Πρώτος σταθμός Κωνσταντινούπολη. Δεύτερος σταθμός Λευκωσία και τρίτος Ουάσιγκτον. Αυτό θα είναι το διπλωματικό οδοιπορικό του Γιώργου Παπανδρέου τις επόμενες εβδομάδες. «Στόχος η επανατοποθέτηση της ελληνικής διπλωματίας στη διεθνή σκακιέρα μετά από πεντέμισι χρόνια ακινησίας και σιωπής», επισημαίνουν άνθρωποι του περιβάλλοντος του πρωθυπουργού – υπουργού Εξωτερικών.
Η εμφάνιση του Γιώργου Παπανδρέου στην Κωνσταντινούπολη, λίγα εικοσιτετράωρα μετά την ορκωμοσία της νέας κυβέρνησης, εκλαμβάνεται ως κίνηση επανέναρξης μιας διαδικασίας που έμεινε στη μέση από διπλωματικά καύσιμα. Η ενέργεια του Έλληνα πρωθυπουργού να μεταβεί στον τάφο του Ισμαήλ Τζεμ λειτούργησε συμβολικά. Ο αποβιώσας υπουργός εξωτερικών της Τουρκίας ήταν ένας από τους συνομιλητές της Αθήνας σε μία δύσκολη μετά την κρίση των Ιμίων περίοδο. Η οικογένεια του Τζεμ προέρχεται από τη Θεσσαλονίκη. Εβραϊκής καταγωγής με εξισλαμισθέντες προγόνους που μετοίκησαν στην Πόλη, ο Τζεμ σηματοδοτούσε την πρόθεση της τουρκικής ελίτ να αρχίσει τη διαδικασία εκσυγχρονισμού της Τουρκίας. Ο Τζεμ πέθανε, το κόμμα του εξαφανίστηκε και κυρίαρχος του παιγνίου είναι πια ο Ταγίπ Ερντογάν. Το όνομα του πρωθυπουργού της Τουρκίας σημαίνει «γεράκι» και μάλιστα αρσενικό εκ του προθέματος «Ερ», που σημαίνει στρατιώτης – άνδρας. «Ο Γιώργος Παπανδρέου, με την παρουσία του στην άτυπη σύνοδο των ΥΠΕΞ των Βαλκανίων, επιχείρησε να περάσει ένα σαφές μήνυμα. Η σιωπή τελείωσε. Τώρα συζητούμε και μάλιστα για όλα. Θα είμαστε σκληροί, αλλά θα μιλήσουμε με την ατζέντα πάνω στο τραπέζι.»
Το μήνυμα του Παπανδρέου προς την τουρκική κοινωνία από το Φανάρι έχει και συμβολική αλλά και πρακτική σημασία. Η Αθήνα ήταν απούσα από τα κρίσιμα ραντεβού, εκτός ενδεχομένως από εκείνο του Βουκουρεστίου και τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ. «Το Σκοπιανό ήταν και το μόνο ζήτημα που απασχόλησε τον Κώστα Καραμανλή για έναν και μοναδικό λόγο», επισημαίνουν διπλωματικοί κύκλοι και προσθέτουν: «Είναι ζήτημα δεξαμενής ψηφοφόρων. Ούτε στην Ελβετία με το Σχέδιο Ανάν, ούτε αργότερα στις Βρυξέλες, ούτε μετά σε άλλα forum η ελληνική διπλωματία έκανε αισθητή την παρουσία της. Αντιθέτως, συζητήθηκε πολύ η απουσία της».
Το επόμενο ραντεβού με τον Δημήτρη Χριστόφια στη Λευκωσία και στη συνέχεια με την αμερικανική administration στην Ουάσιγκτον θα αποτελέσουν πεδία ελιγμών για να αποσαφηνιστεί ποιες είναι οι προθέσεις των εταίρων, των συμμάχων και των συνομιλητών όσον αφορά στα μείζονα θέματα ασφαλείας, μετανάστευσης, Αιγαίου, Κυπριακού, Σκοπιανού, ΝΑΤΟ – Αφγανιστάν. Η λίστα είναι μακρά και η διπλωματική μηχανή της Αθήνας έχει «σκουριάσει». Κανείς δεν γνωρίζει αν θα υπάρξει κάτι ανάλογο με μία «Μαδρίτη» ή ένα «Ελσίνκι». Άλλωστε, άλλαξαν και οι συνθήκες. Η κυβερνητική αλλαγή στις ΗΠΑ, η οικονομική κρίση, η διεθνής θέση της Τουρκίας αποτελούν στοιχεία διαμόρφωσης ενός νέου περιβάλλοντος για τα ζητήματα ελληνικού ενδιαφέροντος. Τότε, κατά την τετραετία 2000 – 2004, η Τουρκία ήταν απομονωμένη. Τώρα αναβαθμίζεται σε σημαντικό συνεταίρο της Ρωσίας, κλείνει το μέτωπο με την Αρμενία στον Καύκασο, κλείνει αμυντική συμφωνία μεγατόνων με την Ουάσιγκτον και λεόντεια συμφωνία με τον παραδοσιακό εχθρό, τη Δαμασκό.
Η τουρκική κοινωνία δεν επιζητεί πια με την ίδια θέρμη την ευρωπαϊκή προοπτική, την ώρα που οι στρατηγοί παρακολουθούν την καθοδική πορεία της επιρροής τους στα πολιτικά πράγματα. Η Τουρκία κατάφερε να αναδυθεί, την ώρα που η Αθήνα επί πενταετία κατεδύετο στα αχανή βάθη της διπλωματικής σιωπής.
