Η ταλαντούχα ηθοποιός Κατερίνα Μπιλάλη πρωταγωνιστεί στην ενδιαφέρουσα παράσταση «Nora: The Hell’s House», μια σύγχρονη θεατρική ανασυγγραφή εμπνευσμένη από το εμβληματικό έργο «Νόρα ή Το Κουκλόσπιτο» του Χένρικ Ίμπσεν, η οποία έρχεται σε δημιουργικό διάλογο με τον «Φάουστ» του Γκαίτε.
Η σκηνοθεσία ανήκει στον Κωνσταντίνο Κυριακού και η παράσταση επιχειρεί να φέρει σε συνομιλία δύο σημαντικά έργα της ευρωπαϊκής δραματουργίας, όχι σε επίπεδο πλοκής αλλά σε επίπεδο θεματικών και υπαρξιακών ερωτημάτων. Στο επίκεντρο βρίσκονται ζητήματα όπως η ευθύνη της πράξης, η επιθυμία, το τίμημα της ελευθερίας και η σύγκρουση του ατόμου με την κοινωνική κανονικότητα.
Μιλώντας για τον ρόλο της Νόρας, η αξιόλογη ηθοποιός εξηγεί ότι πρόκειται για έναν χαρακτήρα που την απασχολεί εδώ και πολλά χρόνια, ήδη από την περίοδο της δραματικής σχολής. Όπως αναφέρει, τότε ο ρόλος τη γοήτευε αλλά ταυτόχρονα τη δυσκόλευε, καθώς προσπαθούσε να βρει τα συναισθηματικά ισοδύναμα μιας εμπειρίας που δεν είχε ακόμη βιώσει. «Έψαχνα να βρω ισοδύναμα της βιωμένης εμπειρίας, γιατί τότε δεν είχα στις συναισθηματικές μου αποσκευές την εμπειρία ενός γάμου ή μιας μακροχρόνιας σχέσης», σημειώνει. Σήμερα, όπως λέει, το υποκριτικό της οπλοστάσιο είναι πιο ώριμο και γεμάτο ακόμη και από τις πιο λεπτές συναισθηματικές αποχρώσεις μιας τέτοιας εμπειρίας. Η μεγαλύτερη δυσκολία, όπως επισημαίνει, βρίσκεται στη στιγμή της αφύπνισης της ηρωίδας: στη μετάβαση από μια στάση ζωής επιβεβλημένη σε μια επιλογή αυτοδιάθεσης. Πρόκειται για το πέρασμα, όπως το περιγράφει, «από τον ετεροκαθορισμό στην αυτοδιάθεση και τον αυτοκαθορισμό».
Σε σχέση με το πώς αντιμετωπίζει σήμερα η κοινωνία μια γυναίκα που αποφασίζει να φύγει από έναν γάμο και να μην επιστρέψει, η ηθοποιός εκτιμά ότι η κοινωνική ανεκτικότητα δεν έχει προχωρήσει ιδιαίτερα. Όπως υπογραμμίζει, ο αφομοιωμένος πατριαρχισμός εξακολουθεί να είναι βαθιά ριζωμένος ακόμη και στις σύγχρονες δυτικές κοινωνίες, επηρεάζοντας τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον ρόλο και τη θέση της γυναίκας. «Αυτές οι αντιλήψεις είναι τόσο έντονες που δεν επιτρέπουν σε μια γυναίκα να δράσει ελεύθερα χωρίς συνέπειες», αναφέρει. Παραδέχεται μάλιστα ότι ακόμη και γυναίκες που αγωνίζονται για τα δικαιώματά τους συχνά έρχονται αντιμέτωπες με αυτές τις εσωτερικευμένες αντιλήψεις. «Κι εγώ είμαι μία από αυτές», λέει χαρακτηριστικά. Η ίδια πιστεύει πως αν βρισκόταν στη θέση της Νόρας ίσως να μην είχε τη δύναμη να φύγει, καθώς θα ένιωθε έντονα τις ενοχές και τις τύψεις που επιβάλλει η κυρίαρχη πατριαρχική ιδεολογία. Γι’ αυτό και θεωρεί την ερμηνεία του ρόλου μια μορφή κάθαρσης: την ευκαιρία να ενσαρκώσει μια γυναίκα που επιλέγει τον εαυτό της με απόλυτη αποφασιστικότητα.
