Έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 98 ετών ο σπουδαίος ηθοποιός και σκηνοθέτης Στέφανος Ληναίος, αφήνοντας πίσω του μια μακρά και πολυσχιδή πορεία στον χώρο του θεάτρου, του κινηματογράφου και της δημόσιας ζωής. Υπήρξε μία από τις πλέον αναγνωρίσιμες μορφές της ελληνικής σκηνής, με έντονη καλλιτεχνική και κοινωνική παρουσία.
Επιθυμία του Στέφανου Ληναίου και των δικών του ανθρώπων ήταν η αποτέφρωση σε στενό οικογενειακό κύκλο. Πραγματοποιήθηκε το πρωί της Τετάρτης 22 Απριλίου στο Αποτεφρωτήριο Ριτσώνας.
Η κόρη του Μαργαρίτα Μυτιληναίου έγραψε χαρακτηριστικά στον λoγαριασμό της στα social media:
«Καλό σου ταξίδι, πατέρα.
Έφυγες πλήρης και πλήρης ημερών, χαμογελαστός και γεμάτος αγάπη. Μεγάλο πράγμα.
Όλη σου τη ζωή πάλεψες για αυτό που θεωρούσες έντιμο, δίκαιο και Δημοκρατικό.
Αγώνες, αγωνίες, εξορίες, οικονομικές καταστροφές, πολιτικές απογοητεύσεις- όλα τα αντιμετώπισες. Όλα τα ξεπέρασες.
Ο δρόμος που περπάτησες είχε πολλή μοναξιά αλλά και μεγάλες νίκες.
Θέατρο, ραδιόφωνο, κείμενα σε εφημερίδες, βιβλία, συνδικαλισμός. Σε όλα άφησες το ισχυρό σου αποτύπωμα.
Για καλό κατευόδιο σου χαρίζω τον ήλιο της Άνοιξης, την ευωδιά του λουλουδιού της νεραντζιάς, τη γεύση του παγωτού καϊμάκι και τη θέα του Μεσσηνιακού κόλπου που τόσο αγαπούσες. Α, και έναν ελληνικό καφέ σαν αυτόν που έπινες κάθε απόγευμα με την μαμά.
Αυτά, πατέρα.
Καλό δρόμο…»
Ποιος ήταν ο Στέφανος Ληναίος
Γεννημένος στη Μεσσήνη στις 6 Αυγούστου 1928, με το πραγματικό όνομα Διονύσιος Ληναίος-Μυτιληναίος, σπούδασε υποκριτική στη Σχολή Θεάτρου Αθηνών και συνέχισε την εκπαίδευσή του στη Βασιλική Ακαδημία Δραματικής Τέχνης του Λονδίνου.
Στέφανος Ληναίος
Καλλιτεχνική πορεία
Κατά τη διάρκεια της καριέρας του διακρίθηκε ως ηθοποιός, σκηνοθέτης και συγγραφέας.
Πρωτοεμφανίστηκε στο θέατρο το 1954 και μέσα σε λίγα χρόνια καθιερώθηκε ως ένας δραστήριος και ανήσυχος καλλιτέχνης, συνεργαζόμενος με πλήθος αθηναϊκών θιάσων και συμμετέχοντας σε δεκάδες παραστάσεις. Από τα πρώτα του βήματα συνδέθηκε με πρωτοποριακές κινήσεις, όπως η «Δωδέκατη Αυλαία» και το «Άρμα Θεάτρου» του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών, του οποίου διετέλεσε και γενικός γραμματέας την περίοδο 1965-1967, μέχρι τη διάλυσή του από τη δικτατορία.
Η επιβολή της χούντας τον οδήγησε σε αυτοεξορία στο Λονδίνο (1967-1970), όπου ανέπτυξε έντονη αντιδικτατορική δράση, συμμετέχοντας σε καλλιτεχνικές και πολιτικές πρωτοβουλίες, ενώ εργάστηκε και σε διεθνή ραδιοφωνικά μέσα όπως το BBC και άλλους σταθμούς της Ευρώπης.
