Κατηφορίζοντας στην οδό Νικηφόρου Θεοτόκη στο κέντρο της πόλης της Κέρκυρας, στον αριθμό 96, μια βαριά περίτεχνη σιδερένια καγκελόπορτα και μια πέτρινη σκάλα, «οδηγούν στην αποκάλυψη» ενός άγνωστου σε πολλούς, αλλοτινού θρησκευτικού κέντρου των Καθολικών στο νησί, που σήμερα, φιλοξενεί το Ε΄ Δημοτικό Σχολείο. Είναι ένας «ζωντανός» μάρτυρας, ενός τόπου που αποτέλεσε σταυροδρόμι λαών και πολιτισμών.
Σημείο αναφοράς από τον 14ο αιώνα, ο Ναός και η πρώην Ιερά Μονή του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης, ένα από τα παλαιότερα μοναστήρια του νησιού, χώρος λατρείας, Γραμμάτων και Τεχνών, στέκει δίπλα από τον ιστορικό Ναό του Αγίου Αντωνίου των Ορθοδόξων. Αν και λεηλατήθηκε και βομβαρδίστηκε, υπάρχει για να διηγείται την ιστορία του και να προσφέρει στην κοινωνία της Κέρκυρας.
Η πολυτάραχη ιστορία της Μονής
Ο ιστορικός ερευνητής, Γραμματέας της Καθολικής Αρχιεπισκοπής κ. Σπύρος Γαούτσης, ο οποίος μας ξεναγεί στο θρησκευτικό μνημείο, αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, πως ο χρόνος ίδρυσης του Ναού παραμένει άγνωστος και λόγω έλλειψης γραπτών μαρτυριών, είναι συγκεχυμένες οι πληροφορίες. Η παράδοση φέρει, ως ιδρυτή του Ναού, τον ίδιο τον Άγιο Φραγκίσκο της Ασίζης, ωστόσο όπως επισημαίνει, αυτή η πληροφορία, «αποτελεί μία συνηθισμένη πρακτική, με στόχο να προσδωθεί μεγαλύτερη ιστορική βαρύτητα και ο αντίστοιχος σεβασμός στους ιερούς αυτούς χώρους, κάτι που μέχρι σήμερα όμως δεν έχει επιβεβαιωθεί».
Σύμφωνα με τις πηγές, στο χώρο της Μονής προϋπήρχε Ναός, αφιερωμένος στον Αρχάγγελο Μιχαήλ, με ορθόδοξες μοναχές, στα μέσα του 13ου αιώνα, την εποχή που το νησί ανήκε στο Δεσποτάτο της Ηπείρου, οι οποίες το εγκατέλειψαν ή εκδιώχθηκαν την περίοδο της Ανδηγαυικής κατάκτησης του νησιού. «Το έτος 1367 ο Ναός του Αγίου Φραγκίσκου ή “του Αγγέλου”, όπως είναι γνωστότερος εκείνη την εποχή, παραχωρείται ανακαινισμένος από τον σημαντικό ηγεμόνα των Ανδηγαυών, πρίγκιπα του Τάραντα, Φίλιππο το Β’, στο Τάγμα των Κοινοβιακών μοναχών του Αγίου Φραγκίσκου. Το Τάγμα του Αγίου Φραγκίσκου ιδρύθηκε το 1209, ως επαιτικό Τάγμα της Καθολικής Εκκλησίας, βάσει του Κανονισμού που συνέταξε ο ίδιος ο Άγιος Φραγκίσκος (1182 – 1226), του οποίου η Καθολική Εκκλησία εορτάζει με μεγάλη επισημότητα φέτος τα 800 χρόνια από τον θάνατό του. Σύντομα οι μοναχοί θα το μετατρέψουν σε αξιόλογο για την εποχή θρησκευτικό κέντρο, στο οποίο έζησε εκτός των άλλων, ο Γενικός Ηγούμενος του Τάγματος για την περιοχή των Βαλκανίων», αναφέρει ο κ. Γαούτσης.