Η παράσταση την αγγίζει βαθιά και σε προσωπικό επίπεδο. Όπως εξηγεί, λειτουργεί για την ίδια καθαρτικά, αλλά ταυτόχρονα την οδηγεί και σε έναν ευρύτερο προβληματισμό γύρω από τις συντροφικές σχέσεις. Θέτει ερωτήματα για το κατά πόσο υπάρχει χώρος μέσα σε μια σχέση ή έναν γάμο να είναι κανείς πραγματικά ο εαυτός του ή αν τελικά καλείται να υιοθετήσει ρόλους που του έχουν ήδη αποδοθεί. Αναρωτιέται επίσης αν είναι πάντα εφικτό να υπάρχει ουσιαστική επικοινωνία και αμοιβαία ακρόαση μέσα σε μια σχέση, αλλά και πώς ορίζεται τελικά η αγάπη. «Αρκεί να είναι κάποιος καλός μαζί σου; Αρκεί να σε προστατεύει ή να σου παρέχει υλικά αγαθά;» διερωτάται.
Ιδιαίτερα έντονη είναι για την ίδια και μια συγκεκριμένη στιγμή προς το τέλος της παράστασης. Πρόκειται για τη σκηνή όπου η Νόρα έχει ήδη πάρει την απόφαση να φύγει και ανακοινώνει τις προθέσεις της σε σχέση με τα παιδιά της. Η ηθοποιός παραδέχεται ότι εκεί χρειάζεται να επιστρατεύσει τεχνικές αυτοελέγχου, καθώς το συναίσθημα είναι πολύ ισχυρό. «Είναι κάτι που με αγγίζει πολύ βαθιά και αν αφεθώ μπορεί να με παρασύρει τόσο που να μην μπορώ να συνεχίσω το έργο», εξηγεί. Ιδιαίτερα δύσκολη είναι για εκείνη η στιγμή που λέει τη φράση: «Δεν θέλω να δω τα παιδιά… έτσι όπως είμαι τώρα δεν μπορώ να τους προσφέρω τίποτα».
Η Κατερίνα Μπιλάλη εκφράζει την ελπίδα ότι οι θεατές θα φύγουν από την παράσταση με έναν βαθύτερο προβληματισμό γύρω από τις ευθύνες που έχουμε όλοι για την κανονικοποίηση των έμφυλων ανισοτήτων. Όπως σημειώνει, θα ήθελε η παράσταση να λειτουργήσει ως αφορμή για να διευρυνθεί η σκέψη του κοινού και να αναγνωριστεί ότι θεσμοί όπως η οικογένεια, το σπίτι ή ακόμη και η αγάπη μπορούν σε ορισμένες περιπτώσεις να λειτουργήσουν και ως μηχανισμοί ελέγχου. Για να υπάρξουν πραγματικά ισότιμες σχέσεις, τονίζει, χρειάζεται να σπάσουμε τον φόβο, να μιλήσουμε ανοιχτά και να αμφισβητήσουμε τα δεσμά της πατριαρχίας.
