Επιμέλεια: Στέλιος Βασιλούδης
Η εξωτερική πίεση από τη Ρωσία αυξάνεται στην Ουκρανία, η Κίνα υπονομεύει τη βιομηχανική βάση της ΕΕ και οι ΗΠΑ – που τώρα απειλούν ουσιαστικά να προσαρτήσουν το έδαφος ενός συμμάχου του ΝΑΤΟ – υπονομεύουν το πολυμερές εγχειρίδιο κανόνων της ΕΕ, το οποίο φαίνεται ολοένα και πιο ξεπερασμένο σε έναν πολύ πιο συναλλακτικό και λιγότερο συνεργατικό κόσμο.
Και πουθενά δεν υπάρχουν σημάδια επιβράδυνσης. Στην πραγματικότητα, κατά το επόμενο έτος, η σταθερή διάβρωση των κανόνων στους οποίους έχει καταλήξει να βασίζεται η Ευρώπη θα επιδεινωθεί από την αδύναμη ηγεσία του μπλοκ – ειδικά στα λεγόμενα κρατη της «Ε3» της Γερμανίας, της Γαλλίας και του Ηνωμένου Βασιλείου.
Κοιτώντας μπροστά, οι μεγαλύτεροι υπαρξιακοί κίνδυνοι για την Ευρώπη θα προκύψουν από τη διατλαντική σχέση. Για τους ηγέτες του μπλοκ, η διατήρηση της εμπλοκής των ΗΠΑ στον πόλεμο στην Ουκρανία ήταν ο βασικός στόχος για το 2025. Το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα για το 2026 θα είναι η συνέχιση της ad-hoc διπλωματίας και του συναλλακτικού προσανατολισμού που έχει καθορίσει τους τελευταίους 12 μήνες. Ωστόσο, εάν προκύψουν νέες απειλές σε αυτή τη σχέση – ειδικά όσον αφορά τη Γροιλανδία – αυτή η πράξη εξισορρόπησης μπορεί να αποβει αδύνατη.
O Βολοντίμιρ Ζελένσκι, Πρόεδρος της Ουκρανίας από το 2019
Η χρονιά ξεκινά επίσης χωρίς κανένα σημάδι παραχωρήσεων από τη Ρωσία όσον αφορά τις απαιτήσεις της για κατάπαυση του πυρός ή οποιαδήποτε προθυμία να αποδεχτεί τους όρους του σχεδίου των 20 σημείων ΗΠΑ – ΕΕ – Ουκρανίας. Αυτό συμβαίνει επειδή ο Ρώσος πρόεδρος Vladimir Putin υπολογίζει ότι η στρατιωτική κατάσταση της Ουκρανίας θα επιδεινωθεί περαιτέρω, αναγκάζοντας τον Ουκρανό πρόεδρο Volodymyr Zelenskyy να υποκύψει στις εδαφικές απαιτήσεις.
Είναι πάντως πιθανό, με την υποστήριξη της Ευρώπης, ο Zelenskyy να συνεχίσει να αντιστέκεται στην πίεση των ΗΠΑ για εδαφικές παραχωρήσεις και να εξακολουθήσει να στοχεύει ολοένα και περισσότερο την παραγωγή και τις εξαγωγές ενέργειας της Ρωσίας, εκτός από την αντίσταση κατά μήκος της πρώτης γραμμής. Φυσικά, αυτό σημαίνει ότι οι ρωσικές αεροπορικές επιθέσεις εναντίον ουκρανικών πόλεων και ενεργειακών υποδομών θα αυξηθούν επίσης.
Παρ ‘όλα αυτά, οι αυξανόμενες στρατιωτικές δαπάνες της Ευρώπης, η αγορά αμερικανικών όπλων, η χρηματοδότηση του Κιέβου και οι κυρώσεις κατά της Ρωσίας – οι οποίες στοχεύουν επίσης σε πηγές εσόδων από την ενέργεια – θα μπορούσαν να βοηθήσουν στη διατήρηση του περσινού status quo. Όμως αυτό είναι ίσως ένα από τα καλύτερα σενάρια για την Ευρωπη.
