Δεν θα ξεχάσω ποτέ την πρώτη φορά που συνάντησα τη λέξη ChatGPT. Ήταν πριν από περίπου δύο χρόνια, όταν ο άντρας μου γύρισε στο σπίτι και χωρίς να μου πει τίποτα, έβαλε τη διδακτορική μου διατριβή στο πρόγραμμα. Μέσα σε λίγες στιγμές, ολόκληρο το βιβλίο μου είχε μεταμορφωθεί σε έναν διάλογο ανάμεσα σε έναν άνδρα και μια γυναίκα που παρουσίαζαν τα βασικά σημεία της δουλειάς μου – σχεδόν καλύτερα από εμένα, που την είχα γράψει! Χωρίς να γνωρίζω τότε τι ακριβώς ήταν αυτό, πίστεψα για μια στιγμή ότι κάποιοι τυχαίοι Αμερικανοί αποφάσισαν να αναλύσουν τη διατριβή μου επειδή τη βρήκαν ενδιαφέρουσα (ξέρω, θα ήθελα!).
Σιγά σιγά, το ChatGPT έγινε μέρος της καθημερινότητάς μας. Δύο χρόνια μετά, η τεχνητή νοημοσύνη μπήκε όλο και πιο βαθιά στη ζωή μας, αποτελεί μέρος της καθημερινότητας: εργαλείο, παιχνίδι, πολύτιμος βοηθός, κακός βραχνάς, απειλή ή ευλογία – ανάλογα με το πώς τη χρησιμοποιεί κανείς. Οπότε σήμερα θα μιλήσω λίγο για τις υγιείς χρήσεις της τεχνητής νοημοσύνης, τις προσωπικές μου ανησυχίες, και τελικά θα κάνω μια πολύ σημαντική πρόταση για το πώς χρειάζεται να την αντιμετωπίζουμε.
Καταρχάς, θεωρώ ότι πράγματι υπάρχουν τρόποι να χρησιμοποιηθεί η τεχνητή νοημοσύνη με υγιή και ωφέλιμο τρόπο. Μπορεί κανείς να φτιάξει έναν λογαριασμό στο ChatGPT δωρεάν – δεν χρειάζεται να είναι επιχειρηματίας ή ειδικός. Ειδικά όσοι γράφουμε, γνωρίζουμε πόσο χρήσιμη μπορεί να είναι μια δεύτερη ματιά σε ένα κείμενο, μια πιο καθαρή διατύπωση, μια πρόταση που γίνεται πιο ευκρινής. Μπορείς να τη χρησιμοποιήσεις για να σε βοηθήσει∙ όχι για να σε αντικαταστήσει.
Όμως, στο άλλο άκρο του φάσματος, υπάρχουν χρήσεις που ακουμπάνε στη βαθύτερη ανθρώπινη ανάγκη για σύνδεση, και εκεί νομίζω ότι τα πράγματα αρχίζουν να γίνονται επικίνδυνα. Έχεις ακούσει για ανθρώπους που χρησιμοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη ως σύντροφο και ως ερωτικό ταίρι; Όντως, υπάρχει μια πολύ γνωστή ιστορία ενός άνδρα που είχε μια πραγματική σύντροφο στη ζωή του, αλλά παράλληλα βρισκόταν σε σχέση με το ψηφιακό avatar που ο ίδιος δημιούργησε. Ο άνθρωπος αυτός έκανε πρόταση γάμου στην AI σύντροφό του, εκείνη απάντησε «ναι», και εκείνος έκλαψε από χαρά. Η «σχέση» αυτή δυστυχώς έληξε άδοξα: μια ενημέρωση λογισμικού και το avatar «ξέχασε» τα πάντα! Οι συνομιλίες χάθηκαν, η ιστορία σβήστηκε, και εκείνος βίωσε πραγματικό πένθος.Στάθηκε απέναντι στο κενό – όχι επειδή έχασε μια αγαπημένη, αλλά γιατί έχασε μια ψευδαίσθηση σύνδεσης που είχε γίνει πραγματική για εκείνον.
Υπάρχουν κι άλλες περιπτώσεις ανθρώπων που εγκαταλείπουν τις πραγματικές τους σχέσεις για να «συνδεθούν» με ένα chatbot. Και αυτό πραγματικά με τρομάζει. Νομίζω ότι δεν έχουμε συνειδητοποιήσει πλήρως τι ακριβώς σημαίνει αυτό. Η τεχνολογία δεν είναι επικίνδυνη από μόνη της, αλλά μπορεί να μας αγγίξει εκεί που είμαστε περισσότερο ευάλωτοι: στην ανάγκη μας να αγαπήσουμε και να αγαπηθούμε, να εμπιστευτούμε, να ανήκουμε, να μην είμαστε μόνοι.
Γιατί, όσο κι αν η τεχνητή νοημοσύνη ήρθε για να μείνει, ο άνθρωπος δεν θεραπεύεται χωρίς ανθρώπινη επαφή.
Τα πρόωρα δίδυμα που δυναμώνουν όταν αγγίζουν το ένα το άλλο. Τα ζευγάρια που κοιμούνται αγκαλιασμένα και ζουν περισσότερο. Τα μωρά που αποτυγχάνουν να αναπτυχθούν όταν τα ταΐζει μηχανικό χέρι αντί της μητρικής αγκαλιάς.
Ο άνθρωπος χρειάζεται επαφή. Χρειάζεται άγγιγμα, σώμα, βλέμμα, ενέργεια. Αυτό είναι απαραίτητο. Δεν αντικαθίσταται. Και δεν πρέπει να το αναθέτουμε σε κανένα chatbot.
Κατανοώ, βέβαια, γιατί μια «AI σύντροφος» φαίνεται ιδανική. Η τεχνητή «σύντροφος» δεν διαφωνεί ποτέ, δεν θυμώνει, δεν κουράζεται, δεν απογοητεύει, είναι πάντα διαθέσιμη. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι καλύπτει όλα όσα θέλεις. Αλλά αυτό που παίρνεις δεν είναι αυτό που χρειάζεσαι γιατί κανένα ΑΙ δεν μπορεί να αντικαταστήσει την ανθρώπινη παρουσία και επαφή.
Δεν γνωρίζουμε ακόμη πλήρως πώς η τεχνητή νοημοσύνη θα αλλάξει τον κόσμο. Βρισκόμαστε σε μια μετάβαση, και κάθε μετάβαση φέρνει φόβο. Αλλά η ανθρώπινη ιστορία είναι γεμάτη από τέτοιες αλλαγές που κάποτε μπορεί να φαίνονταν αδιανόητες.
Η πρόσκληση, λοιπόν, είναι διπλή: να μείνουμε ψύχραιμοι, αλλά να παραμείνουμε και ανθρώπινοι συνάμα. Το ΑΙ μπορεί να φαίνεται ότι τα κάνει όλα τέλεια (που αν με ρωτάς, κάνει άπειρα λάθη!), όμως στο τέλος της ημέρας, αυτό που θεραπεύει δεν είναι μια πλασματική τελειότητα. Είναι η επαφή.
Ακούστε το σχετικό ηχητικό:
ΙουλίαΚαζάνα-McCarthy
Δρ. Κοινωνιολογίας (UniversityofSurrey, UK)
MSc Psychology (c.) (Brunel University of London)
Πιστοποιημένη Life Coach (International Coaching Federation, ICF)
SolutionFocused Θεραπεύτρια (BRIEF)
