Οι καύσωνες και οι πυρκαγιές προκαλούν ζημιές εκατοντάδων δισ. ευρώ στην Ευρώπη

Η κλιματική αλλαγή στην Ευρώπη με τις θερμοκρασίες – ρεκόρ από τα συνεχόμενα κύματα καύσωνα, όπως και οι ξηρασίες του φετινού καλοκαιριού σε συνδυασμό με τις καταστροφικές πυρκαγιές στην Ισπανία, τη Γαλλία, την Ιταλία αλλά και την Ελλάδα, προκαλούν ήδη ζημιές εκατοντάδων δισεκατομμυρών ευρώ στη Γηραιά Ήπειρο, που έχουν άμεσες επιπτώσεις στην καθημερινή ζωή των πολιτών.

Οι υψηλές θερμοκρασίες – ρεκόρ και οι ξηρασίες του φετινού καλοκαιριού σε όλη την Ευρώπη, οι οποίες σύμφωνα με τους επιστήμονες, επιδεινώνονται από την υπερθέρμανση του πλανήτη, έχουν προκαλέσει σοβαρά προβλήματα στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, στις μεταφορές και στα συστήματα δημόσιας υγείας, ενώ η φετινή περίοδος των δασικών πυρκαγιών οδεύει να εξελιχθεί στη χειρότερη που έχει καταγραφεί ποτέ στην Ευρώπη.

Σύμφωνα με εκτενές άρθρο του Reuters, το πλήγμα για την οικονομία της Ευρώπης υπολογίζεται ήδη σε εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ, σύμφωνα με εκτιμήσεις των οικονομολόγων και των ακαδημαϊκών, οι οποίοι προειδοποιούν ότι αυτή είναι μόνο η αρχή, καθώς το κόστος αναμένεται να αυξάνεται ραγδαία μέσα στα χρόνια που έρχονται, ακόμη ταχύτερα από τις θερμοκρασίες.

Ως γνωστόν η Ευρώπη υπερθερμαίνεται ταχύτερα από οποιαδήποτε άλλη ήπειρο με τις  ζημιές να πιέζουν τα δημόσια οικονομικά των χωρών, προκαλώντας έντονες διακυμάνσεις στον πληθωρισμό των κρατών, ενώ αλλάζουν τον τουριστικό χάρτη και αναγκάζουν την Ευρωπαϊκή Ένωση να επανεξετάσει τον τρόπο με τον οποίο παράγεται η ενέργεια και μεταφέρονται τα εμπορεύματα.

«Αυτό που κάνει το 2026 ιδιαίτερα ανησυχητικό από οικονομικής πλευράς είναι ότι καταγράφονται πολλαπλά επεισόδια ακραίων φαινομένων», δήλωσε στο Reuters η οικονομολόγος του Πανεπιστημίου του Μάνχαϊμ, Σερίς Ουσμάν. «Πάρτε για παράδειγμα τους καύσωνες, τις ξηρασίες, τις δασικές πυρκαγιές… αυτά τα φαινόμενα εκδηλώνονται ταυτόχρονα και κυρίως στις ίδιες περιοχές, με αποτέλεσμα οι επιπτώσεις τους να συσσωρεύονται», ανέφερε σχετικά.

Ρεκόρ ζέστης στη δυτική Ευρώπη στην αρχή του καλοκαιριού του 2026

Η δυτική Ευρώπη έζησε την αρχή του πιο θερμού καλοκαιριού στα χρονικά, με νέο ρεκόρ να καταγράφεται την περίοδο Ιουνίου-Ιουλίου, καθώς δοκιμάστηκε από επανειλημμένα κύματα ζέστης, γενικευμένης ξηρασίας και δραματικών πυρκαγιών, φαινόμενα που επέτειναν οι κλιματικές αλλαγές.

Παράλληλα στην επιφάνεια των ωκεανών του πλανήτη σημειώθηκαν τον Ιούλιο του 2026 επίπεδα ζέστης άνευ προηγουμένου σε σύγκριση με οποιονδήποτε άλλον τέτοιο μήνα, τονίζει σήμερα το ευρωπαϊκό παρατηρητήριο κλιματικής αλλαγής στο μηνιαίο δελτίο του.

«Δεν είχαμε γνωρίσει ποτέ τέτοιο κλίμα κατά τη διάρκεια της ζωής μας, και πιθανόν από την έναρξη του πολιτισμού», προειδοποίησε δημοσιογράφους ο Κάρλο Μπουοντέμπο, διευθυντής της υπηρεσίας του Κοπέρνικου για την κλιματική αλλαγή (C3S).