Εν τω μεταξύ, οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα αναγκαστούν να αγνοήσουν δημόσια την υποστήριξη της Ουάσιγκτον προς τα ακροδεξιά κόμματα, η οποία διατυπώθηκε σαφώς στη νέα στρατηγική εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ, ενώ κατ’ ιδίαν θα κάνουν ό,τι μπορούν για να αντιμετωπίσουν οποιαδήποτε αντίδραση κατά του κατεστημένου στις κάλπες. Συγκεκριμένα, οι επερχόμενες εκλογές στην Ουγγαρία θα αποτελέσουν ένδειξη για το κατά πόσον το κίνημα MAGA μπορεί να ανατρέψει την πλάστιγγα υπέρ των ιδεολογικων συνεργατών του στην Ευρώπη, καθώς ο ευρωσκεπτικιστής πρωθυπουργός Viktor Orban είναι ενδεχόμενο να χάσει για πρώτη φορά μετά από 15 χρόνια.
O Πέτερ Μάγιαρ είναι Ούγγρος δικηγόρος και πολιτικός που εξελέγη μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου το 2024
Ο Orban, από την πλευρά του, διεξάγει μανιωδώς εκστρατεία για την ενίσχυση της υποστήριξης των ψηφοφόρων, σηματοδοτώντας ότι αυτός και ο στενός του κύκλος βλέπουν στην πραγματικότητα την ήττα ως πιθανότητα. Ο χαρισματικός αντίπαλός του, Peter Magyar, ο οποίος μοιράζεται την συντηρητική – εθνικιστική πολιτική του καταγωγή και δεν έχει κανένα ίχνος διαφθοράς στο βιογραφικό του, αποτελεί πραγματική πρόκληση όπως και η στασιμότητα της οικονομίας της χώρας και οι αυξανόμενες τιμές. Ενώ οι παραδοσιακές εκλογικές στρατηγικές – οικονομικές δωροδοκίες, εκστρατείες δυσφήμισης και η υποκίνηση φόβου για πόλεμο – έχουν μέχρι στιγμής αποδειχθεί αναποτελεσματικές για τον Orban, μια στρατιωτική εξάπλωση από την Ουκρανία που θα επηρεάσει άμεσα την Ουγγαρία θα μπορούσε να αναζωπυρώσει τους φόβους των ψηφοφόρων και να μεταβάλλει τη δυναμική.
Επιπλέον, αυτές οι προκλήσεις θα επιδεινωθούν από την αδυναμία της «E3». Η αποσύνθεση του πολιτικού κέντρου της Ευρώπης έχει ήδη ξεκινήσει εδώ και μια δεκαετία. Η Γαλλία, η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο εισήλθαν στο 2026 με αδύναμες, αντιδημοφιλείς κυβερνήσεις που πολιορκούνται από τη λαϊκιστική δεξιά και την αριστερά, καθώς και από μια κυβέρνηση των ΗΠΑ που υποστηρίζει την κατάρρευσή τους. Ενώ καμία δεν αντιμετωπίζει προγραμματισμένες γενικές εκλογές, και οι τρεις κινδυνεύουν στην καλύτερη περίπτωση με παράλυση και στη χειρότερη με αποσταθεροποίηση. Και τουλάχιστον ένας ηγέτης – δηλαδή, ο Βρετανός Keir Starmer – θα μπορούσε να ανατραπεί λόγω μιας εσωκομματικής εξέγερσης.
