Η πρωτοβουλία του Ντόναλντ Τραμπ για τη μεταπολεμική Γάζα φέρνει στο προσκήνιο ένα παράδοξο πείραμα: τη δημιουργία ενός νέου «Συμβουλίου Ειρήνης», στο οποίο η συμμετοχή δεν καθορίζεται από διπλωματικά ή ανθρωπιστικά κριτήρια, αλλά από οικονομική εισφορά πάνω από 1 δισ. δολάρια εντός του πρώτου έτους.
Το προσχέδιο καταστατικού, που έχει σταλεί σε κυβερνήσεις – μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα – για τη συμμετοχή σε αυτό, δεν αναφέρει καν ρητά τη Γάζα, αφήνοντας να εννοηθεί ότι το σχήμα μπορεί να αποκτήσει ευρύτερο γεωπολιτικό ρόλο, ανεξέλεγκτο από τον ΟΗΕ και τις αναγνωρισμένες διεθνείς διαδικασίες.
Το γεγονός αυτό υποδηλώνει μια μετατόπιση του τρόπου με τον οποίο οι ΗΠΑ του Ντόναλντ Τραμπ, προσεγγίζουν την παγκόσμια ειρήνη: από οργανισμό με διεθνή νομιμότητα σε «εταιρεία» με συμμετοχικό κεφάλαιο.
Πρόκειται για μια ιδέα που θολώνει τη διαχωριστική γραμμή μεταξύ δημόσιου συμφέροντος και ιδιωτικής χρηματοδότησης, και θέτει σε κίνδυνο τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και τη θεσμική σταθερότητα των διεθνών μηχανισμών.
Το Συμβούλιο Ειρήνης, σύμφωνα με το καταστατικό του, έχει αποστολή την αποκατάσταση «σταθερής και νόμιμης διακυβέρνησης» και την προώθηση «διαρκούς ειρήνης», χωρίς όμως να καθορίζει πώς θα επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι ή ποιες εξουσίες θα διαθέτει.
Το οικονομικό κριτήριο συμμετοχής και η γενικόλογη αποστολή εγείρουν σοβαρά ερωτήματα: ποιοι θα αποφασίζουν πραγματικά και με ποια νομιμοποίηση; Και τι θα απογίνει ο ΟΗΕ όταν ένα τέτοιο παράλληλο όργανο διεκδικεί ρόλο σε περιοχές συγκρούσεων;
Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας, ο Λευκός Οίκος ανακοίνωσε ότι στο Συμβούλιο θα συμμετέχουν Αμερικανοί αξιωματούχοι όπως ο Μάρκο Ρούμπιο, ο Τζάρεντ Κούσνερ και ο Ατζάι Μπάνγκα της Παγκόσμιας Τράπεζας, ενώ προσκλήσεις έχουν σταλεί σε χώρες όπως η Αργεντινή, ο Καναδάς, η Αίγυπτος, η Τουρκία και η Ελλάδα, καθώς και σε ηγετικά πρόσωπα της Μέσης Ανατολής.
Παράλληλα, δημιουργείται και ένα «Εκτελεστικό Συμβούλιο για τη Γάζα» που θα συνεργάζεται με Παλαιστινίους τεχνοκράτες για τη διαχείριση της καθημερινότητας στον θύλακα, κάτι που έχει προκαλέσει αντιδράσεις από το Ισραήλ και εγείρει ερωτήματα για τον πραγματικό συντονισμό με τους τοπικούς φορείς.
Η σύνθεσή του, με συμμετοχή ανώτερων αξιωματούχων από το Κατάρ και την Τουρκία, προκάλεσε έντονη αντίδραση από το γραφείο του Μπενιαμίν Νετανιάχου, που κατήγγειλε ότι η πρωτοβουλία δεν συντονίστηκε με το Ισραήλ και αντιβαίνει στην πολιτική του. Ισραηλινοί αξιωματούχοι εκφράζουν ανησυχία για τον ρόλο που ενδέχεται να αποκτήσει η Τουρκία στη διαμόρφωση του μέλλοντος της Γάζας, σε μια περίοδο όπου οι σχέσεις των δύο χωρών παραμένουν τεταμένες. Για την ισραηλινή κυβέρνηση, βασική προτεραιότητα παραμένει η αποστρατιωτικοποίηση της Γάζας, στόχος στον οποίο η Χαμάς μέχρι στιγμής δεν έχει συναινέσει.
Αν το σχήμα εδραιωθεί, ο ΟΗΕ κινδυνεύει να δει τη μοναδική του νομιμοποίηση υπονομευμένη, ενώ η διαχείριση κρίσεων θα εξαρτάται από τις οικονομικές δυνατότητες και τις γεωπολιτικές προτιμήσεις των ισχυρών, όχι από κανόνες δικαίου ή πολυμερή συναίνεση.
Το σχέδιο Τραμπ, ακόμη κι αν έχει τις καλύτερες προθέσεις, προσομοιάζει σε μια ιδιωτική εταιρική δομή με διεθνές προσωπείο, μια επικίνδυνη και ασαφή πειραματική «διπλωματία Α.Ε.».
με πληροφορίες από: New York Times
