Ρεπορτάζ: Αντώνης Ζήβας
Με μια ρητορική που παραπέμπει περισσότερο σε αυτοκρατορικές φαντασιώσεις παρά σε σύγχρονη διεθνή πολιτική, ο Ντόναλντ Τραμπ επανέρχεται στο προσκήνιο αμφισβητώντας ευθέως τη διεθνή νομιμότητα. Ο Αμερικανός πρόεδρος, λίγες μόλις ημέρες μετά την αμερικανική επέμβαση στη Βενεζουέλα, άνοιξε εκ νέου το θέμα της Γροιλανδίας, αντιμετωπίζοντας ένα αυτόνομο έδαφος και έναν ιστορικό σύμμαχο των ΗΠΑ όχι ως υποκείμενα δικαίου, αλλά ως γεωπολιτικά «φιλέτα».
Το βράδυ της Κυριακής 4/1, ο Τραμπ επανέλαβε δημόσια την επιθυμία του η Γροιλανδία να περάσει υπό αμερικανικό έλεγχο, προκαλώντας την άμεση αντίδραση της πρωθυπουργού της Δανίας, Μέτε Φρέντερικσεν, η οποία κάλεσε την Ουάσινγκτον «να σταματήσει τις απειλές της» περί προσάρτησης του νησιού.
Η αμερικανική επέμβαση στη Βενεζουέλα, που ανέδειξε εκ νέου το ενδιαφέρον του Τραμπ για τα τεράστια πετρελαϊκά αποθέματα της χώρας, ενίσχυσε τους φόβους ότι η Γροιλανδία βρίσκεται πλέον στο στόχαστρο για παρόμοιους λόγους: τον πλούσιο ορυκτό της πλούτο και τη στρατηγική γεωγραφική της θέση στην Αρκτική.
«Χρειαζόμαστε τη Γροιλανδία (…). Είναι πολύ στρατηγική χώρα, η Γροιλανδία είναι γεμάτη με ρωσικά και κινεζικά πλοία παντού. Χρειαζόμαστε τη Γροιλανδία για λόγους εθνικής ασφάλειας και η Δανία δεν θα μπορέσει να μας εμποδίσει», δήλωσε ο Ρεπουμπλικάνος πρόεδρος, απαντώντας σε ερωτήσεις δημοσιογράφων που τον συνόδευαν στο προεδρικό αεροσκάφος.
Όταν ρωτήθηκε πώς σκοπεύει να δικαιολογήσει την «ανάκτηση» του ελέγχου του αυτόνομου νησιού, ο Τραμπ επανέλαβε το επιχείρημα της εθνικής ασφάλειας, προσθέτοντας μάλιστα ότι η εξέλιξη αυτή θα ήταν προς όφελος και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
«Λέω απλώς ότι χρειαζόμαστε τη Γροιλανδία από άποψη εθνικής ασφάλειας και η ΕΕ χρειάζεται να την έχουμε (υπό τον έλεγχό μας) και το γνωρίζουν αυτό», είπε χαρακτηριστικά.
Σε ακόμη πιο προκλητικό τόνο, υποστήριξε ότι το ζήτημα θα τεθεί άμεσα: «Θα ασχοληθούμε με τη Γροιλανδία σε περίπου δύο μήνες (…) θα μιλήσουμε για τη Γροιλανδία σε 20 ημέρες», δήλωσε, την ώρα που, σύμφωνα με πληροφορίες, έχει ήδη ασκήσει έντονες πιέσεις στη Δανή πρωθυπουργό να κάμψει τις αντιρρήσεις της.
Ερωτηθείς, σε τηλεφωνική συνέντευξη στο περιοδικό The Atlantic, για το αν η στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα αποτελεί «πρόκριμα» για τη Γροιλανδία, ο Τραμπ απάντησε αόριστα: «Αυτό θα το εκτιμήσουν οι εταίροι μας. Πρέπει να σχηματίσουν τη δική τους άποψη, πραγματικά δεν γνωρίζω». Έσπευσε πάντως να προσθέσει: «Έχουμε απόλυτη ανάγκη τη Γροιλανδία. Τη χρειαζόμαστε για την άμυνά μας».
