Κουνούπια: Πώς μας εντοπίζουν 

Τα κουνούπια είναι το πιο θανατηφόρο πλάσμα στον πλανήτη. Μεταδίδουν ασθένειες που σκοτώνουν πάνω από 700.000 ανθρώπους ετησίως -περισσότερους από όσους έχουν χάσει τη ζωή τους σε πολέμους. Η κλιματική αλλαγή τα κάνει ακόμα πιο ανθεκτικά και εξαπλωμένα, επηρεάζοντας άμεσα την κατανομή, τη συχνότητα και τη βιολογική ανθεκτικότητά τους.

Οι θερμότερες χειμερινές θερμοκρασίες επιτρέπουν σε πληθυσμούς κουνουπιών να επιβιώνουν σε γεωγραφικά πλάτη που παλαιότερα ήταν απρόσβλητα, ενώ περίοδοι ξηρασίας που εναλλάσσονται με έντονες βροχοπτώσεις δημιουργούν ιδανικές συνθήκες αναπαραγωγής. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το κουνούπι τίγρης (Aedes albopictus), το οποίο έχει εξαπλωθεί δραματικά σε χώρες της νότιας Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, τις τελευταίες δύο δεκαετίες.

Τα κουνούπια έχουν κακή όραση. Τα μάτια τους δημιουργούν μια θολή εικόνα και δεν μπορούν να διακρίνουν έναν άνθρωπο από ένα μικρό δέντρο σε απόσταση μεγαλύτερη των λίγων μέτρων. Για να αντισταθμίσουν αυτή την αδυναμία, βασίζονται σε ένα εξελιγμένο σύστημα χημικών ενδείξεων – ένα «οσφρητικό ραντάρ»:

Διοξείδιο του άνθρακα (CO₂): Το αντιλαμβάνονται από απόσταση έως και 9 μέτρων, ακόμα κι όταν η συγκέντρωσή του είναι ελάχιστη (μερικά μέρη ανά εκατομμύριο). Είναι το κύριο σήμα που τους λέει ότι κάποιος ζωντανός οργανισμός βρίσκεται κοντά.

Θερμότητα και υγρασία: Ακολουθούν τη θερμική «υπογραφή» του σώματός σας και την υγρασία που εκπέμπετε, ειδικά όταν ιδρώνετε.

Οσμές του δέρματος: Το μικροβίωμα του δέρματός σας παράγει ένα μοναδικό «αρωματικό προφίλ». Ορισμένοι άνθρωποι είναι γενετικά πιο ελκυστικοί για τα κουνούπια.

Όταν αυτά τα σήματα συνδυάζονται – η θερμότητα μαζί με το CO₂ – τα κουνούπια αλλάζουν συμπεριφορά. Περνούν από μια τυχαία πτήση σε μια οργανωμένη τροχιά γύρω σας, σαν δορυφόροι που αναζητούν σημείο προσγείωσης.

Επιστήμονες του Georgia Tech χρησιμοποίησαν έναν «θάλαμο κουνουπιών» με εκατοντάδες έντομα, παρακολουθώντας τις πτήσεις τους σε τρεις διαστάσεις. Τα κουνούπια έλκονται από σκούρες, έντονες αντιθέσεις. Ένα μαύρο καπέλο ή μια σκούρα μπλούζα λειτουργούν σαν «μαγνήτης» που τα κατευθύνει. Γι’ αυτό, σε περιοχές με πολλά κουνούπια, τα ανοιχτόχρωμα ρούχα μειώνουν την ορατότητά σας στα μάτια τους.

Το CO₂ τα κάνει να «κολλάνε». Η παρουσία CO₂ από μόνη της δεν αρκεί – τα κουνούπια κάνουν μια γρήγορη διέλευση. Όταν όμως το CO₂ συνδυάζεται με ένα οπτικό ερέθισμα (όπως μια σκούρα σιλουέτα), τα κουνούπια μπαίνουν σε τροχιά και δεν φεύγουν.

Η ερώτηση γιατί μερικοί άνθρωποι πέφτουν πιο συχνά θύματα των κουνουπιών απασχολεί τους επιστήμονες εδώ και δεκαετίες. Πέρα από τη χημεία του δέρματος, αρκετοί παράγοντες παίζουν ρόλο:

Ομάδα αίματος: Άτομα με ομάδα αίματος μηδέν τσιμπιούνται σχεδόν διπλάσιες φορές από άτομα με ομάδα Α, σύμφωνα με ορισμένες μελέτες – αν και η έρευνα σε αυτό το πεδίο συνεχίζεται.

Μεταβολισμός: Άτομα με υψηλότερη μεταβολική δραστηριότητα παράγουν περισσότερο CO₂ και θερμότητα, αυξάνοντας την «ορατότητά» τους στα κουνούπια.

Αλκοόλ: Η κατανάλωση αλκοόλ αυξάνει τη θερμοκρασία του δέρματος και μεταβάλλει τις εκκρίσεις, καθιστώντας το άτομο πιο ελκυστικό.

Εγκυμοσύνη: Οι έγκυες γυναίκες εκπέμπουν περίπου 21% περισσότερο CO₂ και έχουν υψηλότερη θερμοκρασία δέρματος.

Ο αέρας είναι ο καλύτερος σύμμαχός σας

Τα κουνούπια σταματούν να πετούν σε αύρα μόλις 3-5 χλμ/ώρα. Ακόμα και ένας μικρός ανεμιστήρας είναι αρκετός για να τα αποτρέψει, επειδή διασκορπίζει το CO₂ και τη θερμότητα που τα προσελκύουν. Ένας οικιακός ανεμιστήρας μπορεί να μειώσει τα τσιμπήματα έως και 85%.

Φορέστε ανοιχτόχρωμα ρούχα (λευκό, μπεζ, απαλό πράσινο) αντί για σκούρα. Τα κουνούπια έλκονται από το σκούρο χρώμα και την αντίθεση (μαύρο-άσπρο).

Αποφύγετε τα αρώματα και τα αρωματικά προϊόντα περιποίησης.

Τα κουνούπια αναπαράγονται σε στάσιμα νερά. Αδειάστε τακτικά τα πιατάκια από γλάστρες, τις υδρορροές, τις παιδικές πισίνες και οποιοδήποτε δοχείο συγκεντρώνει νερό.