Με την επιστροφή του στην Ελλάδα, το 1970, ίδρυσε μαζί με τη σύζυγό του, επίσης ηθοποιό Έλλη Φωτίου, το «Σύγχρονο Ελληνικό Θέατρο» στο Θέατρο Άλφα, έναν χώρο που έμελλε να αποτελέσει σημείο αναφοράς για την παρουσίαση σημαντικών ελληνικών και ξένων έργων.
Παράλληλα με το θέατρο, είχε παρουσία στον κινηματογράφο και την τηλεόραση, συμμετέχοντας σε γνωστές και αγαπημένες ταινίες όπως «Μιας πεντάρας νιάτα» και «Η κόμισσα της φάμπρικας» «Ο Θησαυρός του Μακαρίτη». Επίσης, ανέπτυξε έντονη δραστηριότητα στο ραδιόφωνο, συνεργαζόμενος με σταθμούς στην Ελλάδα και το εξωτερικό.
Στέφανος Ληναίος – Έλλη Φωτίου
Πολιτική και κοινωνική δράση
Η δράση του επεκτάθηκε και στον δημόσιο βίο. Διετέλεσε βουλευτής με το ΠΑΣΟΚ την περίοδο 1989–1990 και δημοτικός σύμβουλος Αθηναίων. Παράλληλα, συμμετείχε ενεργά σε πολιτιστικούς και συνδικαλιστικούς φορείς, ενώ κατά τη διάρκεια της δικτατορίας ανέπτυξε αντιστασιακή δράση στο εξωτερικό.
Για τη συνολική του προσφορά στο θέατρο τιμήθηκε το 2004 με το βραβείο «Αιμίλιος Βεάκης» από το Θεατρικό Μουσείο. Παρέμεινε μέχρι τα τελευταία χρόνια ενεργός, με λόγο παρεμβατικό και σταθερό ενδιαφέρον για την πορεία της τέχνης και της κοινωνίας.
Το Θέατρο Άλφα, που ίδρυσε και υπηρέτησε επί δεκαετίες, αποτέλεσε βασικό πυλώνα της καλλιτεχνικής του ταυτότητας. Με τη συμπλήρωση 50 χρόνων λειτουργίας του, πέρασε σε μια νέα εποχή, με τον Τάσο Ιορδανίδη και τη Θάλεια Ματίκα να αναλαμβάνει τη συνέχισή του, σε μια σκυταλοδρομία που ο ίδιος και η Έλλη Φωτίου στήριξαν ενεργά, εκφράζοντας την ελπίδα το θέατρο να συνεχίσει να υπηρετεί «την αγωγή της ψυχής και την άσκηση του μυαλού».
Ακόμη ως συγγραφέας, άφησε σημαντικό έργο με διηγήματα και μελέτες για το θέατρο και την κοινωνία ενώ κείμενά του δημοσιεύτηκαν επί σειρά ετών στον Τύπο.
Στέφανος Ληναίος – Έλλη Φωτίου
Προσωπική ζωή
Ο Στέφανος Ληναίος ήταν παντρεμένος με την επίσης ηθοποιό Έλλη Φωτίου. Μαζί απέκτησαν δύο παιδιά, τη Μαργαρίτα και τον Αλέξη, ενώ είχε και έναν εγγονό. Η οικογένειά του υπήρξε σταθερό σημείο αναφοράς στη ζωή του, παράλληλα με την έντονη καλλιτεχνική και κοινωνική του δραστηριότητα.
Η απώλειά του σηματοδοτεί το τέλος μιας σημαντικής διαδρομής για το ελληνικό θέατρο, αφήνοντας πίσω του μια πολύτιμη παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές.
