Οι σχέσεις δεν τελειώνουν σε μια μέρα

Στη δουλειά μου με ζευγάρια και οικογένειες έχω διαπιστώσει κάτι που ίσως ακούγεται παράδοξο: οι περισσότεροι άνθρωποι δεν είναι «κακοί» στις σχέσεις. Δεν υπάρχει, δηλαδή, ένας συγκεκριμένος τύπος ανθρώπου που είναι καταδικασμένος να αποτυγχάνει στις προσωπικές του σχέσεις. Υπάρχουν, όμως, άνθρωποι που δεν έχουν μάθει να σχετίζονται με τρόπο που προστατεύει και τους ίδιους και τον σύντροφό τους, άνθρωποι που δεν έχουν μάθει να διαχειρίζονται σωστά τις ανάγκες τους και, κυρίως, άνθρωποι που υιοθετούν συμπεριφορές οι οποίες, χωρίς να το επιδιώκουν, πληγώνουν τον σύντροφό τους.

Και κάθε φορά σκέφτομαι πόσο διαφορετικά θα ήταν τα πράγματα αν καταλαβαίναμε νωρίτερα ότι μια σχέση δεν καταστρέφεται συνήθως από ένα μεγάλο γεγονός. Πολύ πιο συχνά φθείρεται από μικρές συμπεριφορές που επαναλαμβάνονται για μεγάλο χρονικό διάστημα, μέχρι που κάποια στιγμή γίνονται ο τρόπος με τον οποίο σχετιζόμαστε. Το σημαντικό είναι ότι πολλές από αυτές τις συμπεριφορές μπορούν να αλλάξουν.

Το πρώτο και ίσως σημαντικότερο πρόβλημα είναι η λανθασμένη επικοινωνία. Είναι πολύ συνηθισμένο να ακούμε ένα ζευγάρι να λέει «δεν επικοινωνούμε». Συνήθως, όμως, αυτό που συμβαίνει δεν είναι ότι οι δύο άνθρωποι δεν μπορούν να επικοινωνήσουν. Είναι ότι επικοινωνούν ουσιαστικά μόνο όταν έχουν ήδη θυμώσει. Για παράδειγμα, ένα ζευγάρι μπορεί να ξεκινήσει μια συζήτηση για κάτι απολύτως πρακτικό: ποιος θα πάει τα παιδιά στο σχολείο, ποιος θα πληρώσει έναν λογαριασμό ή γιατί δεν αγοράστηκε κάτι από το σούπερ μάρκετ. Μέσα σε λίγα λεπτά, όμως, το «ξέχασες το γάλα» μετατρέπεται σε «ποτέ δεν βοηθάς», «πάντα τα αφήνεις όλα πάνω μου», ενώ το «δεν πρόλαβα σήμερα» γίνεται «όλα εγώ πρέπει να τα κάνω». Από εκεί και πέρα δεν συζητάμε το πρόβλημα. Πολεμάμε ο ένας τον άλλον.

Η ουσιαστική επικοινωνία, όμως, ξεκινά πολύ νωρίτερα. Προϋποθέτει ότι εξακολουθώ να βλέπω τον άνθρωπό μου με καλή διάθεση και να θεωρώ ότι, ακόμη κι όταν κάνει ένα λάθος, δεν το κάνει απαραίτητα για να με πληγώσει. Αν ο σύντροφός μου επιστρέψει από τη δουλειά και ξεχάσει να αγοράσει κάτι που του είχα ζητήσει, μπορώ να σκεφτώ «μάλλον το ξέχασε μέσα στην κούρασή του». Θα του δώσω, δηλαδή, το περιθώριο να κάνει ένα λάθος χωρίς να το μετατρέψω αμέσως σε απόδειξη ότι «δεν με υπολογίζει».

Το δεύτερο πρόβλημα είναι η συνεχής κριτική. Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν γίνει ειδικοί στο να εντοπίζουν τι δεν έγινε σωστά. Το σπίτι μπορεί να είναι καθαρό, αλλά θα σχολιαστεί το δωμάτιο που δεν τακτοποιήθηκε. Το φαγητό μπορεί να είναι εξαιρετικό, αλλά θα συζητηθεί γιατί μπήκε λίγο λιγότερο αλάτι (ρίξε λίγο από πάνω!). Ο άλλος μπορεί να έχει αφιερώσει όλη την ημέρα στα παιδιά, αλλά η συζήτηση θα καταλήξει σε αυτό που ξέχασε.

Η συνεχής κριτική δεν λειτουργεί ως κίνητρο βελτίωσης. Αντίθετα, το μήνυμα που λαμβάνει ο άλλος είναι καταστροφικό: «Δεν είσαι αρκετός». Σταδιακά επηρεάζει την αυτοεκτίμησή του, τη διάθεση, και την αίσθηση ασφάλειας μέσα στη σχέση. Ένα «σε ευχαριστώ», ένα
«ξέρω πόσο κουράστηκες σήμερα» ή ένα «έκανες καλή δουλειά» δεν είναι τυπικότητες. Είναι τρόποι με τους οποίους δείχνουμε στον άλλον ότι βλέπουμε και αναγνωρίζουμε την προσπάθειά του.

