Μία έκθεση που συνέταξε το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα βάζει επί τάπητος από χθες ένα εφιαλτικό σενάριο, ως συνέπεια του πολέμου στη Μέση Ανατολή: 45 εκατομμύρια άνθρωποι αναμένεται να οδηγηθούν σε οξεία πείνα, εξαιτίας των αυξήσεων στις τιμές των τροφίμων, του πετρελαίου και των μεταφορικών, όπως δήλωσε στη Γενεύη ο Καρλ Σκάου, ο αναπληρωτής εκτελεστικός διευθυντής του.
«Θα είναι ρεκόρ όλων των εποχών και είναι μια φρικτή, φρικτή προοπτική», πρόσθεσε ο ίδιος. Το σενάριο «υπηρετεί» ήδη η εκρηκτική άνοδος που καταγράφεται στις τιμές των λιπασμάτων, η οποία αγγίζει το 30-40%, ως άμεση συνέπεια της πολεμικής σύρραξης στη Μέση Ανατολή και του αποκλεισμού των Στενών του Ορμούζ.
Η διακοπή της ναυσιπλοΐας σε αυτή την κρίσιμη δίοδο προκαλεί σοβαρές ελλείψεις σε βασικές πρώτες ύλες, όπως η ουρία και η αμμωνία, απειλώντας άμεσα την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια. Το φαινόμενο πλήττει έντονα και τον ελληνικό αγροτικό τομέα, αυξάνοντας κατακόρυφα το κόστος παραγωγής και προμηνύοντας νέες ανατιμήσεις στα είδη διατροφής για τους καταναλωτές.
Πώς επηρεάζει το κλείσιμο του Ορμούζ τις τιμές των τροφίμων
Το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ προκαλεί μια αλυσιδωτή αντίδραση που απειλεί την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια, επηρεάζοντας τις τιμές των τροφίμων μέσω τριών κύριων καναλιών: του ενεργειακού κόστους, της κρίσης στα λιπάσματα και της στροφής προς τα βιοκαύσιμα.
1.Η κρίση των λιπασμάτων και η μείωση της παραγωγής
Ο Κόλπος αποτελεί τον «παγκόσμιο αυτοκινητόδρομο των λιπασμάτων», καθώς από το Ορμούζ διέρχεται περίπου το 30-35% των παγκόσμιων εξαγωγών ουρίας και το 20-30% της αμμωνίας.
- Εκτόξευση τιμών: Οι τιμές της ουρίας έχουν ήδη σημειώσει άνοδο έως και 41% σε ορισμένες αγορές, φτάνοντας τα 600-650 δολάρια ανά τόνο.
- Πλήγμα στις αποδόσεις: Η μείωση της χρήσης λιπασμάτων λόγω κόστους μπορεί να οδηγήσει σε πτώση των αποδόσεων έως και 50% στην πρώτη συγκομιδή. Αυτό θα προκαλέσει έλλειψη βασικών σιτηρών (σιτάρι, καλαμπόκι, ρύζι) στην παγκόσμια αγορά αργότερα μέσα στο 2026.
-
Εκτόξευση ενεργειακού και μεταφορικού κόστους
Το κλείσιμο του Στενού επηρεάζει το 25% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και το 20% του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).
- Από το χωράφι στο ράφι: Η αύξηση των τιμών του πετρελαίου (που άγγιξε τα 105 δολάρια) αυξάνει άμεσα το κόστος για τη λειτουργία γεωργικών μηχανημάτων, την άρδευση, την επεξεργασία τροφίμων και, κυρίως, τη μεταφορά τους.
- Logistics: Οι εναλλακτικές διαδρομές και τα αυξημένα ασφάλιστρα ναυσιπλοΐας επιβαρύνουν περαιτέρω τις εισαγωγές τροφίμων.
-
Η σύνδεση με τα βιοκαύσιμα
Οι υψηλές τιμές του πετρελαίου καθιστούν την παραγωγή βιοκαυσίμων (αιθανόλη, βιοντίζελ) πιο κερδοφόρα. Αυτό οδηγεί σε μετατόπιση καλλιεργειών (όπως το καλαμπόκι και το σογιέλαιο) από την κατανάλωση τροφίμων προς την παραγωγή καυσίμων, εντείνοντας την έλλειψη τροφίμων και αυξάνοντας τις τιμές τους.