Σύμφωνα με την παράδοση, την 20η Μαΐου 1386, η κερκυραϊκή κοινότητα με απόφαση του Συμβουλίου της, σε μία συμβολική κίνηση, θα προσφέρει μέσα στον Ναό, στο Βενετό Ναύαρχο και Capitano del Golfo Giovanni Miani τα κλειδιά της πόλης, ως ομολογία αφοσίωσης των κατοίκων του νησιού προς την Γαληνοτάτη Δημοκρατία του Αγίου Μάρκου. Σε ανάμνηση αυτού του γεγονότος, είχε αναρτηθεί μία αναμνηστική επιγραφή στην πρόσοψη του Ναού, η οποία αφαιρέθηκε στα μέσα του 19ου αιώνα.
«Ο Ναός, ανακαινίστηκε και καθαγιάστηκε την 17η Σεπτεμβρίου 1621 από τον Λατίνο Αρχιεπίσκοπο Benedetto Bragadino. Ο Ιερός Ναός και η Μονή μέχρι και τα τέλη της Ενετοκρατίας, πρωταγωνιστούσαν στο σύνολο των θρησκευτικών και κοινωνικών εκδηλώσεων και δραστηριοτήτων της ευρύτερης περιοχής», τονίζει ο κ. Γαούτσης και συνεχίζει : «Η έλευση των γαλλικών στρατευμάτων στην Κέρκυρα θα σημάνει την λήξη της παρουσίας των Φραγκισκανών Κοινοβιακών στο νησί. Η Μονή τους, θα δημευθεί από τα στρατεύματα του Ναπολέοντα Βοναπάρτη, όπως και όλες οι πρόσοδοι των λατινικών εκκλησιών και της Αρχιεπισκοπής, μεγάλο μέρος του Ναού θα καταπατηθεί και τα περισσότερα κειμήλια θα κλαπούν ή θα καταστραφούν».
Η Γαλλική Διοίκηση, παραχώρησε κάποια οικήματα για διαμονή στην οικογένεια του διευθυντή του πρώτου σε ελληνικό έδαφος τυπογραφείου, το οποίο στεγάζονταν μέσα στον παρακείμενο Ναό της Παναγίας του Καρμήλου και στον οποίο, είχαν τυπωθεί πατριωτικά κείμενα του Ρήγα Φεραίου και του Χριστόφορου Περραιβού.
Στην συνέχεια σε χώρους του μοναστηριακού συγκροτήματος, θα στεγαστεί η Ιονική Ακαδημία των Γάλλων, ενώ από το 1811 έως το 1815, θα λειτουργήσει η πρώτη Καλλιτεχνική Σχολή Κέρκυρας υπό τη διεύθυνση του κορυφαίου γλύπτη Παύλου Προσαλέντη. Στα τέλη του 19ου αιώνα ο χώρος της Μονής, θα στεγάσει το κερκυραϊκό παράρτημα του πρότυπου Αρσάκειου Παρθεναγωγείου, στη συνέχεια το Ισραηλιτικό Σχολείο Κέρκυρας και σήμερα το 5ο Δημοτικό Σχολείο του Νομού. Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Ναός θα βομβαρδιστεί από την ιταλική αεροπορία με αποτέλεσμα την καταστροφή του εξαιρετικού διάκοσμου της Ουρανίας του, ενώ θα λειτουργήσει μέχρι και τις αρχές της 10ετιας του 1970, ως Μητροπολιτικός Ναός των Καθολικών της Κέρκυρας, καθώς ο Καθολικός Ναός « Ντόμος», είχε βομβαρδιστεί το 1943 από τη γερμανική πολεμική αεροπορία.
Η διάταξη της Μονής είναι χαρακτηριστική, ενός λιτού μοναστηριακού συγκροτήματος δυτικού δόγματος, με περιστύλιο στην αυλή, γύρω από την οποία υπάρχουν τα κελιά των μοναχών. Το καθολικό του παρακείμενου Ναού, είναι μονόκλιτη βασιλική με ξύλινη στέγη, στη νοτιοδυτική γωνία του οποίου, βρίσκεται το μονόχωρο παρεκκλήσι της Αγίας Άννας. Το κωδωνοστάσιο, είναι επιβλητικό, ογκώδες και πυργοειδές, θυμίζει ανάλογα ιταλικά ρωμανικού ρυθμού. Το Ιερό, διαχωρίζεται από τον υπόλοιπο ναό με μαρμάρινο διαχωριστικό στηθαίο που στο κέντρο του σώζεται μια παλαιότατη εικόνα του Αγίου Φραγκίσκου. Στις κάθετες πλευρές του, υπάρχουν περίτεχνα, ιερά βήματα ή αλτάρια, αφιερωμένα στον Άγιο Ρόκκο, στη Θεοτόκο, στον Άγιο Αντώνιο της Πάδοβας και στην Αγία Βαρβάρα. Στη δυτική του πλευρά υψώνεται εξώστης, θέση, του εκκλησιαστικού οργάνου, το οποίο βρίσκεται σήμερα στο Ντόμο.
