Από τις στάχτες του θα αναγεννηθεί το πυρηνικό καταφύγιο του Τίτο, καθώς πρόκειται να μετεξελιχθεί σε μία από τις πλέον περίεργες γκαλερί Τέχνης του πλανήτη.
Το τεράστιο υπόγειο αυτό κτιριακό συγκρότημα χτίστηκε δεκαετίες πριν, προκειμένου να αποτελέσει ασφαλές καταφύγιο σε περίπτωση πυρηνικού πολέμου για τον ισχυρό άνδρα της Γιουγκοσλαβίας, τον στρατάρχη Τίτο, και τους ανθρώπους που τον περιέβαλαν.
Ένα ομοίωμα στρατιώτη, με το καλάσνικοφ ανά χείρας, εξακολουθεί να φυλάσσει την είσοδο της «πόλης κάτω από τη γη», όπως αποκαλείται συχνά το πυρηνικό καταφύγιο για κρατικούς αξιωματούχους, που χτίστηκε την περίοδο διακυβέρνησης της Γιουγκοσλαβίας από τον Γιόσιπ Μπρο Τίτο, στο εσωτερικό του όρους Πρέντνι, στην περιοχή Κόνιτς, στη Βόρεια Βοσνία- Ερζεγοβίνη.
Εκτός του Τίτο και του πολύ στενού κύκλου του, η ύπαρξη του πυρηνικού καταφυγίου ήταν γνωστή μόνο σε τέσσερις στρατηγούς και μερικούς στρατιώτες, οι οποίοι είχαν την ευθύνη της φύλαξής του από το 1979, οπότε ολοκληρώθηκε η κατασκευή του, έως και το 1992, που η Βοσνία αποσχίστηκε από τη Γιουγκοσλαβία.
Μόλις λειτουργήσει η γκαλερί, σε περίπου έναν χρόνο από τώρα, το ομοίωμα του στρατιώτη θα απομακρυνθεί ανεπιστρεπτί και τη θέση του θα πάρουν έργα τέχνης, που θα δώσουν «φως» στην άλλοτε σκοτεινή αυτή γωνιά της βοσνιακής γης. Καλλιτέχνες από το Σαράγεβο θα εκθέσουν τα έργα τους στο πυρηνικό αυτό καταφύγιο, με την οικονομική στήριξη του Συμβουλίου της Ευρώπης.
Ωστόσο, παρά τη μετεξέλιξη της χρήσης του για περισσότερο ειρηνικούς σκοπούς, το καταφύγιο δεν θα είναι εύκολα προσβάσιμο, αφού η κύριά είσοδός του- μια γκαραζόπορτα ενός απομονωμένου σπιτιού στο τέλος ενός μοναχικού δρόμου- βρίσκεται σε απόσταση 40 χλμ. νότια του Σαράγεβο.
Το πυρηνικό καταφύγιο, συνολικού εμβαδού 6.500 τ.μ., χτίστηκε κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου και το κόστος του ανήλθε σε 4,6 δισ. δολάρια. Σε περίπτωση που επανεξοπλιστεί, μπορεί να φιλοξενήσει τουλάχιστον 350 άτομα για έξι μήνες. Θα μπορούν, δηλαδή, να ζουν και να εργάζονται εκεί, χωρίς καν να χρειαστεί να βγαίνουν έξω.
Μετά την ολοκλήρωση του συγκεκριμένου έργου, η κατασκευή του οποίου διήρκεσε 26 ολόκληρα χρόνια, οι μηχανικοί του κατασκεύασαν ακόμη πέντε τέτοια, στο Ιράκ του Σαντάμ Χουσεΐν, φίλου του Τίτο.
Ο πόλεμος τελικά ξέσπασε στη Γιουγκοσλαβία περίπου μία δεκαετία μετά τον θάνατο του Τίτο, αλλά όχι το είδος του πολέμου, για το οποίο είχε κατασκευαστεί το καταφύγιο.
Τα εγκαίνια της πρωτότυπης αυτής γκαλερί αναμένεται να πραγματοποιηθούν στις 27 Μαΐου του επόμενου έτους και αν υπάρξει ενδιαφέρον θα φιλοξενεί μόνιμη συλλογή.