Σε παγκόσμια κλίμακα ο Ιούλιος του 2026 έγινε, ισοφαρίζοντας τον αντίστοιχο μήνα του 2024, ο δεύτερος θερμότερος που έχει καταγραφτεί ποτέ, πίσω μόνο από τον Ιούλιο του 2023.

Η μέση θερμοκρασία τον Ιούνιο και τον Ιούλιο συνδυαστικά στην δυτική Ευρώπη ανήλθε σε 21,62° Κελσίου, ξεπερνώντας το ρεκόρ του 2022 και «αντανακλώντας την εξαιρετική επιμονή της ζέστης αυτό το καλοκαίρι», σημείωσε ο Κοπέρνικος.

Τον Ιούνιο είχε ήδη καταγραφεί ρεκόρ ζέστης στην περιοχή και ο Ιούλιος κατατάσσεται δεύτερος στα χρονικά. Με μέση θερμοκρασία 22,48° Κελσίου (2,53° Κελσίου υψηλότερη από το φυσιολογικό επίπεδο της περιόδου 1991-2020), κατατάσσεται δεύτερος πίσω μόνο από τον Ιούλιο του 2006 (22,54° Κελσίου).

Από τον Μάιο, η δυτική Ευρώπη υπέστη τέσσερα επεισόδια ακραίας ζέστης, τα δύο από αυτά τον Ιούλιο.

Τα κύματα ζέστης χειροτέρεψε η σχεδόν γενικευμένη ξηρασία, από τη Γαλλία, στην Ισπανία, τομείς της Γερμανίας, ακόμη και της Βρετανίας.

Ο Κοπέρνικος υπογραμμίζει πως τον Ιούλιο το επίπεδο υγρασίας στα εδάφη στη δυτική Ευρώπη ήταν «καθαρά κατώτερο από αυτό του Ιουλίου του 2022, του τελευταίου που είχε σημαδευτεί από σοβαρή ξηρασία» στη συγκεκριμένη περιοχή.

Πρόκειται για «ξεκάθαρο παράδειγμα του πώς η κλιματική αλλαγή εντείνει την ακραία ζέστη» που αλληλοτροφοδοτείται «με την ξηρασία» κι ενισχύονται αμοιβαία, συνοψίζει η Σαμάνθα Μπέρτζες, στέλεχος του Κοπέρνικου.

Άμεσες συνέπειες. Τα επίπεδα των υδάτων στα ποτάμια είναι «εξαιρετικά χαμηλά», ειδικά στον Σηκουάνα, στον Ρήνο και στον Δούναβη. Κατά συνέπεια, αυξάνουν την πίεση ως προς τον εφοδιασμό με νερό, την άρδευση, τα οικοσυστήματα των ποταμών αυτών, των ποτάμιων μεταφορών και ακόμη την παραγωγή ενέργειας στα κράτη που διαρρέουν.

«Οι συνθήκες αυτές ευνόησαν εξαιρετική δραστηριότητα ως προς τις δασικές πυρκαγιές στην περιοχή αυτή, τόσο σε όρους επιφάνειας που κάηκε, όσο και εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα», σύμφωνα με τον Κοπέρνικο. Στη Γαλλία, 420.000 στρέμματα επλήγησαν από γιγαντιαία πυρκαγιά στη Ζιρόντ, ενώ στην Ισπανία 440.000 στρέμματα απανθρακώθηκαν στην επαρχία Άβιλα.

Ο μέσος όρος της θερμοκρασίας στη Δυτική Ευρώπη τον φετινό Ιούλιο, ήταν αυξημένος κατά 4,8 βαθμούς Κελσίου σπάζοντας κάθε προηγούμενο ρεκόρ, όπως φαίνεται στον πίνακα που καταγράφει τις θερμοκρασίες του μήνα από το 1961

Έσπασαν κάθε προηγούμενο ρεκόρ οι θερμοκρασίες το δίμηνο Ιουνίου – Ιουλίου

Οι υψηλές θερμοκρασίες κατέρριψαν κάθε προηγούμενο ρεκόρ τον Ιούνιο και τον Ιούλιο, γεγονός που έχει άμεσες επιπτώσεις και στον οικονομικό τομέα, καθώς σύμφωνα με τους οικονομολόγους, οι οικονομικές ζημιές θα ξεπεράσουν κάθε προηγούμενο.

