Κείμενο: Μιχάλης Παπανίδης – Μαριάννα Κορνάρου
Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ δεν αποτελεί μόνο μια ενεργειακή απειλή, αλλά εξελίσσεται σε μια παγκόσμια κρίση επισιτιστικής ασφάλειας, που απειλεί άμεσα με ραγδαία άνοδο τις τιμές των τροφίμων και την τσέπη των καταναλωτών. Το κλείσιμο της κρίσιμης αυτής θαλάσσιας αρτηρίας έχει οδηγήσει σε άνοδο των διεθνών τιμών πετρελαίου, προκαλώντας αλυσιδωτές αυξήσεις σε ενέργεια, μεταφορές και τελικά στα ράφια των σούπερ μάρκετ.
Στα 110 δολάρια σκαρφάλωσε το πετρέλαιο
Το Ορμούζ αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαύλους παγκοσμίως, καθώς από εκεί διέρχεται μεγάλο ποσοστό των εξαγωγών πετρελαίου του Περσικού Κόλπου. Η διακοπή ή ο περιορισμός της ροής ανεβάζει άμεσα το κόστος προμήθειας, με τις διεθνείς αγορές να αντιδρούν έντονα υπό τον φόβο ελλείψεων. Το πετρέλαιο σήμερα Τρίτη 28/04 σκαρφάλωσε και πάλι στα 110 δολάρια το βαρέλι, συμπαρασύροντας έξοδα μεταφοράς και διακίνησης εμπορευμάτων.
Η αύξηση αυτή μεταφέρεται σχεδόν αυτόματα στην πραγματική οικονομία. Τα καύσιμα κίνησης γίνονται ακριβότερα, ανεβάζοντας το κόστος μεταφοράς πρώτων υλών και προϊόντων. Σύμφωνα με τις προβλέψεις των πρατηριούχων οι τιμές των καυσίμων δεν πρόκειται να υποχωρήσουν. Άλλωστε, χαρακτηριστικό είναι ότι σήμερα στη Σαντορίνη καταγράφεται τιμή στην απλή αμόλυβδη που φτάνει τα 2,42 ευρώ το λίτρο. Στην Αντίπαρο, η αντίστοιχη τιμή είναι 2,36 ευρώ και στην Μήλο 2,35 ευρώ ανα λίτρο ενώ στην Αθήνα και συγκεκριμένα στην Ανατολική Αττική υπάρχει τιμή σε πρατήριο για απλή αμόλυβδη στα 2,189 ευρώ το λίτρο.
Από τα τρόφιμα μέχρι τα είδη πρώτης ανάγκης, οι επιχειρήσεις βλέπουν τα λειτουργικά τους έξοδα να διογκώνονται και μετακυλίουν μέρος αυτής της επιβάρυνσης στους καταναλωτές.
Νέο κύμα ανατιμήσεων στο ράφι μέχρι και 15%
Ήδη, προμηθευτές και αλυσίδες λιανεμπορίου προειδοποιούν για νέο κύμα ανατιμήσεων, ιδιαίτερα σε προϊόντα που εξαρτώνται έντονα από τη μεταφορά, όπως εισαγόμενα τρόφιμα, κατεψυγμένα είδη και βασικά αγαθά καθημερινής χρήσης. Παράλληλα, αυξήσεις καταγράφονται και στη συσκευασία, καθώς το κόστος πλαστικών και ενέργειας ακολουθεί την ανοδική πορεία του πετρελαίου.
Οι καταναλωτές βρίσκονται έτσι αντιμέτωποι με μια διπλή πίεση: ακριβότερα καύσιμα και υψηλότερες τιμές στο καλάθι του νοικοκυριού. Ο κίνδυνος ενός νέου πληθωριστικού κύματος είναι πλέον ορατός, με τις κυβερνήσεις να παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις και να εξετάζουν μέτρα στήριξης.
Σύμφωνα με πληροφορίες του zougla.gr, οι εταιρείες τροφίμων, που προμηθεύουν τα σούπερ μάρκετ και γενικά το οργανωμένο λιανεμπόριο μετά το Πάσχα παραδίδουν με αυξημένες τιμές έως και 15%.
Οι νέοι τιμοκατάλογοι είναι «φωτιά» για τον οικογενειακό προϋπολογισμό και επιφυλάσσουν νέα δεινά για τον ελληνικό λαό. Ωστόσο, θα πρέπει να σημειωθεί, ότι οι αυξήσεις δεν θα πλήξουν με την ίδια ένταση όλες τις κατηγορίες προϊόντων. Εκείνα που απαιτούν ιδιαίτερη και αυξημένη βιομηχανική επεξεργασία, θα έχουν μεγαλύτερη επιβάρυνση.
Παράλληλα, αυξημένες θα είναι οι τιμές στα εισαγόμενα τρόφιμα, καθώς είναι «φορτωμένα» και με τον πληθωρισμό της χώρας εξαγωγής, αλλά και με το μεταφορικό κόστος. Τέλος, τα προϊόντα κατάψυξης, των οποίων η επεξεργασία και η συντήρηση απαιτούν πολλή ενέργεια, δέχονται ξεχωριστή τιμολογιακή πίεση.
Ειδικότερα, κατηγορίες όπως τα τυροκομικά, τα αλλαντικά, το γάλα εβαπορέ, οι σοκολάτες, τα γαλακτοκομικά και τα παγωτά θα καταγράψουν βίαιη άνοδο των τιμών τους.
