Όταν ένας από τους μεγαλύτερους καπιταλιστές της εποχής προτείνει ένα «καθολικό υψηλό εισόδημα» από το κράτος, δεν είναι περίεργο που κάποιοι άρχισαν να ψιθυρίζουν (με μια δόση ειρωνείας) ότι ο Έλον Μασκ πλησιάζει επικίνδυνα σε ιδέες που θα έβρισκαν θέση ακόμη και στο… «Κεφάλαιο» του Μαρξ.
Αν μη τι άλλο, η πρότασή του για την εποχή της τεχνητής νοημοσύνης μοιάζει να πατάει ταυτόχρονα στη Silicon Valley και σε συζητήσεις που παραδοσιακά θα συναντούσε κανείς σε εντελώς διαφορετικά ιδεολογικά περιβάλλοντα, όπως αυτά που διακηρύττουν οι σοσιαλιστικές ιδέες.
Ο επικεφαλής της Tesla και της SpaceX επανέφερε στο προσκήνιο μια ριζοσπαστική εκδοχή του «καθολικού εισοδήματος», υποστηρίζοντας ότι η ραγδαία πρόοδος της Τεχνητής Νοημοσύνης θα καταστήσει αναγκαία την καταβολή ενός «καθολικού υψηλού εισοδήματος» από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση, ώστε να αντιμετωπιστεί η μαζική απώλεια θέσεων εργασίας.
Μέσα από ανάρτησή του στην πλατφόρμα X, υποστήριξε ότι η AI και η ρομποτική θα αυξήσουν τόσο πολύ την παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών, ώστε δεν θα υπάρξουν πληθωριστικές πιέσεις, ακόμη κι αν η προσφορά χρήματος αυξηθεί μέσω κρατικών επιταγών.
Σε αντίθεση με το γνωστό μοντέλο του βασικού εισοδήματος, η δική του εκδοχή δεν στοχεύει απλώς στην κάλυψη βασικών αναγκών, αλλά στη διατήρηση ενός υψηλού βιοτικού επιπέδου, χωρίς υποχρεωτική εργασία.
Η εικόνα με τα γραφικά είναι εξ’ ολοκλήρου κατασκευασμένη μέσω AI
Αντιδράσεις οικονομολόγων
Οι αντιδράσεις από οικονομολόγους και αναλυτές ήταν άμεσες, και κάθε άλλο παρά ήπιες. Ο πρώην οικονομικός σύμβουλος της ινδικής κυβέρνησης Σαντζίβ Σανιάλ απέρριψε την πρόταση, υποστηρίζοντας ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα φέρει αναταράξεις μεν, αλλά ταυτόχρονα θα δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας. Παράλληλα, προειδοποίησε ότι ένα τέτοιο πρόγραμμα θα ήταν δημοσιονομικά μη βιώσιμο, φτάνοντας στο σημείο να το χαρακτηρίσει πρακτικά αδύνατο να εφαρμοστεί χωρίς χρεοκοπία.
Αντίστοιχα, ο CEO της Merlin AI, Πρατιούς Ράι, στάθηκε στα «μαθηματικά της πραγματικότητας», τονίζοντας ότι η καθολική χορήγηση υψηλού εισοδήματος θα οδηγούσε σε εκρηκτικό ανταγωνισμό για πεπερασμένους πόρους, από την κατοικία μέχρι την εκπαίδευση, ακυρώνοντας στην πράξη το όφελος της παροχής.
Παρά τις αντιρρήσεις, υπάρχουν και όσοι βλέπουν στην πρόταση μια αναπόφευκτη εξέλιξη. Ο Άντριου Γιανγκ, γνωστός υποστηρικτής παρόμοιων πολιτικών στις ΗΠΑ, εκτιμά ότι η ίδια η πρόοδος της τεχνολογίας θα καταστήσει τελικά ένα καθολικό εισόδημα όχι απλώς εφικτό, αλλά αναγκαίο.
Πιο σύνθετη είναι η προσέγγιση ορισμένων ειδικών που δεν εστιάζουν μόνο στο ύψος του εισοδήματος, αλλά και στο κόστος ζωής. Σύμφωνα με αυτή τη λογική, αν η τεχνητή νοημοσύνη και η ρομποτική μειώσουν δραστικά τις τιμές βασικών αγαθών και υπηρεσιών, τότε, ακόμη και ένα μέτριο επίδομα, θα μπορούσε να ισοδυναμεί με υψηλό επίπεδο διαβίωσης, όχι επειδή αυξάνεται το χρήμα, αλλά επειδή αλλάζει η οικονομική πραγματικότητα.
Την ίδια ώρα, η ακαδημαϊκή συζήτηση παραμένει διχασμένη. Ο καθηγητής Καρλ Γουάιντερκιστ αναγνωρίζει ότι ένα βασικό εισόδημα μπορεί να ενισχύσει την ευημερία, αλλά θεωρεί υπερβολική τη μονοδιάστατη εστίαση στην ανεργία, επισημαίνοντας ότι η στασιμότητα των μισθών αποτελεί εξίσου κρίσιμο ζήτημα. Από την άλλη, ο Τζέιμς Ράνσομ από το University College London υπογραμμίζει ότι η προτεραιότητα θα έπρεπε να είναι η εκπαίδευση και η επανειδίκευση, καθώς η εργασία μπορεί να μετασχηματιστεί, αντί να εξαφανιστεί.
Οι προβλέψεις για την αγορά εργασίας δίνουν ακόμη μεγαλύτερη ένταση στη συζήτηση. Μελέτες μεγάλων οικονομικών οργανισμών εκτιμούν ότι εκατομμύρια θέσεις εργασίας ενδέχεται να επηρεαστούν μέσα στην επόμενη πενταετία, καθώς η αυτοματοποίηση επιταχύνεται.
Σε αυτό το περιβάλλον αβεβαιότητας, το όραμα του Μασκ για μια κοινωνία «αφθονίας» μέσω τεχνητής νοημοσύνης, παραμένει ανοιχτό σε ερμηνείες: για άλλους αποτελεί προειδοποίηση για το μέλλον της εργασίας και για άλλους μια υπεραισιόδοξη τεχνολογική ουτοπία, που δεν έχει αποδείξει ακόμη ότι μπορεί να σταθεί στην πραγματική οικονομία.
Με πληροφορίες από: The Economic Times