Δείτε απόσπασμα από την ταινία «Μιας πεντάρας νιάτα»
Μιας πεντάρας νιάτα – Στέφανος Ληναίος – Έλλη Φωτίου – Ανδρέας Μπάρκουλης
Δήλωση της Υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη για την απώλεια του Στέφανου Ληναίου
Πληροφορούμενη την απώλεια του Στέφανου Ληναίου, η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη έκανε την ακόλουθη δήλωση:
«Με ιδιαίτερη θλίψη πληροφορήθηκα την απώλεια του Στέφανου Ληναίου, η οποία στερεί το ελληνικό θέατρο από έναν από τους, διαχρονικά, πιο διακεκριμένους και πιστούς εργάτες του. Ηθοποιός μεγάλου διαμετρήματος, ο οποίος ανέδειξε ρόλους από όλο το φάσμα του κλασικού και του σύγχρονου ρεπερτορίου, ερμηνευτής με πλούσια και απόλυτα διακριτά εκφραστικά μέσα, θιασάρχης, σκηνοθέτης, παραγωγός ραδιοφωνικών εκπομπών, ο Στέφανος Ληναίος όχι μόνο αφοσιώθηκε ολόψυχα στην Τέχνη, αλλά την προσέγγιζε, ακόμη και στην ωριμότητα, με δέος και σεβασμό. Στη μακρά ζωή και σταδιοδρομία του, γενιές και γενιές θεατών είχαμε την τύχη να τον θαυμάσουμε στο σανίδι, το οποίο αγάπησε με πάθος, αλλά και στις επιλεκτικές -και πάντοτε ξεχωριστές- εμφανίσεις του στη μεγάλη οθόνη. Άνθρωπος με ακλόνητες αξίες, ο Στέφανος Ληναίος υπήρξε και ευαίσθητος πολίτης, με διαρκή αγωνία για τα προβλήματα και το μέλλον του τόπου, η οποία μετουσιώθηκε και σε απόλυτα ανιδιοτελή εμπλοκή στον συνδικαλισμό και τη δημόσια ζωή. Ο Στέφανος Ληναίος υποκρινόταν μόνο στη σκηνή και την οθόνη, στην καλλιτεχνική και τη δημόσια παρουσία του ήταν ένας κρυστάλλινος άνθρωπος και ένας παθιασμένος καλλιτέχνης. Στη σύζυγό του Έλλη Φωτίου, με την οποία συμπορεύθηκαν τόσα χρόνια, την κόρη τους Μαργαρίτα Μυτιληναίου, τους συναδέλφους του και τους αμέτρητους φίλους του απευθύνω ειλικρινέστατα συλλυπητήρια».
Φιλμογραφία
Έτος Τίτλος Ρόλος
1955 Το οργανάκι του Αττίκ Αρίστος
1957 Ραντεβού με τον έρωτα Αλέκος
Μπαρμπα-Γιάννης, ο κανατάς Αλέξανδρος Χαρίσης
1959 Ο θησαυρός του μακαρίτη Ηρακλής
1960 Το κλωτσοσκούφι Λάκης Αγγελίδης
Οικογένεια Παπαδοπούλου Αλέξης Βρανάς
1961 Αγάπη και θύελλα Τάσος Καφτατζής
Ενώ σφύριζε το τρένο Βασίλης Ντάνος
Ποια είναι η Μαργαρίτα Νίκος Πανταζής
Μάνα μου, τον αγάπησα
1966 Ελευθέριος Βενιζέλος αφηγητής (φωνή)
1967 Μιας πεντάρας νιάτα Γιώργος Στρατάκης
1969 Η κόμισσα της φάμπρικας Χρήστος Δελημάνης (αστυφύλακας)
1987 Τα παιδιά της χελιδόνας υπεύθυνος εκπομπής
2017 Καζαντζάκης Νίκος Καζαντζάκης σε μεγάλη ηλικία
Τηλεοπτικές σειρές
Έτος Τίτλος Κανάλι
1972-1973 Ο άνθρωπος δίχως πρόσωπο ΕΙΡΤ
1973-1975 Εφιάλτης
1977 Η θεατρίνα ΕΡΤ
1978-1980 Η ετυμηγορία ΥΕΝΕΔ
1979-1980 Η μεγάλη παρέλαση ΕΡΤ
