Μετά την επίδειξη ισχύος στα Στενά του Ορμούζ μέσω της πίεσης στη διεθνή ναυσιπλοΐα και τις ενεργειακές ροές, το Ιράν επιχειρεί τώρα να μετατρέψει και την παγκόσμια ψηφιακή υποδομή σε γεωπολιτικό μοχλό πίεσης.
Στο επίκεντρο βρίσκονται τα υποθαλάσσια καλώδια οπτικών ινών που διασχίζουν τον Περσικό Κόλπο και συνδέουν την Ασία με την Ευρώπη.
Ιρανικά μέσα ενημέρωσης που συνδέονται με τους Φρουρούς της Επανάστασης, όπως τα Tasnim και Fars, προωθούν ανοιχτά την ιδέα επιβολής τελών στα διεθνή “data cables” (σ.σ. καλώδια μεταφοράς δεδομένων) που περνούν από την περιοχή, παρουσιάζοντας το Ορμούζ όχι μόνο ως ενεργειακό αλλά και ως «ψηφιακό στρατηγικό πέρασμα».
Σύμφωνα με τις προτάσεις που ακούγονται στην Τεχεράνη, πολυεθνικοί τεχνολογικοί κολοσσοί όπως η Google, η Microsoft, η Meta και η Amazon θα μπορούσαν να υποχρεωθούν να πληρώνουν τέλη αδειοδότησης για τη χρήση των καλωδίων, ενώ η συντήρηση και οι επισκευές θα περνούσαν αποκλειστικά σε ιρανικές εταιρείες.
Ο στρατιωτικός εκπρόσωπος του Ιράν, Ιμπραήμ Ζολφαγκάρι, έγραψε χαρακτηριστικά στο X ότι «θα επιβάλουμε τέλη στα καλώδια διαδικτύου», σε μια δήλωση που ερμηνεύτηκε από αναλυτές ως σαφές μήνυμα πως η Τεχεράνη επιχειρεί να επεκτείνει την έννοια της «κυριαρχίας» της και στον βυθό του Ορμούζ.
Ψηφιακός χάρτης κατασκευασμένος μέσω ΑΙ με τη διέλευση των καλωδίων οπτικών ινών στην ευρύτερη περιοχή
Η νέα μορφή ασύμμετρου πολέμου
Τα υποθαλάσσια καλώδια αποτελούν τη βασική υποδομή του παγκόσμιου διαδικτύου. Σύμφωνα με το Reuters, περίπου το 99% της διεθνούς διαδικτυακής κίνησης μεταφέρεται μέσω αυτών των δικτύων.
Από τραπεζικές συναλλαγές και χρηματιστηριακές πράξεις έως cloud υποδομές τεχνητής νοημοσύνης, στρατιωτικές επικοινωνίες και υπηρεσίες streaming, σχεδόν κάθε κρίσιμη ψηφιακή λειτουργία εξαρτάται από τις οπτικές ίνες που βρίσκονται στον βυθό των θαλασσών.
Η περιοχή του Ορμούζ θεωρείται κομβικό πέρασμα για τη μεταφορά δεδομένων ανάμεσα σε ασιατικά data hubs (σ.σ. κέντρα δεδομένων) όπως η Σιγκαπούρη και η Ινδία και την Ευρώπη.
Μεγάλα συστήματα καλωδίων όπως τα AAE-1, FALCON και Gulf Bridge International περνούν από την περιοχή, εξυπηρετώντας χώρες του Κόλπου αλλά και σημαντικό μέρος της παγκόσμιας διασύνδεσης.
Αναλυτές ασφαλείας προειδοποιούν ότι το Ιράν διαθέτει ήδη τις δυνατότητες να απειλήσει τέτοιες υποδομές μέσω δυτών, μικρών υποβρυχίων και θαλάσσιων drones των Φρουρών της Επανάστασης.
