Το «Μπλε Φεγγάρι» λούζει στο φως τον ουρανό

Μπλε Φεγγάρι. Μια έκφραση που ακούγεται μυστηριώδης, σχεδόν ποιητική, αλλά στην πραγματικότητα περιγράφει ένα συγκεκριμένο αστρονομικό φαινόμενο που δεν βλέπουμε πολύ συχνά.

Η συγκεκριμένη πανσέληνος που έχει ονομαστεί «Μπλε Φεγγάρι» (Blue Moon), ανέτειλε περίπου στις 20:36 και θα παραμείνει ορατή καθ’ όλη τη διάρκεια της νύχτας, μέχρι τα ξημερώματα της Δευτέρας 1ης Ιουνίου (λίγο μετά τις 04:00), προσφέροντας ένα μοναδικό θέαμα για όσους στρέψουν το βλέμμα τους στον ουρανό.

Ναύπλιο: Η Πανσέληνος του Μαΐου φωτίζει τον ουρανό με το «Μπλε Φεγγάρι»

Εντυπωσιακές είναι οι εικόνες που μας ήρθαν από το Ναύπλιο μέσα από τον φακό του φωτογράφου της «Ευρωκίνησης» Βασίλη Παπαδόπουλου, με ένα υπέλαμπρο φεγγάρι να ανατέλλει επάνω από το κάστρο του Παλαμηδίου, «λούζοντας» με το φως του όλη την πόλη.

Ναύπλιο: Tο «Μπλε Φεγγάρι» ανατέλλει πάνω από το Παλαμήδι

Τι είναι το Μπλε Φεγγάρι

Παρά το όνομά του, η σελήνη δεν αποκτά μπλε χρώμα όταν συμβαίνει ένα «Μπλε Φεγγάρι». Ωστόσο, η ονομασία του έχει αποκτήσει ξεχωριστή θέση τόσο στην επιστήμη όσο και στη λαϊκή κουλτούρα, ενώ ενέπνευσε και ένα από τα πιο γνωστά τραγούδια του 20ού αιώνα, το κλασικό “Blue Moon”.

Στη σύγχρονη αστρονομική ορολογία, ως «Μπλε Φεγγάρι» χαρακτηρίζεται η δεύτερη πανσέληνος που εμφανίζεται μέσα στον ίδιο ημερολογιακό μήνα.

Ο ορισμός αυτός προκύπτει από το γεγονός ότι ο συνοδικός μήνας της Σελήνης, δηλαδή το διάστημα μεταξύ δύο διαδοχικών πανσελήνων, διαρκεί περίπου 29,53 ημέρες. Επειδή οι περισσότεροι μήνες έχουν 30 ή 31 ημέρες, κατά διαστήματα χωρούν δύο πανσέληνοι στο ίδιο ημερολογιακό διάστημα.

Το φαινόμενο επαναλαμβάνεται περίπου κάθε δύο με τρία χρόνια και γι’ αυτό θεωρείται σχετικά σπάνιο.

Η ιστορική παρεξήγηση πίσω από την ονομασία

Αυτό που πολλοί αγνοούν είναι ότι ο σημερινός ορισμός του «Μπλε Φεγγαριού» δεν ήταν ο αρχικός.

Σύμφωνα με ιστορικές αστρονομικές αναφορές, ο όρος χρησιμοποιούνταν παλαιότερα για να περιγράψει την τρίτη πανσέληνο μιας εποχής που περιλάμβανε τέσσερις πανσελήνους αντί για τρεις.

Ωστόσο, το 1946 το αμερικανικό περιοδικό Sky & Telescope δημοσίευσε μια ερμηνεία που ταύτιζε το «Μπλε Φεγγάρι» με τη δεύτερη πανσέληνο του ίδιου μήνα.

Η ερμηνεία αυτή αναπαράχθηκε τις επόμενες δεκαετίες από μέσα ενημέρωσης και αστρονομικές εκπομπές και τελικά καθιερώθηκε στη διεθνή χρήση, παρά το γεγονός ότι βασιζόταν σε παρερμηνεία του αρχικού όρου.

Από αυτή τη σπανιότητα γεννήθηκε και η γνωστή αγγλική έκφραση «once in a blue moon», η οποία χρησιμοποιείται για να περιγράψει κάτι που συμβαίνει πολύ αραιά.