Όσο για το μέλλον της, η ίδια ονειρεύεται να συνεχίσει να υπηρετεί ένα θέατρο που μπορεί, έστω και σε μικρό βαθμό, να αλλάξει τον κόσμο. Δηλώνει ήδη τυχερή που οι καλλιτεχνικές της ανησυχίες βρίσκουν χώρο έκφρασης μέσα στη θεατρική αγκαλιά της εταιρείας Theartes και που έχει την ευκαιρία να ενσαρκώνει ρόλους με μεγάλο καλλιτεχνικό εκτόπισμα. Μέσα από αυτούς, όπως λέει, επιδιώκει να μεταφέρει τόσο στο θεατρικό όσο και στο κοινωνικό πεδίο τη δική της αισθητική αλλά και πολιτική ματιά. Σε προσωπικό επίπεδο, πάντως, δεν ζητά κάτι περισσότερο από όσα ήδη έχει: ηρεμία, αγάπη, εκτίμηση και σεβασμό.
Κατερίνα Μπιλάλη
Η Νόρα που υποδύεσαι είναι μια γυναίκα που εγκλωβίζεται σε έναν γάμο που την κάνει να ασφυκτιά. Υπάρχει κάτι σε αυτόν τον ρόλο που σε δυσκόλεψε ή σε φόβισε ως ηθοποιό;
Είναι ένας ρόλος που ήθελα να τον υποδυθώ από τα χρόνια της δραματικής σχολής. Θυμάμαι να με γοητεύει αλλά και να με δυσκολεύει γιατί έψαχνα να βρω ισοδύναμα της βιωμένης εμπειρίας μιας και τότε δεν είχα στις συναισθηματικές μου αποσκευές την έγγαμη εμπειρία ή την εμπειρία μιας μακροχρόνιας σχέσης. Σήμερα το υποκριτικό μου οπλοστάσιο είναι γεμάτο ακόμα και από τις πιο λεπτές συναισθηματικές αποχρώσεις μιας τέτοιας εμπειρίας. Η δυσκολία στον ρόλο όπως άλλωστε και στη ζωή είναι η στιγμή της αφύπνισης, η συνειδητοποίηση του περάσματος από μια συμπεριφορά και μια στάση ζωής επιβεβλημένη σε μια επιλεγμένη, από τον ετεροκαθορισμό στην αυτοδιάθεση και τον αυτοκαθορισμό.
Πιστεύεις ότι η κοινωνία σήμερα είναι πιο ανεκτική απέναντι σε μια γυναίκα που φεύγει και δεν επιστρέφει;
Δεν πιστεύω ότι είναι πιο ανεκτική. Ο αφομοιωμένος πατριαρχισμός, αυτές, δηλαδή, οι βαθιά ριζωμένες αντιλήψεις για τη θέση και το ρόλο μιας γυναίκας είναι τόσο έντονος ακόμα και στη σύγχρονη δυτική πολιτισμένη κοινωνία, που δεν επιτρέπουν σε μια γυναίκα να δράσει ελεύθερα χωρίς συνέπειες. Και η αλήθεια είναι ότι ακόμα και γυναίκες που μάχονται για τα δικαιώματά τους, παλεύουν με αυτές τις ριζωμένες αντιλήψεις και το λέω γιατί κι εγώ είμαι μία από αυτές. Πιστεύω ότι αν ήμουν στη θέση της Νόρας δεν θα είχα τη δύναμη να φύγω γιατί θα αισθανόμουν τις ενοχές και τις τύψεις που επιβάλλονται από την άρχουσα πατριαρχική ιδεολογία. Γι’ αυτό είναι κάθαρση για μένα να υποδύομαι μια γυναίκα που μπόρεσε να σταθεί δυνατή και να επιλέξει τον εαυτό της με απόλυτη σιγουριά και αποφασιστικότητα.
