Σήμερα, Πέμπτη 18 Ιουνίου, ξεκίνησε επισήμως η κρίσιμη περίοδος των 60 ημερών που προβλέπει το ιστορικό μνημόνιο συνεννόησης μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν.
Την έναρξη του χρονοδιαγράμματος ανακοίνωσε ο Αμερικανός Αντιπρόεδρος, Τζέι Ντι Βανς, κατά τη διάρκεια ενημέρωσης των δημοσιογράφων στον Λευκό Οίκο, την ίδια ώρα που το επίσημο αντίγραφο της ενδιάμεσης συμφωνίας διαβιβαζόταν στο Κογκρέσο, μία ημέρα μετά την υπογραφή της από τον Ντόναλντ Τραμπ και τον Ιρανό ομόλογό του, Μασούντ Πεζεσκιάν, με σκοπό τον τερματισμό του πολέμου.
Το «παράθυρο» των 60 ημερών και οι όροι της συμφωνίας
Σύμφωνα με το κείμενο της ενδιάμεσης συμφωνίας, το οποίο περιήλθε στην κατοχή του πρακτορείου Reuters, η Ουάσινγκτον και η Τεχεράνη δεσμεύονται να καταλήξουν σε μια τελική, δεσμευτική διευθέτηση εντός των επόμενων δύο μηνών, διάστημα που μπορεί να παραταθεί μόνο αν υπάρξει αμοιβαία συναίνεση. Παρά την αισιοδοξία της κυβέρνησης, η πλειονότητα των αναλυτών εκφράζει έντονο προβληματισμό για το αν οι δύο πλευρές θα καταφέρουν να γεφυρώσουν τις διαφορές τους σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα.
Οι βασικοί άξονες της ενδιάμεσης συμφωνίας, όπως αυτοί αποτυπώνονται στο έγγραφο, έχουν ως εξής:
Οι ΗΠΑ δεσμεύονται να τερματίσουν τον ναυτικό αποκλεισμό του Ιράν εντός 30 ημερών. Μετά την επίτευξη της οριστικής συμφωνίας, οι αμερικανικές δυνάμεις θα αποχωρήσουν πλήρως από την περιοχή, επίσης μέσα σε 30 ημέρες.
Η Ουάσινγκτον αναλαμβάνει την υποχρέωση, σε συνεργασία με περιφερειακούς εταίρους, να εκπονήσει ένα κοινά αποδεκτό σχέδιο για την ανοικοδόμηση και την οικονομική ανάπτυξη του Ιράν, διασφαλίζοντας χρηματοδότηση ύψους τουλάχιστον 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Ο μηχανισμός υλοποίησης αυτού του πλάνου θα καθοριστεί εντός των 60 ημερών.
Αντίστοιχα, το Ιράν δεσμεύεται ρητά να μην αποκτήσει, ούτε να αναπτύξει πυρηνικά όπλα. Ο Τζέι Ντι Βανς διευκρίνισε ότι η Τεχεράνη δεν θα στερηθεί το δικαίωμα στη νόμιμη άμυνα, ωστόσο η Ουάσινγκτον απαιτεί να μην διαθέτει το Ιράν πυραύλους ικανούς να απειλήσουν ευρύτερα τον πλανήτη.
Με την υπογραφή της τελικής συμφωνίας, οι ΗΠΑ θα άρουν τις κυρώσεις, θα εκδώσουν εξαιρέσεις για τις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου και οι δύο χώρες θα διαπραγματευτούν την αποδέσμευση των παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων.
Το «αγκάθι» των Στενών του Ορμούζ
Το καθεστώς της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ αποτελεί ένα από τα πιο περίπλοκα σημεία των διαπραγματεύσεων. Για το διάστημα των 60 ημερών, το Ιράν έχει δεσμευτεί να εγγυηθεί τον ασφαλή και ελεύθερο διάπλου των εμπορικών πλοίων, χωρίς την επιβολή διοδίων. Ενδεικτικό της σημασίας της διόδου είναι το στοιχείο που παρέθεσε ο Βανς, σύμφωνα με το οποίο 12,5 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου έχουν ήδη διακινηθεί από τα Στενά μετά την υπογραφή του μνημονίου.
Ωστόσο, η ενδιάμεση συμφωνία μεταθέτει την οριστική λύση για τα Στενά στην επόμενη φάση των συνομιλιών, χωρίς καμία εγγύηση για το αποτέλεσμα. Ο Αμερικανός Αντιπρόεδρος επανέλαβε πως η πάγια θέση των ΗΠΑ είναι ότι αυτή η ζωτικής σημασίας ενεργειακή οδός, πρέπει να παραμείνει απαλλαγμένη από τέλη, σημειώνοντας πως «οι τελικές διαπραγματεύσεις μπορούν να θέσουν τους όρους για το τι θα ακολουθήσει».
Παράκαμψη του Κογκρέσου για τις κυρώσεις στο Ιράν
Σε πολιτικό επίπεδο, ο Τζέι Ντι Βανς ξεκαθάρισε ότι η κυβέρνηση Τραμπ θα προχωρήσει άμεσα στην ενημέρωση του αμερικανικού Κογκρέσου, ωστόσο κατέστησε σαφές ότι ο Λευκός Οίκος έχει τη νομική δικαιοδοσία να δράσει αυτόνομα σε πρώτη φάση.
«Νιώθουμε πεπεισμένοι πως εμείς μπορούμε προσωρινά να άρουμε αυτές τις κυρώσεις, χωρίς να απευθυνθούμε στο Κογκρέσο και να επιδιώξουμε την έγκρισή τους για αυτό», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Αντιπρόεδρος στους δημοσιογράφους.
Σε κάθε περίπτωση, η όποια τελική συμφωνία προκύψει μετά το πέρας των διαπραγματεύσεων, δεν θα στηριχθεί μόνο σε διμερές επίπεδο, καθώς προβλέπεται να επικυρωθεί με δεσμευτικό ψήφισμα από το Συμβούλιο Ασφαλείας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ).