Το καθοριστικό γεγονός της χρονιάς στο Ηνωμένο Βασίλειο θα είναι οι ενδιάμεσες εκλογές του Μαΐου. Όπως έχουν τα πράγματα, το Εργατικό Κόμμα αντιμετωπίζει την ταπείνωση της τρίτης θέσης στο κοινοβούλιο της Ουαλίας, αποτυχία να εκτοπίσει το Εθνικό Κόμμα της Σκωτίας στο κοινοβούλιο της Σκωτίας και απώλεια εδρων τόσο από τους Πράσινους όσο και από το ReformUK στις τοπικές εκλογές της Αγγλίας. Οι βουλευτές των Εργατικών ετοιμάζουν ήδη μια επίσημη πρόκληση για τον Starmer ως αρχηγό του κόμματος και οι πιθανότητές του να επιβιώσει φαίνονται ελάχιστες.
Εν τω μεταξύ, η Γαλλία μπήκε στο 2026 χωρίς προϋπολογισμό για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά. Τα καλά νέα για τον Πρόεδρο Emmanuel Macron είναι ότι η κυβέρνηση μειοψηφίας του πρωθυπουργού του Sebastien Lecornu, πιθανότατα θα επιτύχει μια συμφωνία για τον προϋπολογισμό που θα στοχεύει σε μια μέτρια μείωση του ελλείμματος μέχρι τα τέλη Φεβρουαρίου ή τον Μάρτιο. Με τις προεδρικές εκλογές να απέχουν μόλις 16 μήνες και τις τοπικές εκλογές που πρόκειται να διεξαχθούν τον Μάρτιο, η όρεξη της αντιπολίτευσης για πρόωρες βουλευτικές εκλογές έχει μειωθεί. Ωστόσο, αυτό είναι το καλύτερο που μπορεί να ελπίζει, καθώς μια διασπασμένη Εθνοσυνέλευση θα διατηρήσει μια ατμόσφαιρα κρίσης σε αργή κίνηση μέχρι τις εκλογές του 2027.
Τέλος, ενώ η οικονομία της Γερμανίας φαίνεται ότι θα ανακάμψει ελαφρώς φέτος, εξακολουθεί να μην έχει ξεπεράσει τη διαρθρωτική της δυσφορία. Καταπονημένη σε μεγάλο βαθμό από ιδεολογικές διαιρέσεις, η κυβέρνηση του καγκελάριου Friedrich Merz θα δυσκολευτεί να εφαρμόσει εκτεταμένες μεταρρυθμίσεις. Με τις επερχόμενες εκλογές των πέντε κρατιδίων που αναμένεται να δουν αυξημένα ποσοστά ψήφων για το ακροδεξιό κόμμα Alternative for Germany, η πίεση στην κυβέρνηση στο Βερολίνο θα αυξηθεί.
Μια ιστορική αλήθεια – μια αλήθεια που συχνά ξεχνιέται στις ήσυχες εποχές – θα επιβεβαιωθεί ξανά το 2026: ότι η ελευθερία, η σταθερότητα, η ευημερία και η ειρήνη στην Ευρώπη είναι πάντα εύθραυστες. Η σταθερότητα, που προσέφερε η Pax Americana και η εξαιρετική συνεργασία και ολοκλήρωση μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, έφτασε επίσημα στο τέλος της.
Προχωρώντας, η σημασία της Ευρώπης στη νέα παγκόσμια τάξη θα καθοριστεί από την αντίδρασή της στην αυξημένη υβριδική επιθετικότητα της Ρωσίας, την επιρροή της στη διπλωματία σχετικά με τον πόλεμο στην Ουκρανία και την ικανότητά της να βελτιώσει την ανταγωνιστικότητά της, διαχειριζόμενη παράλληλα μια ολοένα και πιο ανερχόμενη λαϊκή δυσφορία που μετατρέπεται σε ενίσχυση της ακροδεξιας και αντιμετωπίζοντας τις υπαρξιακές απειλές για την οικονομία και την ασφάλειά της που θέτουν η Ρωσία, η Κίνα και οι ΗΠΑ. Αυτό θα κρίνει αν η Ευρώπη θα μπορέσει να επιβιώσει.
Πηγή: POLITICO