Η αντίδραση της Κοπεγχάγης ήταν άμεση και σκληρή. Η Μέτε Φρέντερικσεν τόνισε ότι ζητά «έντονα από τις Ηνωμένες Πολιτείες να σταματήσουν τις απειλές τους εναντίον ενός ιστορικού συμμάχου και εναντίον μιας άλλης χώρας και ενός άλλου λαού που έχουν δηλώσει ξεκάθαρα ότι δεν είναι προς πώληση».
«Πρέπει να το πω πολύ ξεκάθαρα στις Ηνωμένες Πολιτείες: δεν έχει κανένα νόημα να μιλάτε για την ανάγκη των ΗΠΑ να πάρουν τον έλεγχο της Γροιλανδίας. Οι ΗΠΑ δεν έχουν το δικαίωμα να προσαρτήσουν καμία από τις τρεις χώρες του Βασιλείου της Δανίας», πρόσθεσε.
Το κλίμα επιβαρύνθηκε περαιτέρω το Σάββατο, όταν ανάρτηση της Κέιτι Μίλερ, συζύγου του αναπληρωτή προσωπάρχη του Λευκού Οίκου Στίβεν Μίλερ, αναζωπύρωσε τις ανησυχίες. Η Μίλερ δημοσίευσε στο Χ φωτογραφία της Γροιλανδίας στα χρώματα της αμερικανικής σημαίας, συνοδευόμενη από τη λέξη «ΣΥΝΤΟΜΑ» γραμμένη με κεφαλαία.
Η Φρέντερικσεν υπενθύμισε ότι το Βασίλειο της Δανίας, που περιλαμβάνει τη Γροιλανδία και τα νησιά Φερόες, είναι μέλος του ΝΑΤΟ και «καλύπτεται από την εγγύηση ασφαλείας της Συμμαχίας». Από την πλευρά του, ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας, Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν, χαρακτήρισε την ανάρτηση της Μίλερ «ασεβή», σημειώνοντας ότι «οι σχέσεις μεταξύ χωρών και λαών βασίζονται στον σεβασμό και το διεθνές δίκαιο και όχι σε σύμβολα που αγνοούν το καθεστώς και τα δικαιώματά μας». Παράλληλα, επιχείρησε να υποβαθμίσει την ένταση, λέγοντας ότι «δεν υπάρχει λόγος πανικού».
Ο πρεσβευτής της Δανίας στις ΗΠΑ, Γέσπερ Μόλερ Σόρενσεν, δήλωσε ότι αναμένει «πλήρη σεβασμό της εδαφικής ακεραιότητας του Βασιλείου της Δανίας», ενώ στα τέλη Δεκεμβρίου ο Τραμπ όξυνε ακόμη περισσότερο το κλίμα, διορίζοντας τον κυβερνήτη της Λουιζιάνα Τζεφ Λάντρι ειδικό απεσταλμένο για τη Γροιλανδία.
Οι αρχές του αρκτικού νησιού, με πληθυσμό περίπου 57.000 κατοίκων, επαναλαμβάνουν σε κάθε τόνο ότι η Γροιλανδία δεν είναι προς πώληση και ότι οι ίδιοι οι κάτοικοί της θέλουν να καθορίσουν το μέλλον τους. Σύμφωνα με δημοσκόπηση της εφημερίδας Sermitsiaq τον Ιανουάριο του 2025, το 85% των Γροιλανδών δήλωνε αντίθετο σε ενδεχόμενη προσάρτηση στις ΗΠΑ, ενώ μόλις το 6% τάχθηκε υπέρ.
Η επιμονή του Τραμπ να αντιμετωπίζει χώρες και λαούς ως «ζώνες επιρροής» επαναφέρει επικίνδυνους ιστορικούς συνειρμούς. Από την εισβολή του Χίτλερ στην Πολωνία, μέχρι την τουρκική εισβολή στην Κύπρο και τη συνεχιζόμενη καταστροφή της Γάζας, η ιστορία δείχνει ότι όταν η ισχύς υπερισχύει του δικαίου, η διεθνής νομιμότητα καταρρέει. Και η ρητορική Τραμπ, που βαφτίζει την αρπαγή «εθνική ασφάλεια», δείχνει πως για ορισμένους η εποχή των αυτοκρατοριών δεν έχει τελειώσει, απλώς άλλαξε λεξιλόγιο.
Με πληροφορίες από: The Guardian