Το κρίσιμο Στενό που απειλεί την παγκόσμια οικονομία
Αναλυτές επισημαίνουν ότι η διάρκεια της κρίσης θα καθορίσει και το βάθος των επιπτώσεων. Μια παρατεταμένη αστάθεια στο Ορμούζ μπορεί να παγιώσει τις αυξήσεις και να επηρεάσει συνολικά την αγοραστική δύναμη, ενώ μια γρήγορη αποκλιμάκωση θα μπορούσε να συγκρατήσει τις πιέσεις.
Σε κάθε περίπτωση, το Ορμούζ δεν είναι απλώς ένα μακρινό σημείο στον χάρτη· είναι ένας κρίσιμος κόμβος που επηρεάζει άμεσα το κόστος ζωής σε κάθε νοικοκυριό.
Ο μηχανισμός συμφόρησης για την παγκόσμια αλυσίδα τροφίμων
Και σαν να μην έφταναν οι ανατιμήσεις στο ράφι για τα τρόφιμα, υπάρχει πλέον και κίνδυνος για τις νέες φυτεύσεις οσπρίων και οπωροκηπευτικών, λόγω της έλλειψης λιπασμάτων. Η διακοπή της κυκλοφορίας στο Ορμούζ επηρεάζει την παγκόσμια αλυσίδα τροφίμων, μέσω ενός «μηχανισμού συμφόρησης» (bottleneck), όπου οι διαταραχές στην ενέργεια μεταφέρονται στην παραγωγή χημικών και λιπασμάτων και, τελικά, στις τιμές των τροφίμων.
- Η κρίσιμη σημασία των λιπασμάτων
Η περιοχή του Περσικού Κόλπου αποτελεί παγκόσμιο κόμβο παραγωγής λιπασμάτων, καθώς το φθηνό φυσικό αέριο είναι η βασική πρώτη ύλη για την παραγωγή αμμωνίας και ουρίας.
- Παγκόσμιο Μερίδιο: Από τα Στενά διέρχεται περίπου το ένα τρίτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου λιπασμάτων. Η περιοχή αντιπροσωπεύει το 30%-35% των παγκόσμιων εξαγωγών ουρίας και το 20%-30% των εξαγωγών αμμωνίας.
- Εκτόξευση Τιμών: Οι τιμές της ουρίας αυξήθηκαν κατά 50% από την έναρξη του πολέμου μέχρι τα τέλη Μαρτίου 2026. Συνολικά, οι τιμές των λιπασμάτων αναμένεται να είναι κατά μέσο όρο 15-20% υψηλότερες το πρώτο εξάμηνο του 2026.
- Έλλειψη Αποθεμάτων: Σε αντίθεση με το πετρέλαιο, στον τομέα των λιπασμάτων δεν υπάρχουν διεθνώς συντονισμένα στρατηγικά αποθέματα, γεγονός που καθιστά τη διαχείριση των ελλείψεων εξαιρετικά δύσκολη.
- Κίνδυνος για τις φυτεύσεις (Planting Season)
Ο χρόνος του αποκλεισμού είναι ιδιαίτερα καταστροφικός, καθώς συμπίπτει με την περίοδο ανοιξιάτικης φύτευσης στο βόρειο ημισφαίριο (Μάρτιος-Απρίλιος),.
- Άμεσες Επιπτώσεις: Τα λιπάσματα πρέπει να εφαρμόζονται σε συγκεκριμένες χρονικές στιγμές. Καθυστέρηση έστω και λίγων μηνών μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένες αποδόσεις ή πλήρη αποτυχία της καλλιέργειας για ολόκληρη την περίοδο.
- Παραγωγή Ζωοτροφών: Η έλλειψη λιπασμάτων στις ΗΠΑ αναμένεται να μειώσει την παραγωγή καλαμποκιού, το οποίο είναι η κύρια ζωοτροφή για την κτηνοτροφία, επηρεάζοντας την παραγωγή βοείου κρέατος, πουλερικών και γαλακτοκομικών.
- Επιπτώσεις στην παγκόσμια αλυσίδα τροφίμων
Η αύξηση του κόστους ενέργειας και εισροών προκαλεί μια αλυσιδωτή αντίδραση στην παγκόσμια αγορά:
- Μεταφορά Κόστους: Οι υψηλότερες τιμές ενέργειας αυξάνουν το κόστος παραγωγής βασικών καλλιεργειών, όπως το σιτάρι, τα δημητριακά και οι ελαιούχοι σπόροι.
- Πρόβλεψη Τιμών: Η παγκόσμια τιμή των τροφίμων εκτιμάται ότι αυξήθηκε κατά 2,75% βραχυπρόθεσμα, με κίνδυνο περαιτέρω ανόδου έως το 2027.
- Δυσανάλογη Επιβάρυνση: Ενώ οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν ελάχιστες απώλειες ευημερίας (-0,07%), οι αναπτυσσόμενες χώρες στη Νότια Ασία και την υποσαχάρια Αφρική, που εξαρτώνται από εισαγόμενη ενέργεια και λιπάσματα, υφίστανται 10 έως 20 φορές μεγαλύτερες απώλειες.
Αν και η Ελλάδα εισάγει λιπάσματα κυρίως από χώρες εκτός Κόλπου (π.χ. Αίγυπτο), επηρεάζεται έντονα έμμεσα μέσω της ανόδου των διεθνών τιμών. Αυτό επιβαρύνει το κόστος της εγχώριας αγροτικής παραγωγής και ενισχύει τις πληθωριστικές πιέσεις στα τρόφιμα για τα ελληνικά νοικοκυριά.
Συνοπτικά, κάθε εβδομάδα που τα Στενά παραμένουν κλειστά, οι αναπτυσσόμενες χώρες χάνουν πραγματικό εισόδημα που δεν μπορεί να ανακτηθεί, μετατρέποντας μια περιφερειακή σύγκρουση σε παγκόσμιο επισιτιστικό κίνδυνο.
