλει να κάνει τον ιδιωτικό ερευνητή στο ίδιο του το σπίτι. Και η γυναίκα αυτή γνώριζε καλά ότι η εμπιστοσύνη δεν οικοδομείται μέσα από την παρακολούθηση, αλλά μέσα από την αμοιβαία ειλικρίνεια, την παραδοχή και την επιθυμία για αλλαγή.
Αν έχεις εξαπατηθεί, δεν είσαι εσύ το πρόβλημα. Δεν έχασες κάτι, δεν παρέβλεψες κάτι· απλώς ο άλλος κατάφερε να σε εξαπατήσει επειδή σε γνώριζε καλά. Και για να είμαστε απόλυτα ειλικρινείς, όλοι μας, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, μπορούμε να χειραγωγήσουμε όσους γνωρίζουμε – μικρά παιδιά λένε ψεματάκια στους γονείς τους για να αποφύγουν την τιμωρία, ερωτικοί σύντροφοι ίσως παραλείπουν λεπτομέρειες για να προστατεύσουν τον εαυτό τους, τη σχέση τους ή να ελέγξουν μια κατάσταση.
Η αποδοχή αυτού είναι το πρώτο βήμα για να σταματήσουμε να κατηγορούμε τον εαυτό μας και να αρχίσουμε να ξαναχτίζουμε εμπιστοσύνη. Το επόμενο βήμα είναι η θεραπεία: μαθαίνουμε να θέτουμε όρια, να επικοινωνούμε με σαφήνεια, να κατανοούμε τα συναισθήματα και τις ανάγκες μας, και να επιτρέπουμε στον άλλο να δείξει με πράξεις ότι αξίζει την εμπιστοσύνη μας. Στην περίπτωση του ζευγαριού που ανέφερα, η γυναίκα κατάφερε να σταματήσει να αυτοκατηγορείται, να δει τις προθέσεις του συντρόφου της και να ξαναδώσει την ευκαιρία στη σχέση της – αλλά κυρίως στον ίδιο της τον εαυτό – να εμπιστευτεί ξανά. Ο άνδρας αναλάμβανε την ευθύνη των πράξεών του και το αποτέλεσμα ήταν ένα πιο ώριμο, πιο συνειδητό και πιο σταθερό ζευγάρι.
Η εμπιστοσύνη δεν επανέρχεται από μόνη της. Χρειάζεται χρόνο, δουλειά και διάθεση για ειλικρίνεια και αυτογνωσία. Όμως η ανθρώπινη ανθεκτικότητα είναι τεράστια. Αν κατανοήσουμε τι συνέβη, πάψουμε να αυτο-κατηγορούμαστε και δώσουμε στον εαυτό μας τον χώρο και τον χρόνο να θεραπευτεί, η εμπιστοσύνη μπορεί να ξαναγεννηθεί – τόσο προς τους άλλους όσο και προς τον ίδιο μας τον εαυτό.
Η προδοσία αφήνει πληγές, αλλά δεν ορίζει το μέλλον μας. Με τη σωστή στάση, την επιμονή και την υπομονή, μπορούμε να ξαναβρούμε την ασφάλεια, τη χαρά και την πίστη στους ανθρώπους που αξίζουν. Και πάνω απ’ όλα, μπορούμε να εμπιστευτούμε ξανά τον ίδιο μας τον εαυτό.
Αν αυτή τη στιγμή πονάς γιατί έχεις προδοθεί, θέλω να θυμάσαι ότι μπορείς να το ξεπεράσεις. Η σχέση σου μπορεί να θεραπευτεί και να ξαναβρεί την εμπιστοσύνη της. Κι αν δεν το αξίζει, τότε έχεις τη δύναμη να ξαναχτίσεις τη ζωή σου με τρόπο που σε τιμά, σε σέβεται, και σε βάζει σε προτεραιότητα. Δεν είσαι ούτε τα λάθη ούτε οι επιλογές των άλλων. Είσαι ό,τι επιλέγεις να γίνεις μετά.
Ιουλία Καζάνα-McCarthy
Δρ. Κοινωνιολογίας (University of Surrey, UK)
MSc Psychology (c.) (Brunel University of London)
Πιστοποιημένη Life Coach (International Coaching Federation, ICF)
Solution Focused Θεραπεύτρια (BRIEF)