Η κυκλοφορία στους δύο μεγαλύτερους ποταμούς της  Γηραιάς Ηπείρου, τον Ρήνο και τον Δούναβη, δύο δηλαδή από τις σημαντικότερες αρτηρίες μεταφοράς εμπορευμάτων στην Ευρώπη, έχει περιοριστεί σημαντικά εξαιτίας της χαμηλής στάθμης των υδάτων, ενώ περισσότερες από έξι μονάδες πυρηνικής ενέργειας έχουν διακόψει ή μειώσει την παραγωγή τους λόγω δυσκολιών στην ψύξη.

Εντυπωσιακή είναι η πτώση της στάθμης των υδάτων του Ρήνου

Την ίδια στιγμή, οι εκτιμήσεις για τις γεωργικές αποδόσεις έχουν αναθεωρηθεί προς τα κάτω, με καλλιέργειες που συγκομίζονται αργότερα, όπως το καλαμπόκι και ο ηλίανθος, να καταγράφουν ήδη από τον Ιούλιο απώλειες της τάξης του 6% έως 7%.

Η υπερβολική ζέστη περιορίζει επίσης την ανθρώπινη παραγωγικότητα και έχει ήδη στοιχίσει τη ζωή σε δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους, με τη Γερμανία να αναφέρει περισσότερους από 10.000 θανάτους που συνδέονται με τη ζέστη.

Παράλληλα, το κόστος της αντιμετώπισης των έκτακτων αναγκών, όπως η κατάσβεση πυρκαγιών ή ο περιορισμός της χρήσης ηλεκτρικής ενέργειας, ασκεί επιπλέον πίεση στους κρατικούς προϋπολογισμούς.

Η ING εκτιμά ότι και μόνο η διακοπή της κυκλοφορίας στον ποταμό Ρήνο – λόγω της αισθητής μείωσης της στάθμης του ποταμού – θα μειώσει φέτος το ΑΕΠ της Γερμανίας, της τρίτης μεγαλύτερης οικονομίας στον κόσμο, κατά 0,3%. Αντίστοιχα, η ουγγρική MBH Bank εκτιμά ότι για κάθε εβδομάδα κατά την οποία ο μεγαλύτερος πυρηνικός σταθμός ηλεκτροπαραγωγής της χώρας παραμένει εκτός λειτουργίας, το ΑΕΠ της Ουγγαρίας υποχωρεί κατά 0,1%.

Η γερμανική ασφαλιστική εταιρεία Allianz υπολογίζει ότι μόνο ο καύσωνας των δύο εβδομάδων του Ιουνίου θα μειώσει το ΑΕΠ της Ευρώπης κατά 0,3%, ενώ η κλιματική αλλαγή θα μπορούσε έως το 2030 να αφαιρέσει 5% έως 7% από την ανάπτυξη των οικονομιών που είναι περισσότερο εκτεθειμένες, όπως οι χώρες της Μεσογείου, Ισπανία, Γαλλία και Ιταλία, αλλά και η Ελλάδα.

«Ο συνολικός λογαριασμός για φέτος θα είναι πολύ μεγαλύτερος», δήλωσε ο οικονομολόγος της Allianz, Χαζέμ Κρισέν. «Αυτό το ποσοστό δεν λαμβάνει υπόψη τις πυρκαγιές, τις ξηρασίες, τα διαφορετικά περιστατικά πλημμυρών ή το αναμενόμενο Ελ Νίνιο».

Δεδομένου ότι η οικονομία της Ευρωζώνης αναμένεται να αναπτυχθεί μόλις κατά 1% φέτος, το πλήγμα θεωρείται σημαντικό. Ωστόσο, η η οικονομολόγος του Πανεπιστημίου του Μάνχαϊμ, Σερίς Ουσμάν, υποστηρίζει ότι το πλήρες μέγεθος της οικονομικής ζημιάς θα γίνει αισθητό μόνο ύστερα από αρκετά χρόνια. «Θα περίμενε κανείς ότι η μεγαλύτερη ζημιά θα σημειώνεται τη χρονιά κατά την οποία συμβαίνει ένα ακραίο φαινόμενο και στη συνέχεια θα υποχωρεί, όμως εμείς διαπιστώνουμε το αντίθετο», ανέφερε σχετικά και πρόσθεσε: «Οι οικονομικές επιπτώσεις αυξάνονται τα επόμενα χρόνια, επειδή τα ακραία καιρικά φαινόμενα πυροδοτούν μια αλυσίδα βραδέως εξελισσόμενων οικονομικών συνεπειών».