Μια τρίτη παγίδα είναι η «λογική του λογαριασμού». «Εγώ έκανα αυτό, άρα τώρα πρέπει εσύ να κάνεις εκείνο». Φυσικά, μια σχέση χρειάζεται δικαιοσύνη και ισορροπία. Δεν είναι υγιές ένας άνθρωπος να αναλαμβάνει μόνιμα όλες τις ευθύνες. Όταν, όμως, κάθε πράξη
καλοσύνης μετατρέπεται σε χρέος που περιμένουμε να εξαργυρώσουμε αργότερα, η σχέση αρχίζει να λειτουργεί σαν λογιστήριο. Επενδύω για να εισπράξω.

Η φροντίδα αποκτά πραγματικό νόημα όταν προσφέρεται επειδή θέλουμε να κάνουμε τη ζωή του άλλου καλύτερη. Αν σηκωθώ το πρωί και φτιάξω καφέ στον άντρα μου, επειδή ξέρω ότι έχει δύσκολη ημέρα, δεν χρειάζεται να περιμένω ότι αύριο μου «χρωστάει» έναν καφέ. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα ανεχτούμε μια μόνιμα μονόπλευρη σχέση. Σημαίνει, όμως, ότι δεν κρατάμε τεφτέρι, ότι η προσφορά δεν γίνεται μηχανισμός ανταλλαγής. Και μετά υπάρχει μια ακόμη αλήθεια που χρειάζεται να αποδεχτούμε όλοι: οι άνθρωποι που αγαπιούνται θα τσακωθούν. Θα διαφωνήσουν. Θα απογοητεύσουν ο ένας τον άλλον.

Θα υπάρξουν στιγμές που θα ειπωθούν λάθος πράγματα με λάθος τρόπο. Η διαφορά ανάμεσα σε μια υγιή και σε μια δυσλειτουργική σχέση δεν είναι η απουσία καβγάδων. Είναι το πώς επιστρέφουν οι άνθρωποι μετά τη σύγκρουση. Μπορούμε να αναγνωρίσουμε το λάθος μας; Μπορούμε να πούμε «συγνώμη» χωρίς να προσθέσουμε αμέσως ένα «αλλά κι εσύ…»;

Η ειλικρινής συγνώμη δεν είναι ήττα. Είναι ένδειξη συναισθηματικής ωριμότητας, ένας τρόπος να προστατεύσουμε τη σχέση από τη συσσώρευση πικρίας. Γιατί ο μεγάλος κίνδυνος δεν είναι ο ένας καβγάς. Είναι οι εκατοντάδες μικρές διαφωνίες που δεν λύθηκαν ποτέ και μετατράπηκαν σε απογοήτευση και τελικά αδιαφορία.

Τέλος, υπάρχει ένας πιο σιωπηλός κίνδυνος: να χάσουμε τον εαυτό μας μέσα στη σχέση.
Ένας άνθρωπος σταματά να βλέπει τους φίλους του επειδή «ο σύντροφός μου δεν τους συμπαθεί». Μια γυναίκα εγκαταλείπει μια δραστηριότητα που αγαπούσε επειδή «δεν αξίζει να μαλώνουμε γι’ αυτό». Ένας άνδρας σταματά να παίζει ποδόσφαιρο κάθε Κυριακή
με την παρέα του επειδή αισθάνεται ότι πρέπει να είναι πάντα διαθέσιμος στο σπίτι. Ένα ζευγάρι αφιερώνει όλη του τη ζωή στα παιδιά και, όταν εκείνα μεγαλώσουν και φύγουν, οι δύο άνθρωποι κοιτάζονται και αναρωτιούνται: «Και τώρα ποιοι είμαστε;»

Μια ώριμη σχέση δεν ζητά να εξαφανιστεί ο ένας μέσα στον άλλον. Χρειάζεται δύο ανθρώπους που παραμένουν ξεχωριστές προσωπικότητες και επιλέγουν να συνυπάρξουν.
Οι φίλοι, τα ενδιαφέροντα, η προσωπική μας ζωή και οι δραστηριότητες που μας δίνουν χαρά δεν είναι απειλή για μια σχέση. Είναι μέρος της ταυτότητάς μας.

Τελικά, μια καλή σχέση δεν είναι μια σχέση χωρίς προβλήματα. Είναι μια σχέση στην οποία δύο άνθρωποι μπορούν να αντιμετωπίζουν τα προβλήματα χωρίς να γίνονται οι ίδιοι το πρόβλημα ο ένας για τον άλλον.
Η αγάπη είναι η βάση, αλλά δεν αρκεί. Χρειάζονται σεβασμός, επικοινωνία, αναγνώριση, συγχώρεση, προσωπικά όρια και καθημερινή φροντίδα. Οι σχέσεις σπάνια καταστρέφονται σε μία ημέρα. Φθείρονται λίγο λίγο. Αλλά αυτό σημαίνει και κάτι αισιόδοξο: μπορούν να
προστατευτούν λίγο λίγο.

Μια διαφορετική κουβέντα, μια ειλικρινής συγγνώμη, ένα «σε ευχαριστώ», λίγη περισσότερη κατανόηση και ο σεβασμός στην προσωπικότητα του άλλου μπορεί να φαίνονται μικρά πράγματα. Στην πραγματικότητα, όμως, αυτά είναι και τα υλικά από τα
οποία χτίζονται οι σχέσεις που αντέχουν στον χρόνο.

Ιουλία Καζάνα-McCarthy
Δρ. Κοινωνιολογίας (University of Surrey, UK)
MSc Psychology (c.) (Brunel University of London)
Πιστοποιημένη Life Coach (International Coaching Federation, ICF)
Solution Focused Θεραπεύτρια (BRIEF)
https://drjuliatherapy.co.uk/home-el