«Nora: The Hell’s House» – Κωνσταντίνος Κυριακού – Κατερίνα Μπιλάλη -Γιώργος Κασαπάκης
Πόσο σε άγγιξε, προσωπικά, αυτή η παράσταση;
Όπως είπα παραπάνω η παράσταση λειτουργεί καθαρτικά σε μένα αλλά με βάζει και σε έναν προβληματισμό σε σχέση με ένα βαθύτερο ερώτημα που έχει να κάνει με τις συντροφικές μας σχέσεις. Υπάρχει χώρος σε μια σχέση, σε έναν γάμο να είσαι ο/η εαυτός/ή σου; Ή πρέπει να παίρνεις τους ρόλους που σου έχουν δοθεί; Είναι πάντα εφικτό να ακούς και να ακούγεσαι; Πώς καθορίζεται η αγάπη; Αρκεί να είναι κάποιος καλός μαζί σου; Αρκεί να σε προστατεύει; Αρκεί να σου παρέχει υλικά αγαθά;
«Nora: The Hell’s House» – Γιώργος Κασαπάκης – Κατερίνα Μπιλάλη-Κωνσταντίνος Κυριακού
Υπάρχει κάποιο σημείο του έργου που σε «εκθέτει» συναισθηματικά κάθε βράδυ;
Προς το τέλος του έργου όταν έχει πάρει την απόφαση για την ηρωική της έξοδο, τη στιγμή που ανακοινώνει τις προθέσεις της σε σχέση με τα παιδιά, νιώθω ότι πρέπει να επιστρατεύσω τις τεχνικές αυτοελέγχου γιατί είναι κάτι που με αγγίζει πολύ βαθιά και αν αφεθώ θα με παρασύρει τόσο το συναίσθημα που δεν θα μπορώ να συνεχίσω το έργο. Είναι πολύ δύσκολο να συγκρατηθώ λέγοντας: «Δεν θέλω να δω τα παιδιά…έτσι όπως είμαι τώρα δεν μπορώ να τους προσφέρω τίποτα»…
«Nora: The Hell’s House»
Τι ελπίζεις να πάρει μαζί του ο θεατής φεύγοντας από την παράσταση;
Ο θεατής ελπίζω να σκύψει στα ερωτήματα που έχουν σχέση με την ανάληψη των ευθυνών μας για την κανονικοποίηση των έμφυλων ανισοτήτων και να γίνει αυτή η παράσταση η αφορμή να διευρύνει τη σκέψη του αναγνωρίζοντας ότι η οικογένεια, το σπίτι ακόμα και η αγάπη μπορεί να λειτουργήσουν ως μηχανισμοί ελέγχου, ότι για να υπάρξουν ισότιμες σχέσεις πρέπει να σπάσουμε τον φόβο και να μιλήσουμε, να σπάσουμε τα δεσμά της πατριαρχίας.
Και τέλος, τι ονειρεύεσαι για το δικό σου μέλλον; Και το προσωπικό και το επαγγελματικό.
Ονειρεύομαι να συνεχίσω να κάνω το θέατρο που, πιθανότατα, να μπορεί να αλλάξει τον κόσμο. Νιώθω, ήδη, πολύ τυχερή που πραγματοποιούνται οι καλλιτεχνικές μου ανησυχίες μέσα στην θεατρική αγκαλιά της εταιρείας Theartes και που υποδύομαι ρόλους με μεγάλο εκτόπισμα, διαχέοντας στο θεατρικό αλλά και κοινωνικό πεδίο την αισθητική αλλά και την πολιτική μου σφραγίδα. Σε προσωπικό επίπεδο δεν θα ήθελα κάτι άλλο εκτός από αυτό που έχω, ηρεμία, αγάπη, εκτίμηση και σεβασμό.
Info:
Διανομή:
Κατερίνα Μπιλάλη (Νόρα)
Κωνσταντίνος Κυριακού (Τόρβαλντ)
Γιώργος Κασαπάκης (Κρόγκσταντ)
Θέατρο Bios.
Πειραιώς 84, Πειραιώς 84& Σαλαμίνος, τηλέφωνο: 2103425335
Από Πέμπτη 5 Μαρτίου έως Κυριακή 5 Απριλίου
Ημέρες και ώρες: Πέμπτη, Παρασκευή, Σάββατο στις 21:00 και Κυριακή στις 19:00
