Τα φίδια στην Ίμπιζα έχουν γίνει το νέο θέμα συζήτησης στα διεθνή μέσα ενημέρωσης, όχι επειδή… κυνηγούν τουρίστες, αλλά επειδή αποτελούν το σύμπτωμα μιας σοβαρής οικολογικής κρίσης.
Πίσω από τα βίντεο με φίδια που κολυμπούν στα γαλαζοπράσινα νερά των Βαλεαρίδων κρύβεται μια εισβολή που εξελίσσεται εδώ και περίπου δύο δεκαετίες και απειλεί να αλλάξει οριστικά το φυσικό πρόσωπο του νησιού.
Ο πρωταγωνιστής της ιστορίας είναι το φίδι-πέταλο ή πεταλόμορφο φίδι (Horseshoe Whip Snake), με επιστημονική ονομασία Hemorrhois hippocrepis.
Πρόκειται για ένα μη δηλητηριώδες είδος που μπορεί να φτάσει έως και το 1,8 μέτρο μήκος, γνωστό για το χαρακτηριστικό σχέδιο σε σχήμα πετάλου πίσω από το κεφάλι του, από το οποίο πήρε και το όνομά του.
Το φίδι-πέταλο Hemorrhois hippocrepis στην Ίμπιζα
Είναι γρήγορο, εξαιρετικός αναρριχητής και κυνηγός μικρών σπονδυλωτών.
Για τον άνθρωπο θεωρείται ακίνδυνο, όσο κι αν η εμφάνισή του προκαλεί ανατριχίλα στους μη εξοικειωμένους με τα ερπετά.
Τα φίδια από τη Βόρεια Αφρική στις βίλες της Ίμπιζα
Το παράδοξο είναι ότι το φίδι δεν είναι καν ντόπιος κάτοικος της Ίμπιζα.
Η φυσική του εξάπλωση εκτείνεται στη νότια και ανατολική Ισπανία, στην Πορτογαλία, στο Γιβραλτάρ και στις ακτές του Μαρόκου, της Αλγερίας και της Τυνησίας.
Στις Βαλεαρίδες βρέθηκε χάρη στην ανθρώπινη ματαιοδοξία και όχι σε κάποιο φυσικό μεταναστευτικό θαύμα.
Σύμφωνα με επιστημονικές έρευνες, τα πρώτα άτομα έφτασαν στις αρχές της δεκαετίας του 2000 κρυμμένα μέσα στους κορμούς υπεραιωνόβιων ελαιόδεντρων που μεταφέρονταν από την ηπειρωτική Ισπανία για να διακοσμήσουν πολυτελείς κήπους, ξενοδοχεία και βίλες του νησιού.
Κάπως έτσι, η μόδα της μεσογειακής αισθητικής εισήγαγε άθελά της και έναν νέο θηρευτή στο οικοσύστημα της Ίμπιζα.
Αν υπάρχει μια ειρωνεία στην ιστορία, είναι ότι κάποιοι πλήρωσαν χιλιάδες ευρώ για να αποκτήσουν έναν «ελαιώνα πολυτελείας» στον κήπο τους και τελικά πήραν δώρο ένα φίδι που σήμερα έχει κατακτήσει σχεδόν ολόκληρο το νησί.
Η σαύρα της Ίμπιζα που κινδυνεύει να εξαφανιστεί
Το μεγάλο πρόβλημα δεν είναι η παρουσία των φιδιών, αλλά το τι τρώνε.
Το αγαπημένο τους θήραμα στην Ίμπιζα είναι η ενδημική σαύρα των Πιτυουσών, η Podarcis pityusensis, ένα είδος που ζει μόνο στην Ίμπιζα, τη Φορμεντέρα και τις γύρω βραχονησίδες.
Η σαύρα αυτή δεν είναι ένα ακόμα ερπετό.
Παίζει κρίσιμο ρόλο στο οικοσύστημα, ελέγχοντας πληθυσμούς εντόμων, διασπείροντας σπόρους και συμβάλλοντας στην αναπαραγωγή φυτών.
Επιπλέον, κάθε μικρή νησίδα γύρω από την Ίμπιζα φιλοξενεί πληθυσμούς με διαφορετικά χρώματα και εξελικτικά χαρακτηριστικά, αποτέλεσμα χιλιάδων ετών απομόνωσης.
Όταν ένας τέτοιος πληθυσμός εξαφανίζεται, δεν χάνεται μόνο μια ομάδα ζώων αλλά ένα μοναδικό κομμάτι της φυσικής ιστορίας της Μεσογείου.
Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η παρουσία του φιδιού έχει ήδη προκαλέσει δραματική μείωση των πληθυσμών της σαύρας, ενώ σε ορισμένες μικρές νησίδες έχουν χαθεί εντελώς ιδιαίτερες χρωματικές παραλλαγές του είδους.
H ενδημική σαύρα των Πιτυουσών, η Podarcis pityusensis της Ίμπιζα
Γιατί εξαπλώθηκε τόσο γρήγορα
Η επιτυχία του φιδιού-πέταλου στην Ίμπιζα μοιάζει σχεδόν με εγχειρίδιο βιολογικής εισβολής.
Βρήκε άφθονη τροφή, ευνοϊκό κλίμα και σχεδόν κανέναν φυσικό εχθρό.
Οι επιστήμονες μιλούν για το φαινόμενο της «απελευθέρωσης από θηρευτές», δηλαδή μια κατάσταση στην οποία ένα είδος εγκαθίσταται σε νέο περιβάλλον χωρίς τους φυσικούς περιορισμούς που αντιμετωπίζει στην πατρίδα του.
Το αποτέλεσμα είναι εντυπωσιακό: σήμερα το είδος καταλαμβάνει σχεδόν το 90% της Ίμπιζα και έχει αποδειχθεί ότι μπορεί να κολυμπήσει μέχρι γειτονικές βραχονησίδες, μεταφέροντας την απειλή ακόμη και στα τελευταία καταφύγια της σαύρας των Πιτυουσών.
Η εικόνα ενός φιδιού να διασχίζει τη θάλασσα μπορεί να ακούγεται σαν σενάριο ταινίας χαμηλού κόστους του Χόλιγουντ, αλλά για τους βιολόγους της Ίμπιζα είναι μια καθημερινότητα που μόνο γέλιο δεν προκαλεί.
Η μάχη για να σωθεί το οικοσύστημα
Οι τοπικές αρχές και οι επιστημονικοί φορείς πραγματοποιούν εδώ και χρόνια προγράμματα παγίδευσης και απομάκρυνσης φιδιών, ωστόσο η ταχύτητα εξάπλωσης του είδους δυσκολεύει σημαντικά τις προσπάθειες περιορισμού του.
Οι ερευνητές θεωρούν ότι χωρίς συστηματική διαχείριση, η πίεση πάνω στη σαύρα των Πιτυουσών θα συνεχίσει να αυξάνεται.
Η ιστορία της Ίμπιζα αποτελεί πλέον ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς μια φαινομενικά αθώα ανθρώπινη παρέμβαση μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές συνέπειες στη φύση.
Και ίσως να είναι το πιο παράξενο μάθημα που έχει δώσει ποτέ το νησί των πάρτι: ότι μερικές φορές ο πιο ανεπιθύμητος επισκέπτης δεν είναι ο μεθυσμένος τουρίστας, αλλά το φίδι που έφτασε κρυμμένο μέσα σε μια ελιά.