Έρχονται νέα ρεκόρ υψηλών θερμοκρασιών

Τον Ιούλιο, οι ωκεανοί του πλανήτη γνώρισαν θερμοκρασίες ρεκόρ για δεύτερο συνεχόμενο μήνα. Η μέση παγκόσμια θερμοκρασία στην επιφάνεια των θαλασσών έφτασε τους 20,96° Κελσίου, ξεπερνώντας το προηγούμενο ρεκόρ, που αναγόταν στο 2023.

Η ωκεάνια ζέστη έφτασε σε «επίπεδα εξαιρετικά υψηλά» σε μεγάλο μέρος του τροπικού Ειρηνικού, περιοχή όπου οι τρέχουσες συνθήκες του φυσικού, κυκλικού κλιματικού φαινομένου Ελ Νίνιο, που τείνει να θερμαίνει τα νερά και να ανεβάζει τις παγκόσμιες θερμοκρασίες προκαλώντας ακραία φαινόμενα, όπως οι ξηρασίες ή οι πλημμύρες, «αναμένεται να ενταθούν ακόμη περισσότερο κατά τη διάρκεια των επόμενων μηνών».

«Είμαστε αντιμέτωποι με πολύ μεγάλο Ελ Νίνιο, η ένταση του οποίου μπορεί να είναι άνευ προηγουμένου», σημείωσε ο κ. Μπουοντέμπο, εκτιμώντας πως μπορεί να προκαλέσει νέο ρεκόρ παγκόσμιας μέσης θερμοκρασίας ως το τέλος της χρονιάς ή στις αρχές του 2027.

Πάντως «ο βασικός κινητήρας της αύξησης της θερμοκρασίας –όπως γνωρίζουμε– είναι τα αέρια του θερμοκηπίου» που εκπέμπονται από την ανθρωπότητα στην ατμόσφαιρα, πρόσθεσε.

Ήδη γύρω από την Ευρώπη τα νερά της δυτικής Μεσογείου και στην ακτογραμμή της στον Ατλαντικό κατέγραψαν θερμοκρασίες ασυνήθιστα υψηλές τον Ιούλιο, συνεπείς με επεισόδια θαλάσσιων καυσώνων.

Το Ελ Νίνιο φτάνει κατά κανόνα στην κορύφωσή του στο τέλος της χρονιάς, όταν η θερμότητα που έχει συσσωρευτεί στον ωκεανό εκλύεται στην ατμόσφαιρα κι ανεβάζει τις θερμοκρασίες σε παγκόσμια κλίμακα.

Το προηγούμενο επεισόδιο του φαινομένου Ελ Νίνιο είχε συμβολή στο να γίνουν αντίστοιχα το 2023 και το 2024 το δεύτερο πιο θερμό και το θερμότερο έτος που καταγράφτηκαν ποτέ.

Λιγότερος τουρισμός και υψηλότερος πληθωρισμός στη Νότια Ευρώπη

Η Νότια Ευρώπη ενδέχεται να δεχτεί το μεγαλύτερο πλήγμα, καθώς εκεί οι αυξήσεις της θερμοκρασίας είναι εντονότερες, περιορίζοντας τα τουριστικά έσοδα, επιδεινώνοντας τις απώλειες στις καλλιέργειες και ενισχύοντας τη μετανάστευση προς άλλες περιοχές.

«Μπορείτε να φανταστείτε τουρίστες να περπατούν στη νότια Ιταλία ή στην Ισπανία με 45 βαθμούς; Εγώ δεν μπορώ. Επομένως, πιστεύω ότι η φύση του τουρισμού θα αλλάξει», δήλωσε στο Reuters ο οικονομολόγος της ING, Κάρστεν Μπρζέσκι.

Σύμφωνα με τον ίδιο, ο Ευρωπαϊκός Νότος μπορεί να προσελκύει περισσότερους τουρίστες καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, ωστόσο οι μέχρι πρότινος κορυφώσεις στον τουρισμό της θερινής περιόδου θα περιοριστούν, καθώς ολοένα και περισσότεροι παραθεριστές θα κατευθύνονται προς τον Βορρά, πλήττοντας έτσι τον κλάδο του τουρισμού στις χώρες του Νότου.

