Υπάρχει μια ιδέα που σχεδόν όλοι έχουμε ακούσει: ότι το πένθος περνά από στάδια.
Άρνηση, θυμός, διαπραγμάτευση, θλίψη, αποδοχή.Μια ιδέα που μοιάζει καθησυχαστική. Σαν να μας λέει ότι, όσο δύσκολο κι αν είναι αυτό που ζούμε, υπάρχει μια διαδρομή. Μια σειρά. Ένα τέλος στο οποίο, κάποια στιγμή, θα φτάσουμε.
Η ιδέα αυτή συνδέεται με το όνομα της ElizabethKübler-Ross– μιας γυναίκας που τόλμησε να μιλήσει για τον θάνατο σε μια εποχή που σχεδόν κανείς δεν το έκανε. Χάρη στη δουλειά της, ο κόσμος άρχισε να μιλά πιο ανοιχτά για την απώλεια, τον φόβο, το τέλοςαυτής της ζωής.
Αυτό που πολλοί δεν γνωρίζουν, όμως, είναι ότι αυτά τα στάδια δεν δημιουργήθηκαν αρχικά για το πένθος. Η Kübler-Ross τα περιέγραψε για ανθρώπους που ερχόντουσαν αντιμέτωποι με τη δική τους επικείμενη απώλεια ζωής. Μόνο αργότερα μεταφέρθηκαν στην εμπειρία όσων μένουν πίσω.
Και κάπου εκεί ξεκίνησε η παρεξήγηση και χαθήκαμε στη μετάφραση.
Γιατί, όσο κι αν μας αρέσει η ιδέα ότι το πένθος «μπαίνει σε μια σειρά», η πραγματικότητα είναι πολύ πιο χαοτική.Γιατί το πένθος δεν είναι τόσο τακτοποιημένο.Δεν κινείται γραμμικά. Δεν ακολουθεί κάποιο πρόγραμμα.
Μπορεί να νιώσεις θυμό πριν από την άρνηση. Μπορεί να μην νιώσεις ποτέ «διαπραγμάτευση». Μπορεί να νιώσεις στιγμές ηρεμίας μέσα στο χάος – και μετά ξανά να βυθιστείς.Μπορεί να επιστρέφεις ξανά και ξανά στο ίδιο συναίσθημα. Το πένθος δεν είναι μια ευθεία γραμμή. Είναι κύματα.
Ακόμα και η ίδια η Kübler-Ross, προς το τέλος της ζωής της, παραδέχτηκε ότι τα στάδια αυτά παρερμηνεύτηκαν.Κι όμως, η ιδέα τους έμεινε. Και μαζί της έμεινε και η αίσθηση ότι υπάρχει «σωστός τρόπος» να πενθείς. Και όταν πιστεύουμε ότι υπάρχει ένας σωστός τρόπος να πενθείς, τότε κάθε απόκλιση μοιάζει με αποτυχία.
Και το καταλαβαίνω ότι αυτή είναι μια παγίδα στην οποία έχουμε πέσει όλοι μας. Πριν από λίγο καιρό επικοινώνησε μαζί μου μια φίλη αναγνώστρια ρωτώντας με:
«Γιατί δεν το έχω αποδεχτεί ακόμα;»«Γιατί νιώθω έτσι μετά από τόσο καιρό;»
«Γιατί δεν προχωράω;»«Μήπως κάτι δεν πάει καλά με εμένα;»
Μα το πένθος δεν είναι κάτι που «κάνεις σωστά», δεν είναι τεστ για να το περάσεις. Δεν έχει σωστές απαντήσεις.Είναι κάτι που σου συμβαίνει.
Κι όμως, μέσα σε όλη αυτή την παρεξήγηση, υπάρχουν μερικές αλήθειες που αξίζει να κρατήσουμε.Η πρώτη είναι ότι η άρνηση δεν είναι απαραίτητα εχθρός.Όσο περίεργο κι αν ακούγεται, ο εγκέφαλός μας δεν αντέχει να βιώσει όλο τον πόνο μαζεμένο. Η άρνηση «σπάει» τον πόνο σε κομμάτια. Σαν ένα διάλειμμα από την πραγματικότητα, μέχρι να μπορέσουμε να την αντέξουμε.Δεν είναι αποφυγή. Είναι επιβίωση.Αρκεί να μην μείνεις εκεί για πάντα.
Η δεύτερη είναι ότι το πένθος κλονίζει όσα θεωρούσαμε δεδομένα.Την αίσθηση ότι ο κόσμος είναι δίκαιος.Ότι τα πράγματα έχουν μια τάξη.Ότι «οι καλοί άνθρωποι δεν φεύγουν έτσι».
Και κάπου εκεί μπορεί να εμφανιστεί και η ενοχή. Σαν να πρέπει να φταίει κάποιος. Και πολλές φορές αυτός ο κάποιος γίνεται ο εαυτός μας.Αλλά η αλήθεια είναι πιο απλή – και πιο δύσκολη: ο θάνατος δεν είναι δίκαιος ή άδικος. Είναι μέρος της πραγματικότητας.
Και μαζί με την απώλεια του ανθρώπου, χάνουμε και ένα κομμάτι της ταυτότητάς μας. Έναν ρόλο. Μια σχέση. Έναν τρόπο να υπάρχουμεμέσα στον κόσμο.Γι’ αυτό το πένθος θέλει χρόνο. Γιατί δεν είναι μόνο απώλεια – είναι και επαναπροσδιορισμός.
Η τρίτη αλήθεια είναι ίσως η πιο παρήγορη. Το πένθος, με τον χρόνο, αλλάζει μορφή.
Δεν «φεύγει» απαραίτητα. Αλλά μαλακώνει.Ο πόνος που κάποτε ήταν αβάσταχτος, με τον καιρό μαθαίνει να συνυπάρχει μαζί σου χωρίς να σε διαλύει.Όχι επειδή «πέρασε».
Αλλά επειδή εσύ άλλαξες μέσα από αυτό.
Και αυτό δεν έχει χρονικό όριο.Δεν είναι εβδομάδες. Δεν είναι μήνες. Δεν είναι χρόνια.Είναι ο χρόνος που χρειάζεται ο κάθε άνθρωπος.
Γιατί το πένθος δεν είναι αγώνας δρόμου.Δεν είναι κάτι που «ολοκληρώνεται».Δεν έχει σωστή διαδρομή.Είναι μια βαθιά ανθρώπινη εμπειρία – και ο καθένας τη ζει με τον δικό του τρόπο.
Και ίσως το πιο σημαντικό δεν είναι να το «κάνουμε σωστά»…αλλά να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να το ζήσει όπως πραγματικά είναι.
Ακούστε το σχετικό ηχητικό:
ΙουλίαΚαζάνα-McCarthy
Δρ. Κοινωνιολογίας (UniversityofSurrey, UK)
MSc Psychology (c.) (Brunel University of London)
Πιστοποιημένη Life Coach (International Coaching Federation, ICF)
SolutionFocusedΘεραπεύτρια (BRIEF)
