Επιμέλεια: Στέλιος Βασιλούδης
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι σχεδόν 43.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα ώριμων τροπικών δασών χάθηκαν παγκοσμίως το 2025 – περίπου το μέγεθος της Δανίας. Ενώ είναι περίπου κατά ένα τρίτο χαμηλότερες από τις απώλειες (ρεκόρ) του 2024, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι τα τροπικά δάση – μεταξύ των σημαντικότερων οικοσυστημάτων της Γης – εξακολουθούν να εξαφανίζονται πολύ πιο γρήγορα από ό,τι πριν από μια δεκαετία.
Υπάρχει επίσης ανησυχία ότι μια διπλή επίθεση από την κλιματική αλλαγή και η άφιξη του θερμαινόμενου καιρικού μοτίβου Ελ Νίνιο αργότερα φέτος θα μπορούσαν να αυξήσουν την πιθανότητα και τη σοβαρότητα των δασικών πυρκαγιών.
Τα τελευταία στοιχεία δείχνουν ότι η απώλεια τροπικών δασών μειώθηκε κατά 36% το 2025, σύμφωνα με ανάλυση του Παγκόσμιου Ινστιτούτου Πόρων και του Πανεπιστημίου του Μέριλαντ.
Τα δεδομένα συνοδεύονται ωστόσο, από κάποια αβεβαιότητα, καθώς οι απώλειες προς το τέλος ενός έτους ενδέχεται να ανιχνευθούν από δορυφόρους μόνο στην αρχή του επόμενου, αλλά οι επιστήμονες είναι σίγουροι για τη συνολική τάση.
Η μείωση πέρυσι αντανακλά εν μέρει την εξασθένηση των πρωτοφανών πυρκαγιών του 2024, στην οποία συνέβαλαν οι ψυχρότερες συνθήκες Λα Νίνια αντί για το θερμότερο Ελ Νίνιο.
Οι ερευνητές επισημαίνουν επίσης μεγαλύτερες τις προσπάθειες για την προστασία των δασών σε χώρες όπως η Βραζιλία, η Κολομβία και η Μαλαισία. «Είναι απίστευτα ενθαρρυντικό να βλέπουμε τη μείωση το 2025», δήλωσε η Elizabeth Goldman, συν – διευθύντρια του Παγκόσμιου Παρατηρητηρίου Δασών στο Παγκόσμιο Ινστιτούτο Πόρων.
«Αυτό υπογραμμίζει πώς όταν έχουμε πολιτική βούληση και τους υπεύθυνους ηγέτες που θέλουν να κάνουν κάτι για τα δάση, μπορούμε να δούμε πραγματικά αποτελέσματα στα δεδομένα», πρόσθεσε.
Στη Βραζιλία, όπου βρίσκεται το μεγαλύτερο τροπικό δάσος στον κόσμο, οι ερευνητές υπογραμμίζουν τις επιπτώσεις των ισχυρότερων περιβαλλοντικών πολιτικών και της επιβολής του νόμου στην επιβράδυνση της αποψίλωσης των δασών.
Εξαιρώντας τις απώλειες που προκλήθηκαν από πυρκαγιές, εκτιμάται ότι περίπου 5.700 τετραγωνικά χιλιόμετρα ώριμων τροπικών δασών εξαφανίστηκαν στη Βραζιλία πέρυσι – ο χαμηλότερος αριθμός από την έναρξη της καταγραφής το 2002.
Τα τροπικά δάση φιλοξενούν εκατομμύρια είδη και, σε υγιή κατάσταση, απορροφούν τεράστιες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα που συμβάλλουν στην θέρμανση του πλανήτη, βοηθώντας στη διατήρηση της θερμοκρασίας της Γης σε χαμηλά επίπεδα.
Ωστόσο, έχουν δεχθεί αυξανόμενη πίεση, ως αποτέλεσμα δεκαετιών σκόπιμης εκχέρσωσης γης για γεωργία και υλοτομία, καθώς και της κλιματικής αλλαγής, η οποία, σύμφωνα με τους επιστήμονες, μπορεί να δημιουργήσει τις συνθήκες για την εξάπλωση μεγαλύτερων πυρκαγιών.