-
Χρονοδιάγραμμα επιπτώσεων στους καταναλωτές
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι οι καταναλωτές θα δουν τις επιπτώσεις στο «καλάθι» τους σταδιακά:
- Ψωμί: Άνοδος τιμών εντός 6 έως 10 εβδομάδων.
- Αυγά και κρέας: Ραγδαίες αυξήσεις εντός λίγων μηνών (έως 6 μήνες για το χοιρινό και το κοτόπουλο), λόγω της εξάρτησης της κτηνοτροφίας από τις εισαγόμενες ζωοτροφές (καλαμπόκι, σόγια).
- Γενικές προβλέψεις: Ο FAO προειδοποιεί για πιθανή άνοδο 5-8% στα δημητριακά έως το καλοκαίρι.
-
Περιοχές σε κίνδυνο
- Χώρες του Κόλπου: Εξαρτώνται κατά 70-90% από εισαγωγές τροφίμων και είναι οι πλέον ευάλωτες σε άμεσες ελλείψεις.
- Αφρική και Ασία: Περιοχές όπως η Υποσαχάρια Αφρική (εισάγουν πάνω από το 90% των λιπασμάτων τους) και η Νότια Ασία αντιμετωπίζουν σοβαρό κίνδυνο επισιτιστικής κρίσης.
- Ελλάδα: Τα λιπάσματα αποτελούν το 20-30% του κόστους παραγωγής για σιτάρι και καλαμπόκι, με τις τιμές στη χώρα να έχουν ήδη αυξηθεί κατά 12% από τον Φεβρουάριο.
Συνοπτικά, το κλείσιμο του Ορμούζ δεν είναι απλώς μια ενεργειακή κρίση, αλλά ένα «σοκ εισροών» που μειώνει την προσφορά τροφίμων παγκοσμίως, αυξάνοντας ταυτόχρονα το κόστος παραγωγής και διάθεσής τους
Ποιες καλλιέργειες στην Ελλάδα πλήττονται περισσότερο
Στην Ελλάδα, οι καλλιέργειες που πλήττονται περισσότερο από την αύξηση του κόστους παραγωγής, ιδιαίτερα λόγω της κρίσης των λιπασμάτων και της ενέργειας, είναι οι εκτατικές καλλιέργειες (σιτηρά, καλαμπόκι, βαμβάκι), καθώς και ορισμένες δενδρώδεις καλλιέργειες που απαιτούν υψηλές εισροές.
Συγκεκριμένα:
Σιτάρι, Καλαμπόκι και Βαμβάκι
Αυτές οι τρεις καλλιέργειες θεωρούνται οι πλέον ευάλωτες στην τρέχουσα κρίση για τους εξής λόγους:
Έχουν υψηλό ποσοστό κόστους: Τα λιπάσματα αντιπροσωπεύουν το 20-30% του συνολικού κόστους παραγωγής για το σιτάρι, το καλαμπόκι και το βαμβάκι στην Ελλάδα.
Έχουν άμεση εξάρτηση από την ουρία: Η ουρία, η οποία παρουσιάζει τις μεγαλύτερες ανατιμήσεις (έως και 41% σε κάποιες αγορές), είναι το βασικό αζωτούχο λίπασμα που χρησιμοποιείται για αυτές τις καλλιέργειες.
Είναι ευάλωτες σε κίνδυνο μείωσης αποδόσεων: Εκτιμάται ότι μια αύξηση 20% στις τιμές των λιπασμάτων μπορεί να αναγκάσει τους παραγωγούς να περιορίσουν τη λίπανση, οδηγώντας σε μείωση των αποδόσεων κατά 10-15%. Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι αν δεν φτάσει το λίπασμα στα χωράφια, οι αποδόσεις στην πρώτη συγκομιδή θα μπορούσαν να μειωθούν έως και 50%.
Σιτηρά (Γενικά)
Σε διεθνές επίπεδο, αλλά και στην ελληνική αγορά, οι παραγωγοί σιτηρών πλήττονται ταχύτερα και εντονότερα από τη συμπίεση των περιθωρίων κέρδους.