Ο περασμένος Ιούνιος ήταν για τη Δυτική Ευρώπη ο θερμότερος στα χρονικά

Η νότια Ευρώπη αναμένεται επίσης να δεχτεί μεγαλύτερη πίεση στις τιμές των τροφίμων εξαιτίας των ακραίων καιρικών φαινομένων, περιπλέκοντας ακόμη περισσότερο το έργο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, η οποία ήδη δυσκολεύεται να διατηρήσει τον πληθωρισμό στον στόχο της. «Παρατηρούμε μεγαλύτερες επιπτώσεις των ακραίων θερμοκρασιών στις τιμές των τροφίμων σε περιοχές που είναι ήδη θερμότερες. Επομένως, εάν βρίσκεστε στη Νότια Ευρώπη, θα δείτε μεγαλύτερη επίδραση», δήλωσε ο Μαξιμίλιαν Κοτς, ερευνητής στο Barcelona Supercomputing Center.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Κοτς, η ακραία ζέστη του 2022 αύξησε τον πληθωρισμό στην Ευρωζώνη κατά 0,34 ποσοστιαίες μονάδες μέσω της αύξησης των τιμών των τροφίμων, με τις νότιες χώρες να δέχονται δυσανάλογα μεγαλύτερο πλήγμα. Την ίδια στιγμή, η διακοπή των ποτάμιων μεταφορών δυσκολεύει τη μεταφορά καυσίμων σε ορισμένες περιοχές της Ευρώπης, διευρύνοντας τις περιφερειακές διαφορές στις τιμές.

Η ακραία ζέστη πιέζει τους προϋπολογισμούς

«Οι δημοσιονομικές συνέπειες πλήττουν περισσότερο τις οικονομίες που έχουν τη μικρότερη δυνατότητα να τις απορροφήσουν», ανέφερε η Allianz σε ερευνητικό της σημείωμα.

Η μείωση των ετήσιων φορολογικών εσόδων εξαιτίας της απώλειας οικονομικής παραγωγής θα μπορούσε να φτάσει το 1,8% στη Γαλλία και το 1,3% στην Ιταλία και την Ισπανία, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της, καθώς τα προοδευτικά φορολογικά συστήματα έχουν ως αποτέλεσμα τα δημόσια έσοδα να υποχωρούν ταχύτερα από την ίδια την παραγωγή.

Τα περιθώρια κέρδους των επιχειρήσεων θα μειωθούν επίσης, περιορίζοντας τις επενδύσεις και εντείνοντας περαιτέρω τις οικονομικές απώλειες.

Την ίδια ώρα, οι δαπάνες αυξάνονται απότομα, τόσο επειδή οι κυβερνήσεις πρέπει να χρηματοδοτήσουν την αντιμετώπιση έκτακτων καταστάσεων όσο και επειδή είναι υποχρεωμένες να πραγματοποιήσουν νέες επενδύσεις, όπως για τη θωράκιση της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και των μεταφορικών διαδρομών απέναντι στις μελλοντικές κλιματικές συνθήκες.

«Μία από τις βασικές ανησυχίες είναι ότι οι χώρες εξακολουθούν να βασίζονται υπερβολικά σε αποσπασματικά μέτρα αντιμετώπισης έκτακτων αναγκών, τα οποία είναι τόσο ακριβά όσο και συχνά αρκετά αναποτελεσματικά», δήλωσε η Χέδερ Γκραμπ, ανώτερη ερευνήτρια στο think tank Bruegel.

Ωστόσο, οι επενδυτές ενδέχεται να αντιδράσουν εάν οι κυβερνήσεις προσπαθήσουν να αυξήσουν περαιτέρω τις δαπάνες. Τα επίπεδα χρέους είναι ήδη υψηλά ενώ τα κράτη πρέπει ταυτόχρονα να επενδύσουν στην άμυνα και στην πράσινη ενεργειακή μετάβαση.

Το δίλημμα αυτό θα μπορούσε να φέρει στο προσκήνιο την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, η οποία την προηγούμενη δεκαετία αγόρασε κρατικά ομόλογα αξίας τρισεκατομμυρίων ευρώ προκειμένου να διατηρήσει χαμηλό το κόστος δανεισμού, σε μια περίοδο κατά την οποία ο πληθωρισμός ήταν υπερβολικά χαμηλός.

«Με έναν τόσο μεγάλο κατάλογο αναγκών για δαπάνες, η τάση θα είναι προς υψηλότερο δημόσιο χρέος», δήλωσε ο Μπρζέσκι της ING. «Αυτό με τη σειρά του θα σημαίνει ότι θα αυξηθούν οι πιέσεις προς την ΕΚΤ να παρέμβει και να προχωρήσει σε περισσότερη ποσοτική χαλάρωση, εάν υπάρξει ξαφνικό κύμα πωλήσεων στις αγορές ομολόγων».