Παρότι δεν έχει διατυπωθεί επίσημη απειλή σαμποτάζ, ιρανικά μέσα έχουν αφήσει σαφείς υπαινιγμούς ότι η διακοπή δεδομένων μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο πίεσης απέναντι στους αντιπάλους της Τεχεράνης.
Ο φόβος για «ψηφιακή καταστροφή»
Το ενδεχόμενο στοχοποίησης καλωδίων προκαλεί έντονη ανησυχία στη διεθνή κοινότητα, ιδιαίτερα μετά τα περιστατικά στην Ερυθρά Θάλασσα το 2024, όταν πλοίο που είχε δεχθεί επίθεση από τους Χούθι παρέσυρε με την άγκυρά του υποθαλάσσια καλώδια, διακόπτοντας περίπου το 25% της διαδικτυακής κίνησης στην περιοχή.
Ειδικοί προειδοποιούν ότι ακόμη και περιορισμένες ζημιές στο Ορμούζ θα μπορούσαν να προκαλέσουν αλυσιδωτές επιπτώσεις: καθυστερήσεις σε διεθνείς πληρωμές, προβλήματα σε τραπεζικά δίκτυα, πιέσεις στις χρηματαγορές και σοβαρές δυσλειτουργίες στις cloud υπηρεσίες που στηρίζουν επιχειρήσεις και κρατικές υποδομές.
Οι χώρες του Κόλπου, που επενδύουν δισεκατομμύρια στην τεχνητή νοημοσύνη και στα data centers προκειμένου να μειώσουν την εξάρτησή τους από το πετρέλαιο, θεωρούν τα καλώδια αυτά ζωτικής σημασίας.
Το Reuters σημειώνει ότι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Σαουδική Αραβία έχουν οικοδομήσει ολόκληρες στρατηγικές ψηφιακής ανάπτυξης πάνω σε αυτές τις συνδέσεις υψηλής ταχύτητας.
Παράλληλα, η Ινδία θα μπορούσε να δεχθεί σοβαρό πλήγμα στον τεράστιο κλάδο των ψηφιακών υπηρεσιών της, ενώ περιοχές της Ανατολικής Αφρικής ενδέχεται να αντιμετωπίσουν ακόμη και πλήρη απώλεια συνδεσιμότητας.
Επίδειξη ισχύος ή πραγματικό σχέδιο;
Διεθνείς αναλυτές εκτιμούν πάντως ότι η ιρανική ρητορική λειτουργεί περισσότερο ως εργαλείο πίεσης παρά ως άμεσα εφαρμόσιμη πολιτική. Οι αμερικανικές κυρώσεις απαγορεύουν ουσιαστικά σε δυτικές εταιρείες να πραγματοποιούν πληρωμές προς το Ιράν, γεγονός που περιορίζει δραστικά τη δυνατότητα υλοποίησης ενός τέτοιου σχεδίου.
Παράλληλα, οι περισσότερες εταιρείες τηλεπικοινωνιών έχουν ήδη επιλέξει να αποφεύγουν τα ιρανικά χωρικά ύδατα λόγω του υψηλού γεωπολιτικού ρίσκου, συγκεντρώνοντας τα περισσότερα καλώδια κοντά στις ακτές του Ομάν.
Ωστόσο, σύμφωνα με την TeleGeography, δύο σημαντικά καλωδιακά συστήματα, τα FALCON και GBI, εξακολουθούν να περνούν από τα ιρανικά ύδατα.
Η Τεχεράνη επικαλείται μάλιστα τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), υποστηρίζοντας ότι διαθέτει δικαίωμα επιβολής όρων και τελών για καλώδια που διέρχονται από τα χωρικά της ύδατα. Νομικοί ειδικοί, ωστόσο, επισημαίνουν ότι το καθεστώς των φυσικών στενών όπως του Ορμούζ διαφέρει σημαντικά από περιπτώσεις όπως η Διώρυγα του Σουέζ, την οποία συχνά επικαλούνται ιρανικά μέσα ως παράδειγμα.