Η παγκόσμια μοντελοποίηση δείχνει ότι οι παραγωγοί δημητριακών υφίστανται τις βαρύτερες απώλειες, καθώς οι καλλιέργειες υψηλών εισροών όπως το ρύζι, το καλαμπόκι και το σιτάρι απορροφούν άμεσα τους κραδασμούς από τις τιμές του φυσικού αερίου και των λιπασμάτων.
Στην Ελλάδα, υπάρχει έντονη ανησυχία ειδικά για τις φθινοπωρινές σπορές λόγω της εκτίναξης των τιμών από τις αρχές Φεβρουαρίου 2026.
Δενδρώδεις καλλιέργειες και Φρούτα
Παρόλο που η κρίση του Ορμούζ πλήττει κυρίως τα λιπάσματα, η συνολική αύξηση του ενεργειακού κόστους και των εργατικών επηρεάζει και καλλιέργειες δέντρων όπως η μηλιά, η καστανιά, η αχλαδιά και άλλες, που θεωρούνται καλλιέργειες υψηλών απαιτήσεων και αυξημένου κόστους, όπου οι παραγωγοί κινούνται συχνά οριακά, με δυσκολία στην κάλυψη των εξόδων τους.
Κτηνοτροφία (Έμμεσα)
Αν και δεν είναι καλλιέργεια, η κτηνοτροφία πλήττεται άμεσα από το κόστος των ζωοτροφών (καλαμπόκι, σόγια), οι οποίες εξαρτώνται από τα λιπάσματα. Οι τιμές των ζωοτροφών έχουν αυξηθεί κατά 39,3% την τελευταία τετραετία (2019-2023), ξεπερνώντας κατά πολύ τον μέσο πληθωρισμό.
Πώς επηρεάζει η αύξηση του κόστους τις τιμές σε ψωμί και κρέας
Η αύξηση του κόστους παραγωγής επηρεάζει την τιμή του ψωμιού μέσω μιας αλυσιδωτής αντίδρασης που ξεκινά από τις εισροές (λιπάσματα, ενέργεια) και καταλήγει στο ράφι, με τους αναλυτές να προειδοποιούν ότι οι καταναλωτές θα δουν τις ανατιμήσεις εντός έξι έως δέκα εβδομάδων.
Οι κύριοι παράγοντες που ωθούν την τιμή του ψωμιού προς τα πάνω είναι οι εξής:
- Εκτόξευση των τιμών των λιπασμάτων: Το ψωμί βασίζεται στο σιτάρι, μια καλλιέργεια που απαιτεί μεγάλες ποσότητες αζωτούχων λιπασμάτων, όπως η ουρία.
- Ενεργειακό κόστος: Η άνοδος των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου επιβαρύνει κάθε στάδιο της αλυσίδας: από τη λειτουργία των γεωργικών μηχανημάτων και την άρδευση, μέχρι τη μεταφορά του σιταριού, την άλεση και το ψήσιμο στους φούρνους. Επιπλέον, το φυσικό αέριο είναι βασική πρώτη ύλη για την παραγωγή αζωτούχων λιπασμάτων, γεγονός που διπλασιάζει την πίεση στο τελικό προϊόν.
- Διεθνή Παραδείγματα: Στο Ιράν, το οποίο πλήττεται άμεσα από τη σύγκρουση, οι τιμές στο αλεύρι σίτου αυξήθηκαν κατά 120% σε έναν μήνα και σχεδόν 200% μέσα σε έναν χρόνο, ενώ η τιμή του ψωμιού και των δημητριακών στην Τεχεράνη παρουσίασε ετήσια άνοδο 142%.
Συνολικά, ο FAO προειδοποιεί για μια πιθανή άνοδο 5-8% στις τιμές των δημητριακών παγκοσμίως έως το καλοκαίρι του 2026, γεγονός που θα μετακυλιστεί άμεσα στην τιμή του ψωμιού.
Ακριβότερο θα γίνει και το κρέας, καθώς η αύξηση του κόστους των ζωοτροφών επηρεάζει άμεσα την τιμή του μέσω μιας αλυσιδωτής αντίδρασης που περιλαμβάνει τον ανταγωνισμό με τα βιοκαύσιμα, τις αυξήσεις στις τιμές των δημητριακών και τις γεωπολιτικές διαταραχές.
** Με στοιχεία από Financial Reports, Food and Agriculture Organization of United Nations & Global Agrifood
*** Το γράφημα δημιουργήθηκε με Notebook LM
