Ένα ξεχωριστό κινηματογραφικό εγχείρημα, που αξιοποιεί τη δύναμη της εικόνας και της αφήγησης ως μέσο προσωπικής έκφρασης και κοινωνικής συμμετοχής, υλοποιήθηκε στην Καβάλα με πρωταγωνιστές πρόσφυγες που φιλοξενούνται στην Ανοιχτή Δομή Φιλοξενίας της πόλης.
Το πρόγραμμα σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε από τον Καβαλιώτη κινηματογραφιστή και λέκτορα Κινηματογράφου στο Πανεπιστήμιο του Έσσεξ του Ηνωμένου Βασιλείου, Τάσο Γιαπουτζή, σε συνεργασία με τη μη κερδοσκοπική ανθρωπιστική οργάνωση Northern Lights Aid (NLA), με χρηματοδότηση από το Πανεπιστήμιο του Έσσεξ μέσω του προγράμματος International Impact Fund. Τα εργαστήρια πραγματοποιήθηκαν στις κοινοτικές εγκαταστάσεις της οργάνωσης, στο Περιγιάλι Καβάλας, προσφέροντας στους συμμετέχοντες την ευκαιρία να γνωρίσουν τις βασικές αρχές της κινηματογραφικής δημιουργίας και να αφηγηθούν τις δικές τους ιστορίες μέσα από ένα κινητό τηλέφωνο.
«Ο κινηματογράφος μπορεί να αποτελέσει ένα ισχυρό εργαλείο έκφρασης, ιδιαίτερα για ανθρώπους που έχουν βιώσει τον εκτοπισμό και τη μετακίνηση», επισημαίνει, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο Τάσος Γιαπουτζής, εξηγώντας τη φιλοσοφία πίσω από το πρόγραμμα.
Όπως αναφέρει ο ίδιος, «στόχος ήταν η δημιουργία ενός υποστηρικτικού και δημιουργικού περιβάλλοντος, όπου οι συμμετέχοντες μπορούσαν να εξερευνήσουν και να εκφράσουν τις εμπειρίες τους μέσω του κινηματογράφου, ιδιαίτερα σε σχέση με την καθημερινή ζωή, τη μνήμη και την διαδικασία οικοδόμησης μιας αίσθησης σπιτιού σε έναν νέο και άγνωστο τόπο για τους ίδιους».
Από το κινητό τηλέφωνο στη μεγάλη οθόνη: Ένα εργαστήριο για όλους
Ο Τάσος Γιαπουτζής υπογραμμίζει ότι τα εργαστήρια σχεδιάστηκαν με τρόπο ώστε να είναι προσβάσιμα σε όλους, ανεξάρτητα από το μορφωτικό τους υπόβαθρο ή την προηγούμενη επαφή τους με τον κινηματογράφο.
Πρακτική μάθηση χωρίς αποκλεισμούς
«Οι συμμετέχοντες πήραν μέρος σε μια σειρά πρακτικών εργαστηρίων, όπου έμαθαν τα βασικά της κινηματογραφικής με απλό και πρακτικό τρόπο. Αυτό περιλάμβανε πώς να χρησιμοποιούν κινητό τηλέφωνο για την εγγραφή βίντεο, πώς να καδράρουν ένα πλάνο, πώς να καταγράφουν ήχο και πώς να αφηγούνται μια σαφή και απλή ιστορία μέσα από εικόνες. Τα εργαστήρια σχεδιάστηκαν ώστε να είναι προσβάσιμα σε όλους, χωρίς να απαιτείται προηγούμενη εμπειρία ή ειδικός εξοπλισμός», σημειώνει.
«Κάθε συμμετέχων ανέπτυξε τη δική του ταινία μικρού μήκους», εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ και συνεχίζει: «Αυτές οι ταινίες μπορεί να αντικατοπτρίζουν την ζωή τους στο παρόν, τις αναμνήσεις τους ή οτιδήποτε θεωρούν πως έχει νόημα για αυτούς. Οι συμμετέχοντες αποφάσισαν μόνοι τους το θέμα της μικρής ταινίας τους και πώς θέλουν να αφηγηθούν την ιστορία τους. Καθ’ όλη τη διάρκεια των εργαστηρίων, ανέπτυξαν ιδέες, πειραματίστηκαν με τη κινηματογράφηση και διαμόρφωσαν το υλικό τους για μια ταινία μικρού μήκους. Η διαδικασία ήταν διαδραστική και συνεργατική, ενθαρρύνοντάς τους να μοιράζονται ιδέες και εμπειρίες μεταξύ τους».
Μαθήματα Γιαπουτζή Πρόσφυγες
Από την Καβάλα στο Ηνωμένο Βασίλειο: Το ταξίδι των ταινιών
Ο ίδιος εξηγεί ακόμη ότι η συνεχής παρουσία των συμμετεχόντων ήταν καθοριστική για την εξέλιξη του προγράμματος. «Είναι σημαντικό οι συμμετέχοντες να παρακολουθούσαν όλες τις συνεδρίες, καθώς κάθε εργαστήριο βασίζεται στο προηγούμενο. Το τελικό μοντάζ των ταινιών», επισημαίνει, «θα γίνει από εμένα, με βάση τις ιδέες των συμμετεχόντων και το υλικό που συγκέντρωσαν. Πρόθεσή μου είναι, αν όλα πάνε καλά, οι ολοκληρωμένες αυτές ταινιούλες μικρού μήκους να παρουσιαστούν σε μια ομαδική προβολή στην Καβάλα, ενώ εξετάζεται η δυνατότητα παρουσίασής τους και στο Ηνωμένο Βασίλειο, ώστε οι ιστορίες των συμμετεχόντων να φτάσουν και σε διεθνές κοινό».