Οι παγκόσμιοι ηγέτες δεσμεύτηκαν να «σταματήσουν και να αντιστρέψουν» την απώλεια δασών έως το 2030 στη σύνοδο κορυφής COP26 για το κλίμα στη Γλασκώβη το 2021, αλλά η πρόοδος προς την επίτευξη αυτής της δέσμευσης παραμένει πολύ εκτός πορείας. Το 2024, τα τροπικά δάση εξαφανίστηκαν ταχύτερα από ποτέ, λόγω των πυρκαγιών που εντάθηκαν από την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή και το καιρικό μοτίβο του Ελ Νίνιο.
«Τα δάση είναι καλά εξοπλισμένα για να αντεπεξέλθουν στο κανονικό κλίμα», δήλωσε ο Rod Taylor, διευθυντής της υπηρεσίας διατήρησης των δασών και της φύσης στο Παγκόσμιο Ινστιτούτο Πόρων. «Με αυτές τις νέες έντονες ξηρασίες και πυρκαγιές, πρέπει πραγματικά να σκεφτούμε πώς να κάνουμε τα δάση πιο ανθεκτικά και να τα προστατεύσουμε από τη κλιματική αλλαγή και τις πυρκαγιές», πρόσθεσε.
Οι ερευνητές ανησυχούν ότι η απειλή από πυρκαγιές θα μπορούσε να είναι ακόμη μεγαλύτερη αργότερα φέτος, λόγω ενός συνδυασμού κλιματικής αλλαγής και μιας νέας φάσης του Ελ Νίνιο, αν και οι προβλέψεις είναι ακόμη αβέβαιες.
«Η κλιματική αλλαγή και η αποψίλωση γης έχουν μειώσει τον χρόνο που απαιτείται για το ξέσπασμα παγκόσμιων δασικών πυρκαγιών», δήλωσε ο καθηγητής Matthew Hansen του Πανεπιστημίου του Μέριλαντ. «Χωρίς επείγουσα δράση για την πρόληψη και την αποτελεσματικότερη διαχείριση των πυρκαγιών, κινδυνεύουμε να καθυστερήσουμε την ανάκαμψη των σημαντικότερων τροπικών δασών του κόσμου».
Σε ξεχωριστή έκθεση που δημοσιεύθηκε την Τετάρτη, η κλιματική υπηρεσία Copernicus της ΕΕ τόνισε οτι η κλιματική αλλαγή συνέβαλε στην πρόκληση έντονων καυσώνων, πυρκαγιών και ξηρασιών σε μεγάλα τμήματα της Ευρώπης πέρυσι.
Ήδη στην ήπειρο με την ταχύτερη θέρμανση στον κόσμο, λίγα μέρη γλίτωσαν από τη ζέστη, με τουλάχιστον το 95% της Ευρώπης να βιώνει ετήσιες θερμοκρασίες άνω του μέσου όρου. Η ζέστη συνέβαλε στη δημιουργία συνθηκών για εκτεταμένες πυρκαγιές, με συνολικά να καίγονται περισσότερα από 10.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα – μια έκταση μεγαλύτερη από την Κύπρο.
Δεν υπήρξε διαφορά ούτε για τις παραδοσιακά ψυχρές περιοχές της Ευρώπης, με τους αλπικούς παγετώνες να συνεχίζουν να χάνουν πάγο και τις θερμοκρασίες στον Αρκτικό Κύκλο να φτάνουν τους 30°C τον Ιούλιο.
Η μέση θερμοκρασία επιφάνειας των θαλασσών της Ευρώπης ήταν επίσης η υψηλότερη που έχει καταγραφεί ποτέ, με τη Μεσόγειο Θάλασσα να έχει πληγεί ιδιαίτερα σοβαρά.
Η έκθεση επισήμανε πάντως την πρόοδο στις προσπάθειες αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, καθώς σχεδόν το ήμισυ της ηλεκτρικής ενέργειας της Ευρώπης προέρχεται πλέον από αιολική, ηλιακή και υδροηλεκτρική ενέργεια.
Πηγή: BBC News
