Ζούμε σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοημοσύνη μοιάζει να εισβάλλει σε κάθε πτυχή της ζωής μας. Και είναι πολύ εύκολο (και σε πολλές περιπτώσεις και δικαιολογημένο) να την κοιτάξουμε μέσα από τον φακό του φόβου: «Θα μας αντικαταστήσει;», «Θα χάσω τη δουλειά μου;», «Θα απομακρυνθούμε ακόμη περισσότερο ο ένας από τον άλλον;». Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί πράγματι να πλάσει έναν κόσμο πιο ψυχρό, πιο απόμακρο, πιο απρόσωπο και/ή πιο απάνθρωπο. Και ο φόβος – όπως συμβαίνει κάθε φορά με οτιδήποτε βρίσκεται εκτός της ζώνης ελέγχου μας – έρχεται σαν μια σχεδόν αυτόματη αντίδραση. Και ίσως να μην είναι εντελώς αβάσιμος.
Αλλά δεν είναι η πρώτη φορά που η ανθρωπότητα στέκεται μπροστά σε μια τεχνολογική μετάβαση που την αναστάτωσε. Στην πραγματικότητα, η ιστορία του ανθρώπου είναι γεμάτη τέτοιες στιγμές. Και κάθε μεγάλη καινοτομία συνοδεύεται από ένα κύμα ανησυχίας και αντίστασης – και τελικά προσαρμογής. Νομίζω πως πολλές φορές ξεχνάμε κάτι πολύ απλό – ότι εξελιχθήκαμε μέσα από αυτές τις αλλαγές. Τις αφομοιώσαμε, τις αναπροσαρμόσαμε ίσως. Και μάθαμε να ζούμε μαζί τους.
Θυμάμαι όταν τα κινητά τηλέφωνα έπαψαν να είναι απλώς τηλέφωνα και έγιναν μικροί υπολογιστές που χωρούσαν στην τσέπη σου – πύλες σε έναν απέραντο κόσμο πληροφορίας (και παραπληροφόρησης). Στα περισσότερα σχολεία της Αγγλίας τα κινητά τηλέφωνα απαγορεύονται αυστηρά – και όχι μόνο στους μαθητές. Και σε ορισμένες περιπτώσεις, γονείς παιδιών που πιάνονται με το κινητό στα χέρια πληρώνουν πρόστιμο.
Πίσω από αυτό τον κανόνα υπάρχει ένας πολύ πραγματικός φόβος: ότι η τεχνολογία θα αντικαταστήσει την ανθρώπινη σκέψη. Στο πανεπιστήμιο πάντως οι περισσότεροι εκπαιδευτικοί είναι λιγότερο ή περισσότερο της φιλοσοφίας ‘αφού δεν μπορείς να το πολεμήσεις, αξιοποίησέ το’. Εγώ σίγουρα είμαι αυτής φιλοσοφίας, χρησιμοποιώντας τα κινητά ως εργαλείο μάθησης. Στις δικές μου διαλέξεις, ζητώ από τους φοιτητές να αναζητήσουν πληροφορίες, να ψηφίσουν σε ψηφιακές πλατφόρμες, να εξερευνήσουν έννοιες, να αλληλεπιδράσουν. Οπότε αντί να τους βλέπω να κάθονται στα έδρανα και να κρύβουν τα κινητά κάτω από τα θρανία, τους προτρέπω να τα βάλουν στα θρανία και να τα χρησιμοποιήσουν. Και κάπως έτσι είμαστε όλοι χαρούμενοι!
Η κοινωνία εξελίσσεται μαζί με την τεχνολογία. Κι εμείς εξελισσόμαστε μαζί της. Πάντα. Άλλοτε με φόβο, άλλοτε με περιέργεια, αλλά πάντα με προσαρμοστικότητα.
Γι’ αυτό πιστεύω πως το να στεκόμαστε απέναντι στην τεχνητή νοημοσύνη μόνο με φόβο μας αδικεί. Ναι, υπάρχουν κίνδυνοι. Ναι, υπάρχουν ηθικά και κοινωνικά ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν. Αλλά σου παρέχει και μια τεράστια δυνατότητα. Προσωπικά, δεν πιστεύω ότι η τεχνητή νοημοσύνη είναι μόνο απειλή. Είναι και εργαλείο. Μπορεί να μας βοηθήσει να βελτιώσουμε τη δουλειά μας, να ελέγξει την ακρίβεια ενός επιχειρήματος, να οργανώσει τη σκέψη μας. Δεν είναι απαραίτητο ότι αφαιρεί κάτι από τις ικανότητές μας· μπορεί και να τις ενισχύει.
Κι αν μου επιτρέπεται μια προσωπική παρατήρηση: αν μιλάμε για φόβους που πραγματικά αξίζει να έχουμε, η τηλεόραση και πολλά infotainment προγράμματά της έχουν κάνει πολύ μεγαλύτερη ζημιά στη συλλογική μας σκέψη που την αποχαύνωσε (ή και τη χάζεψε εντελώς) απ’ ό,τι θα μπορούσε ποτέ να κάνει μια μηχανή που γράφει ή διορθώνει κείμενα.
Ασφαλώς και πρέπει να είμαστε προσεκτικοί. Ασφαλώς και πρέπει να θέτουμε όρια και να συζητάμε τις ηθικές και κοινωνικές της επιπτώσεις. Αλλά το να την αντιμετωπίζουμε μόνο ως απειλή μας εγκλωβίζει σε έναν μονόπλευρο τρόπο σκέψης. Η τεχνολογία, όπως και η φωτιά, όπως και ο ηλεκτρισμός, όπως και η τηλεόραση, όπως και το διαδίκτυο, δεν είναι ούτε καλή ούτε κακή από μόνη της. Είναι ό,τι επιλέξουμε να την κάνουμε.
Ίσως λοιπόν η πραγματική ερώτηση δεν είναι «θα μας αντικαταστήσει;». Η πραγματική ερώτηση είναι:Πώς μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε αυτό το νέο εργαλείο ώστε να αναβαθμίσουμε, και όχι να υποβαθμίσουμε, την ανθρώπινη ζωή;
Aκούστε το σχετικό ηχητικό:
ΙουλίαΚαζάνα-McCarthy
Δρ. Κοινωνιολογίας (UniversityofSurrey, UK)
MSc Psychology (c.) (Brunel University of London)
Πιστοποιημένη Life Coach (International Coaching Federation, ICF)
SolutionFocused Θεραπεύτρια (BRIEF)