Η θάλασσα ως σύμβολο ελευθερίας: Οι φωνές των δημιουργών
Ανάμεσα στους νέους που συμμετείχαν στο πρόγραμμα ήταν η Τζεμιλέ (Jemileh) από το Αφγανιστάν και ο Ελσαμανί (Elsamani) από το Σουδάν, οι οποίοι μίλησαν στο ΑΠΕ-ΜΠΕ για μια εμπειρία διαφορετική από οτιδήποτε είχαν δοκιμάσει μέχρι σήμερα.
Τζεμιλέ & Ελσαμανί: Καταγράφοντας τον κόσμο με τη δική μας ματιά
Η Τζεμιλέ περιγράφει τη συμμετοχή της ως μια ευκαιρία να δει την καθημερινότητά της με διαφορετική ματιά. «Μου άρεσε πολύ το πρόγραμμα, γιατί έμαθα πώς μπορείς να αφηγηθείς μια ιστορία με εικόνες. Δεν είχα ξανακάνει κάτι παρόμοιο. Αρχικά νόμιζα ότι ο κινηματογράφος είναι μόνο για επαγγελματίες, αλλά ανακάλυψα ότι μπορείς να δημιουργήσεις κάτι δικό σου ακόμη και με ένα κινητό τηλέφωνο. Επέλεξα να κινηματογραφήσω στιγμές από την καθημερινότητά μου και τη θάλασσα που βλέπουμε κάθε μέρα. Για μένα η θάλασσα συμβολίζει την ελευθερία, αλλά και το ταξίδι προς μια νέα ζωή», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Από την πλευρά του, ο Ελσαμανί, τονίζει πως τα εργαστήρια τού έδωσαν την ευκαιρία να εκφράσει σκέψεις και συναισθήματα που δύσκολα θα μπορούσε να περιγράψει με λόγια. «Ήταν μια πολύ ενδιαφέρουσα εμπειρία. Μάθαμε να παρατηρούμε καλύτερα όσα συμβαίνουν γύρω μας και να τα καταγράφουμε. Τράβηξα πλάνα από την καθημερινότητά μας, από τους φίλους μου και από τη θάλασσα απέναντι από τη δομή. Μέσα από το βίντεο μπορείς να δείξεις στους άλλους πώς βλέπεις τον κόσμο και τι είναι σημαντικό για σένα», επισημαίνει.
Northern Lights Aid: Χτίζοντας γέφυρες ψυχοκοινωνικής ενδυνάμωσης
Καθοριστικό ρόλο στην υλοποίηση του προγράμματος είχε η Northern Lights Aid, η οποία εδώ και χρόνια δραστηριοποιείται δυναμικά στην καθημερινή υποστήριξη προσφύγων και αιτούντων άσυλο στην περιοχή της Καβάλας. Η υπεύθυνη της οργάνωσης στην Καβάλα, Ευδοκία Βενέτη, υπογραμμίζει, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ότι η δημιουργική έκφραση αποτελεί βασικό στοιχείο της ψυχοκοινωνικής ενδυνάμωσης των ανθρώπων που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις χώρες τους.
«Από την πρώτη στιγμή», σημειώνει, «θεωρήσαμε σημαντικό να στηρίξουμε αυτή την πρωτοβουλία. Ο ρόλος μας ήταν να προσφέρουμε τον χώρο, την απαραίτητη υποστήριξη και να φέρουμε σε επαφή τους συμμετέχοντες με το πρόγραμμα. Η δημιουργική έκφραση δίνει στους ανθρώπους τη δυνατότητα να μιλήσουν για τον εαυτό τους με τους δικούς τους όρους και να μοιραστούν εμπειρίες που συχνά παραμένουν αόρατες».
Όπως επισημαίνει η ίδια, η ανταπόκριση των νέων προσφύγων ήταν θετική. «Είδαμε ενδιαφέρον και ουσιαστική συμμετοχή. Πέρα από τις τεχνικές γνώσεις που απέκτησαν, οι συμμετέχοντες είχαν την ευκαιρία να συνεργαστούν, να ανταλλάξουν ιδέες και να αποκτήσουν μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση. Τέτοιες δράσεις δημιουργούν γέφυρες επικοινωνίας και συμβάλλουν στην κοινωνική ένταξη, ενώ παράλληλα αναδεικνύουν ιστορίες που αξίζει να ακουστούν», τονίζει.
Επίλογος: Η τέχνη ως αντίδοτο στους αριθμούς και τα στατιστικά
Σε μια εποχή που η δημόσια συζήτηση για το προσφυγικό επικεντρώνεται συχνά σε αριθμούς και στατιστικά στοιχεία, πρωτοβουλίες όπως αυτή του Τάσου Γιαπουτζή στην Καβάλα, αναδεικνύουν την ανθρώπινη διάσταση της προσφυγικής εμπειρίας.
Μέσα από τον κινηματογράφο, οι συμμετέχοντες δεν κατέγραψαν απλώς εικόνες της καθημερινότητάς τους, αλλά δημιούργησαν μνήμες και άνοιξαν έναν διάλογο. Απέδειξαν έτσι πως η τέχνη μπορεί να λειτουργήσει ως κοινή γλώσσα κατανόησης και σύνδεσης ανάμεσα σε ανθρώπους με διαφορετικές διαδρομές ζωής.
Πηγή: ΑΠΕ – ΜΠΕ