Ο Ναός μνημείο Έργων Τέχνης
Μέσα στον Ναό, φυλάσσονται αξιόλογα έργα εκκλησιαστικής τέχνης και λατρευτικά αντικείμενα, ορισμένα από τα οποία προέρχονται από τις Καθολικές Εκκλησίες που βομβαρδίστηκαν κατά τη διάρκεια του Β’ παγκοσμίου πολέμου, όπως ένας μεγαλοπρεπής ξύλινος σταυρός που μεταφέρθηκε εκεί από την Μητρόπολη του Αγίου Ιακώβου. Το αρχαιότερο επιγραφικό μνημείο που σώζεται στο Ναό, είναι μία μαρμάρινη βάσκα αγιασμού, με ημερομηνία 1571, ενώ την αριστερή πλευρά, το Βήμα της Αγίας Βαρβάρας, κοσμεί ένα από τα σημαντικότερα ζωγραφικά μνημεία, έργο του βενετού Francesco Fontebasso. Να σημειωθεί πως το Βήμα της Αγίας Βαρβάρας, χρησιμοποιούνταν από την Αδελφότητα των Πυροβολητών, το Σώμα των Bombardieri ή Artiglieri, για τις συνεδριάσεις, τις τελετές και της λειτουργίες τους. Δίπλα ακριβώς, βρίσκεται ο μεγαλοπρεπής βωμός, αφιερωμένος στον Άγιο Αντώνιο της Πάδοβας. Το Ιερό αυτό Βήμα, με Παπική Σύνοψη που υπεγράφη στις 4 Οκτωβρίου 1751, ημέρα εορτής του Αγίου Φραγκίσκου από τον Πάπα Βενέδικτο 14ο θεωρείται προνομιούχο, καθότι σ’ αυτό λειτουργούνταν οι αξιωματούχοι της Ενετικής Διοίκησης και επιφανή μέλη της κερκυραϊκής κοινότητας.
Στα δεξιά του Ναού σώζεται ο μοναδικός σε σχέση με τους μαρμάρινους, ξύλινος Βωμός με την εικόνα του Αγίου Ρόκκου, η οποία μεταφέρθηκε από την ομώνυμη εκκλησία της συντεχνίας των αχθοφόρων, που βρίσκονταν στη περιοχή Σαρόκο Κέρκυρας.
Στο Ναό του Αγίου Φραγκίσκου, σώζονται ταφικά μνημεία και επιτύμβιες επιγραφές στρατιωτικών και μελών αρχοντικών οικογενειών της Κέρκυρας και της Βενετίας:
Ο Ναός τιμάται την 4η Οκτωβρίου ημέρα μνήμης του Αγίου Φραγκίσκου, προστάτη της Φύσης και των Ζώων, όπως ορίστηκε η ανακήρυξη της αγιοσύνης του, από την Καθολική Εκκλησία. Η ημέρα καθιερώθηκε, ως Παγκόσμια Ημέρα των Ζώων το 1931, σε ένα συνέδριο για το Περιβάλλον στη Φλωρεντία. Παράδοση στην Κέρκυρα είναι εκείνη την γιορτινή ημέρα, μετά το πέρας της Θείας Λειτουργίας, στο προαύλιο του Ναού να συγκεντρώνονται όσοι έχουν κατοικίδια, γάτες και σκύλους, για να πάρουν τα ζώα την ευλογία από τον Αρχιεπίσκοπο των Καθολικών.
Πηγή: ΑΠΕ – ΜΠΕ
