Μια πελάτισσά μου μού μιλούσε πρόσφατα για έναν πολύ αγαπημένο της άνθρωπο που είχε αρρωστήσει σοβαρά. Για μεγάλο διάστημα τον επισκεπτόταν συχνά. Κάποια στιγμή όμως οι επισκέψεις άρχισαν να αραιώνουν.
Όταν τη ρώτησα γιατί σταμάτησε να πηγαίνει, έμεινε για λίγο σιωπηλή και μετά μου είπε σχεδόν απολογητικά: «Το ξέρω ότι αυτό που θα σου πω θα ακουστεί άσχημο, αλλά είναι η αλήθεια. Δεν μπορώ να πάω γιατί δεν ξέρω τι να του πω.»
Όλοι όσοι έχουμε χάσει κάποιον που αγαπάμε αναγνωρίζουμε αυτό το συναίσθημα. Όταν κάποιος αγαπημένος μας περνά μια σοβαρή ασθένεια ή βρίσκεται κοντά στο τέλος της ζωής του, συχνά νιώθουμε αμήχανα. Θέλουμε να είμαστε εκεί, αλλά φοβόμαστε μήπως πούμε κάτι λάθος.
Τα καλά νέα είναι ότι, όταν υπάρχει αληθινή αγάπη, τα «σωστά λόγια» συχνά δεν είναι τόσο σημαντικά όσο νομίζουμε. Η παρουσία μας από μόνη της μπορεί να σημαίνει πολλά.
Και το ξέρω πως είναι πολύ εύκολο να κατηγορήσουμε τον εαυτό μας. Να σκεφτούμε ότι δεν είπαμε αρκετά, ότι δεν παρηγορήσαμε σωστά, ότι δεν του σταθήκαμε όσο έπρεπε.
Τι λέμε λοιπόν σε τέτοιες στιγμές;
Ένα πρώτο βήμα είναι να αναρωτηθούμε: τι είναι αυτό που πραγματικά χρειάζεται να ειπωθεί;
Σε ορισμένες σχέσεις υπάρχουν τόσα πολλά να ειπωθούν που μοιάζει σχεδόν αδύνατο να ξέρεις από πού να αρχίσεις. Άλλες φορές, αντίθετα, οι άνθρωποι που είναι άρρωστοι κουράζονται εύκολα και δυσκολεύονται να συμμετέχουν σε μεγάλες συζητήσεις. Έτσι διστάζουμε να τους επιβαρύνουμε με πολλά λόγια. Και μερικές φορές η παρουσία αρκεί.
Πάρε για παράδειγμα τον εαυτό σου – πώς είσαι όταν έχεις υψηλό πυρετό; Προσωπικά, όταν αρρωσταίνω δεν θέλω πολλές συζητήσεις. Αυτό που θέλω είναι απλώς να είναι ο άντρας μου εκεί, να μου δίνει λίγο νερό, να κάθεται δίπλα μου, ακόμη κι αν δεν λέμε τίποτα. Αρκεί να τον νιώθω.
Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει συχνά και με τους ανθρώπους που περνούν μια σοβαρή ασθένεια.
Θα μπορούσες, για παράδειγμα, να αφιερώσεις λίγα λεπτά και να γράψεις σε ένα χαρτί όλα όσα θα ήθελες να πεις σε αυτόν τον άνθρωπο –μια ανάμνηση που σας δένει, ένα ευχαριστώ, μια έκφραση αγάπης. Μην λογοκρίνεις τον εαυτό σου. Απλώς γράψε.
Όταν κοιτάξεις τη λίστα, συχνά θα διαπιστώσεις ότι πίσω από πολλές διαφορετικές σκέψεις κρύβεται ένα βασικό συναίσθημα: αγάπη, ευγνωμοσύνη, συγγνώμη, ελπίδα. Και αυτό είναι συνήθως το πιο σημαντικό πράγμα που χρειάζεται να ειπωθεί.
Ταυτόχρονα, είναι χρήσιμο να εστιάζουμε σε αυτό που έχουμε ανάγκη να εκφράσουμε, όχι σε αυτό που ελπίζουμε να ακούσουμε. Οι βαθιές συζητήσεις απαιτούν ευαλωτότητα. Αν πούμε σε κάποιον πόσο τον αγαπάμε, υπάρχει πάντα η πιθανότητα να μην ανταποκριθεί με τον τρόπο που περιμένουμε. Αυτό είναι μέρος του ρίσκου της ανθρώπινης επαφής. Δεν μπορούμε να ελέγξουμε τι θα πει ή τι θα νιώσει ο άλλος. Μπορούμε όμως να ελέγξουμε αυτό που θα εκφράσουμε εμείς. Και αυτή η έκφραση έχει αξία από μόνη της.