Η ατζέντα του Γιώργου Παπανδρέου δεν συντάχθηκε πρόσφατα. Η προετοιμασία των άμεσων, μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων κινήσεων είναι αποτέλεσμα προετοιμασίας που έχει αρχίσει εδώ και αρκετούς μήνες, επισημαίνουν συνεργάτες του, οι οποίοι προσθέτουν πως ο σημερινός πρωθυπουργός ήδη είχε φροντίσει να υπάρξουν συγκεκριμένες επαφές μεταξύ διεθνών παραγόντων που έχουν άμεση σχέση με τα πράγματα που αφορούν στην Ελλάδα, είτε σε ευρωπαϊκό ή αμερικανικό, είτε σε άλλο διεθνές επίπεδο. Οι επόμενες εβδομάδες σε πρώτη φάση και οι επόμενοι μήνες σε δεύτερη, θα δείξουν αν η Αθήνα διαθέτει τις δυνατότητες επανάκτησης μιας απαξιωμένης διπλωματικής αποτελεσματικότητας, εκείνης που κατάφερε να εντάξει την Κύπρο στην ΕΕ, να εντάξει την Ελλάδα στην ΟΝΕ, να θέσει την Τουρκία υπό ευρωπαϊκό έλεγχο (Ελσίνκι). «Και δεν είναι βεβαίως η σημερινή μηδενική δραστηριότητα της τουρκικής αεροπορίας στο Αιγαίο που παράγει αισιοδοξία για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Πρόκειται για απλή κίνηση αβροφροσύνης του τουρκικού ΓΕΕΘΑ. Είναι η απόφαση να τεθούν οι εκκρεμότητες επί τάπητος εκ νέου με την πρόθεση όχι να διαιωνίζονται οι συζητήσεις αλλά να βρεθεί λύση», σημειώνουν με σοβαρότητα συνεργάτες του πρωθυπουργού που έχουν επίγνωση των αντικειμενικών δυσκολιών και των ανακατατάξεων που έχουν διαμορφώσει νέους συσχετισμούς στην περιοχή ανατολικά του Αιγαίου και της Κύπρου, όπως οι ενεργειακοί πόροι βορείως της Κύπρου και νοτίως του Καστελόριζου.
Η ατζέντα επί τάπητος
Εφ όλης της ύλης ήταν η συζήτηση του πρωθυπουργού Γιώργου Παπανδρέου με τον Τούρκο ομόλογό του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην Κωνσταντινούπολη.
Ωστόσο, διπλωματικοί κύκλοι, μιλώντας στη zougla.gr αφήνουν να εννοηθεί ότι μεγάλο μέρος της αζτέντας, παραμένει μυστικό και την γνωρίζουν ελάχιστοι μόνο στενοί συνεργάτες του Γιώργου Παπανδρέου.
Σύμφωνα με όσα είπε σε Έλληνες δημοσιογράφους, ο ίδιος εκτιμά ότι ο κ. Ερντογάν διαθέτει την πολιτική βούληση για να βοηθήσει στην επίλυση των προβλημάτων, αλλά, όπως υπογράμμισε χαρακτηριστικά, αυτό πρέπει να το κάνει και πράξη.
Δημοσιογραφικές πηγές αναφέρουν ότι ο Γ. Παπανδρέου κινήθηκε πάνω στη γνωστή θέση του ότι «αποδείξαμε ότι θέλουμε καλές σχέσεις με την Τουρκία και στηρίζουμε την ευρωπαϊκή της πορεία. Όμως, και η Τουρκία πρέπει να προχωρήσει στα βήματα τα οποία απαιτεί η Ευρώπη, προκειμένου να προχωρήσει η ενταξιακή της πορεία».
Ειδική αναφορά έκανε ο κ. Παπανδρέου στο Κυπριακό, τονίζοντας, όπως ανέφερε, στον κ. Ερντογάν ότι στηρίζει τις προσπάθειες του Δημήτρη Χριστόφια για να υπάρξει μια νέα συμφωνία για το Κυπριακό στο πλαίσιο των αποφάσεων του ΟΗΕ και του ευρωπαϊκού κεκτημένου.
Ο πρωθυπουργός ζήτησε από τον Τούρκο ομόλογό του να στηρίξει και εκείνος, από την πλευρά του, τον κ. Ταλάτ για να συμβάλλει με τη σειρά του στην εξεύρεση μιας τέτοιας λύσης.
Στη συζήτηση τέθηκαν, όπως ήταν φυσικό και τα θέματα των τουρκικών παραβάσεων και παραβιάσεων στο Αιγαίο, όπου και εκεί ο κ. Παπανδρέου ανέφερε είδε μια κάποια διάθεση αλλαγής στάσης από την πλευρά της Τουρκίας και παράλληλα επισήμανε ότι η Ελλάδα έχασε δυο σημαντικές ευκαιρίες το 2004 και το 2005 για να προωθήσει την επίλυση των ζητημάτων που απασχολούν τις δύο χώρες.
Ο πρωθυπουργός ρωτήθηκε σχετικά και με δημοσίευμα στον τουρκικό Τύπο, σύμφωνα με το οποίο, ο ίδιος σκοπεύει να προτείνει στην Τουρκία ένα σύμφωνο ειρήνης. Η απάντηση του κ. Παπανδρέου ήταν ότι «είναι νωρίς ακόμα».
