Της Ιωάννας Καβανόζη
Η χώρα που μας έκανε μάθημα λιτότητας τώρα ψάχνει αφήγημα επιβίωσης.
Για πάνω από μια δεκαετία, η Γερμανία αντιμετώπιζε την Ελλάδα σαν παράδειγμα προς αποφυγή. Σαν το “μαύρο πρόβατο” της Ευρώπης που έπρεπε να τιμωρηθεί, να συμμορφωθεί να “μεταρρυθμιστεί”.
Με άλλα λόγια: να πληρώσει. Σήμερα όμως, κάτι αλλάζει. Όχι στη ρητορική αλλά στην πραγματικότητα.
Η Γερμανία δείχνει να μπαίνει σε μια βαθιά κρίση που δεν είναι απλώς κυκλική. Είναι δομική. Και η ειρωνεία είναι ότι μοιάζει περισσότερο με ελληνική κρίση απ’ όσο θα παραδεχτεί ποτέ το Βερολίνο. Φθηνή ενέργεια, φθηνή ηθική, ακριβή πραγματικότητα
Η Γερμανία χτίστηκε πάνω σε ένα τρίπτυχο: φθηνή ενέργεια, εξαγωγές και βαριά βιομηχανία. Και τώρα;Η ενέργεια ακριβή. Οι εξαγωγές ζορίζονται. Η βιομηχανία ιδρώνει. Κι όταν ιδρώνει η γερμανική βιομηχανία, ιδρώνει και η ευρωπαϊκή υποκρισία.
Οι κολοσσοί εγκαταλείπουν το “παράδεισο”
Volkswagen, BMW, Siemens, BASF — όλοι ψάχνουν φθηνότερα μέρη για εργοστάσια.
Αυτό που απαγόρευαν στην Ελλάδα (επενδύσεις με κρατική στήριξη; απασχόληση σε ελαστικά ωράρια;), το εφαρμόζουν τώρα οι ίδιοι.
Οι θέσεις εργασίας που κάποτε θεωρούνταν δεδομένες εξαφανίζονται. Χιλιάδες εργατικά χέρια απολύονται ή αντικαθίστανται με ρομπότ. Η Γερμανία που δίδασκε “πειθαρχία και συνέπεια” τώρα διδάσκεται η ίδια από την πραγματικότητα: η επιχείρηση δεν έχει συναισθήματα.
Και η ειρωνεία είναι πικρή: αυτοί που έστελναν τους Έλληνες σε μνημόνια τώρα μεταφέρουν παραγωγή αλλού και μειώνουν μισθούς στο εσωτερικό.
Στην Ελλάδα, η κρίση παρουσιάστηκε σαν αμαρτία: “τεμπέληδες”, “σπάταλοι”, “διεφθαρμένοι”.
Στη Γερμανία, η κρίση παρουσιάζεται σαν τεχνικό ζήτημα: “ενεργειακό”, “εφοδιαστικές αλυσίδες”, “ανταγωνιστικότητα”.
Η λιτότητα είναι νόμος — μέχρι να αφορά τους Γερμανούς
Θυμάσαι το έργο; “Δεν γίνεται αλλιώς.” “Οι κανόνες είναι κανόνες.” “Τα κράτη δεν είναι ΑΤΜ.”
Μόνο που τώρα το κράτος ξαναγίνεται ΑΤΜ — απλώς αυτή τη φορά κάνει ανάληψη η Γερμανία. Η διαφορά είναι ότι η Ελλάδα έπρεπε να “σωθεί” με τιμωρία. Η Γερμανία θα “σωθεί” με σχέδιο.
Εμείς πήραμε περικοπές. Αυτοί θα πάρουν επιδοτήσεις. Εμείς πήραμε ανεργία. Αυτοί θα πάρουν “αναδιάρθρωση”. Εμείς πήραμε “δεν φταίει η Ευρώπη, φταις εσύ”. Αυτοί παίρνουν “η συγκυρία είναι δύσκολη”.
Με απλά λόγια: Όταν πονάει ο Νότος, φταίει ο χαρακτήρας του. Όταν πονάει ο Βορράς, φταίει η συγκυρία.
Τώρα αρχίζουν να μιλάνε σαν Έλληνες.
Ξαφνικά ακούμε από Γερμανία λέξεις που κάποτε θεωρούνταν βλασφημία: πρέπει να επενδύσουμε, πρέπει να χαλαρώσουμε το πλαίσιο, πρέπει να προστατεύσουμε τη μεσαία τάξη, πρέπει να παρέμβει το κράτος. Και κάπου εδώ έρχεται το πραγματικό ερώτημα: Αν η συνταγή της λιτότητας ήταν τόσο σωστή, γιατί δεν την εφαρμόζουν τώρα στον εαυτό τους; Γιατί δεν κόβουν μισθούς; Γιατί δεν κάνουν “εσωτερική υποτίμηση”; Γιατί δεν διαλύουν το κοινωνικό κράτος για να “γίνουν ανταγωνιστικοί”; Γιατί δεν βάζουν μια “τρόικα” να τους εξηγεί τι σημαίνει πειθαρχία; Γιατί αυτά είναι για τους άλλους. Η Γερμανία δεν φοβάται την πτώχευση. Φοβάται την υποβάθμιση.
Η Ελλάδα έζησε την κρίση σαν καταστροφή. Η Γερμανία τη ζει σαν τρόμο ότι μπορεί να γίνει… κανονική χώρα. Όχι ηγεμόνας. Όχι πρότυπο. Όχι “η φωνή της λογικής”. Απλώς μία ακόμη ευρωπαϊκή οικονομία με προβλήματα, αδιέξοδα και πολιτική γκρίνια.
Το ερώτημα που δεν θέλει να ακούσει το Βερολίνο
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν η Γερμανία έχει πρόβλημα. Έχει.
Το ερώτημα είναι άλλο: Θα αντιμετωπίσει την κρίση της με το ίδιο δόγμα που επέβαλε στην Ελλάδα; Ή θα κάνει αυτό που κάνει πάντα η ισχυρή Ευρώπη όταν στριμώχνεται: θα αλλάξει τους κανόνες για να σωθεί;
Γιατί αν ισχύσει το δεύτερο, τότε το συμπέρασμα είναι κυνικό αλλά καθαρό: Στην Ευρώπη, η λιτότητα δεν είναι νόμος. Είναι εργαλείο. Και το κρατάει όποιος έχει δύναμη.
Η Ελλάδα έζησε την κρίση σαν τιμωρία. Η Γερμανία τη ζει σαν ατύχημα. Το τέλος της αλαζονείας δεν είναι δράμα. Είναι δικαιοσύνη.