Ένα άλλο σημαντικό σημείο είναι να μην κλείνουμε άθελά μας τη συζήτηση. Πολύ συχνά, με τις καλύτερες προθέσεις, λέμε φράσεις που τελικά εμποδίζουν την ουσιαστική επικοινωνία.
Για παράδειγμα, όταν η πελάτισσά μου τελικά επισκέφθηκε τον άρρωστο φίλο της, εκείνος άρχισε να μιλά για την ασθένειά του. Σχεδόν αντανακλαστικά, εκείνη του απάντησε:
«Μην το σκέφτεσαι έτσι. Να σκέφτεσαι θετικά.» Το είπε φυσικά για να τον παρηγορήσει. Όμως αυτή η φράση έκλεισε τη συζήτηση που ίσως εκείνος ήθελε να κάνει.
Έρευνες σε ασθενείς με καρκίνο έχουν δείξει κάτι ενδιαφέρον. Όταν οι ψυχολόγοι τους ρώτησαν ποιες συμπεριφορές φίλων και συγγενών ήταν λιγότερο βοηθητικές, πολλοί ανέφεραν ότι τους ενοχλούσε όταν οι άλλοι υποβάθμιζαν τη σοβαρότητα της ασθένειας ή επέμεναν σε μια υπερβολικά «χαρούμενη» στάση. Αντίθετα, αυτό που εκτιμούσαν περισσότερο ήταν όταν οι άνθρωποι γύρω τους μπορούσαν να αποδεχτούν ήρεμα την πραγματικότητα της κατάστασης.
Σε τέτοιες στιγμές ίσως είναι πιο βοηθητικό να πούμε κάτι απλό, όπως: «Αυτό πρέπει να είναι πολύ δύσκολο για σένα» ή «Δεν ξέρω ακριβώς τι να πω, αλλά είμαι εδώ.»
Και μερικές φορές, ακόμη και η σιωπή έχει αξία. Στη μουσική λένε ότι και οι παύσεις είναι μέρος της μελωδίας. Το ίδιο ισχύει και στις ανθρώπινες σχέσεις.
Οι τρεις πιο σημαντικές μορφές στήριξης που ανέφεραν ασθενείς σε σχετικές έρευνες ήταν: η έκφραση ενδιαφέροντος, η φυσική παρουσία και η αποδοχή της κατάστασης. Καμία από αυτές δεν απαιτεί απαραίτητα πολλά λόγια.
Μερικές φορές η αγάπη εκφράζεται απλώς με το να είμαστε εκεί. Να δούμε μαζί μια ταινία, να μαγειρέψουμε ένα αγαπημένο φαγητό, να καθίσουμε δίπλα σε κάποιον χωρίς να πούμε τίποτα.
Η στήριξη ενός ανθρώπου που περνά μια σοβαρή ασθένεια είναι ίσως από τα πιο δύσκολα πράγματα που θα κληθούμε να διαχειριστούμε. Και η αλήθεια είναι ότι δεν ανυπομονώ. Αλλά είναι και ένα προνόμιο που δεν χρειάζεται να φοβηθούμε.
Για την ιστορία, η πελάτισσά μου τελικά άρχισε να επισκέπτεται ξανά τον φίλο της. Με τον καιρό εκείνος είχε όλο και μεγαλύτερη σύγχυση και δεν μπορούσαν πια να κάνουν μεγάλες συζητήσεις. Όμως κατάφερε να του πει το πιο σημαντικό πράγμα: ότι τον αγαπούσε.
Και το είπε με πολλούς τρόπους. Άλλες φορές του διάβαζε, άλλες άκουγαν μουσική, άλλες απλώς κάθονταν μαζί.
Μερικούς μήνες αργότερα, όταν εκείνος έφυγε από αυτή τη ζωή, μου είπε πόσο ευγνώμων ήταν που την προέτρεψα να περάσει αυτόν τον χρόνο μαζί του.
Γιατί, όταν χάνουμε κάποιον, ο πόνος είναι αναπόφευκτος. Αλλά το να έχουμε υπάρξει πραγματικά παρόντες όσο υπήρχε ακόμη χρόνος, είναι κάτι που συχνά μένει μέσα μας σαν μια βαθιά και πολύτιμη ανάμνηση.
Ιουλία Καζάνα-McCarthy
Δρ. Κοινωνιολογίας (UniversityofSurrey, UK)
MSc Psychology (c.) (Brunel University of London)
Πιστοποιημένη Life Coach (International Coaching Federation, ICF)
SolutionFocusedΘεραπεύτρια (BRIEF)