Μπορεί η Σελήνη να γίνει πραγματικά μπλε;

Παράδοξο αλλά αληθινό: η απάντηση είναι ναι.

Σε εξαιρετικά σπάνιες περιπτώσεις, η Σελήνη μπορεί να αποκτήσει γαλαζωπή απόχρωση εξαιτίας ατμοσφαιρικών συνθηκών στη Γη. Το φαινόμενο παρατηρείται όταν μεγάλα σωματίδια σκόνης, τέφρας ή καπνού αιωρούνται στην ατμόσφαιρα και μεταβάλλουν τον τρόπο με τον οποίο διαχέεται το φως.

Η πιο γνωστή καταγραφή έγινε μετά την καταστροφική έκρηξη του ηφαιστείου Κρακατόα το 1883 στην Ινδονησία. Η τεράστια ποσότητα τέφρας που εκτοξεύθηκε στην ατμόσφαιρα προκάλεσε ασυνήθιστα χρώματα στον ουρανό και οδήγησε σε αναφορές για μπλε ή γαλαζωπή Σελήνη για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Παρόμοια φαινόμενα καταγράφηκαν μετά από μεγάλες δασικές πυρκαγιές στον Καναδά και τη Σουηδία τη δεκαετία του 1950, αλλά και μετά τις ηφαιστειακές εκρήξεις του Όρους της Αγίας Ελένης το 1980 και του Πινατούμπο το 1991.

Το τραγούδι που έκανε το «Μπλε Φεγγάρι» παγκόσμιο ύμνο

Το «Μπλε Φεγγάρι» δεν έμεινε μόνο στα αστρονομικά βιβλία. Το 1934 μετατράπηκε σε μουσικό θρύλο.

Το τραγούδι γράφτηκε από τον συνθέτη Richard Rodgers και τον στιχουργό Lorenz Hart, δύο από τις σημαντικότερες μορφές της αμερικανικής jazz μουσικής σκηνής του Μεσοπολέμου. Η μελωδία είχε προηγουμένως χρησιμοποιηθεί σε διαφορετικές μορφές πριν καταλήξει στους στίχους που γνωρίζουμε σήμερα.

Η πρώτη ηχογράφηση πραγματοποιήθηκε το 1934 από την ορχήστρα του Ted Fio Rito με ερμηνευτή τον Muzzy Marcellino.

Ωστόσο, η εκτέλεση που έγραψε ιστορία ήταν εκείνη των The Marcels το 1961.

Η doo-wop εκδοχή του συγκροτήματος κατέκτησε την κορυφή των αμερικανικών και βρετανικών charts και θεωρείται μέχρι σήμερα η πιο αναγνωρίσιμη εκτέλεση του τραγουδιού.

Στις δεκαετίες που ακολούθησαν, το «Blue Moon» διασκευάστηκε αμέτρητες φορές από κορυφαία ονόματα της μουσικής, μεταξύ των οποίων ο Frank Sinatra, ο Elvis Presley, η Billie Holiday, η Ella Fitzgerald, ο Dean Martin, ο Bobby Vinton και ο Bob Dylan, όπως φυσικά και οι δικοί μας The Last Drive σε μία από τις καλύτερες garage ψυχεδελικές εκτελέσεις που έχει γνωρίσει σαν διασκευή το τραγούδι.

Η διαχρονικότητά του το κατέστησε ένα από τα πιο πολυηχογραφημένα τραγούδια στην ιστορία της ποπ και της τζαζ μουσικής.

Από την αστρονομία στη λαϊκή κουλτούρα

Το Μπλε Φεγγάρι αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς ένας αστρονομικός όρος μπορεί να ξεπεράσει τα όρια της επιστήμης και να περάσει στην καθημερινή γλώσσα, τη μουσική και τη συλλογική φαντασία.

Αν και η Σελήνη συνήθως παραμένει ασημένια, το «Μπλε Φεγγάρι» εξακολουθεί να συμβολίζει κάτι σπάνιο, ξεχωριστό και αξέχαστο είτε πρόκειται για ένα ουράνιο φαινόμενο είτε για μια μελωδία που αντέχει στον χρόνο.