Σερβία: Ο θρίαμβος των φοιτητών και ο Μποντίρογκα

Μια από τις σημαντικότερες πολιτικές ανατροπές των τελευταίων ετών στη Σερβία καταγράφηκε στις πρόωρες βουλευτικές εκλογές της Κυριακής, με τη φοιτητική λίστα «Students Win» να επικρατεί και τον Αλεξάνταρ Βούτσιτς να παραδέχεται δημόσια την ήττα του.

Τα τελικά επίσημα αποτελέσματα δεν είχαν ακόμη οριστικοποιηθεί τις πρώτες ώρες μετά την κάλπη, ωστόσο ο ίδιος ο Βούτσιτς αναγνώρισε ότι η Φοιτητική Λίστα κέρδισε τις εκλογές. Σύμφωνα με την εκτίμηση που παρουσίασε, οι νικητές αναμένεται να καταλάβουν 135 έως 140 από τις 250 έδρες, έναντι περίπου 105 για το πολιτικό στρατόπεδο του SNS.

Από την τραγωδία του Νόβι Σαντ στο φοιτητικό κίνημα

Η νέα πολιτική δύναμη δεν γεννήθηκε μέσα σε κομματικά γραφεία.

Η αφετηρία της βρίσκεται στην κατάρρευση του στεγάστρου του σιδηροδρομικού σταθμού στο Νόβι Σαντ, τον Νοέμβριο του 2024, που στοίχισε τη ζωή σε 16 ανθρώπους.

Η τραγωδία πυροδότησε μαζικές κινητοποιήσεις φοιτητών, οι οποίοι ζητούσαν διαφάνεια, πλήρη διερεύνηση των ευθυνών και δημοσιοποίηση των εγγράφων που αφορούσαν την ανακατασκευή του σταθμού.

Σταδιακά, το κίνημα διεύρυνε την ατζέντα του, θέτοντας ζητήματα διαφθοράς, λογοδοσίας, ανεξαρτησίας των θεσμών και λειτουργίας του κράτους δικαίου.

Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του ήταν ότι δεν είχε έναν κεντρικό αρχηγό. Οι αποφάσεις λαμβάνονταν μέσα από φοιτητικές συνελεύσεις και συλλογικές διαδικασίες, με το κίνημα να επιχειρεί συνειδητά να αποφύγει τη λογική του ενός πολιτικού προσώπου γύρω από το οποίο θα περιστρεφόταν ολόκληρη η παράταξη.

Ο Ντέγιαν Μποντίρογκα στη Φοιτητική Λίστα

Όταν οι φοιτητές αποφάσισαν να μεταφέρουν τη διαμαρτυρία από τους δρόμους στις κάλπες, δεν επέλεξαν να είναι οι ίδιοι υποψήφιοι.

Αντίθετα, δημιούργησαν μια λίστα 250 προσώπων από διαφορετικούς χώρους της σερβικής κοινωνίας, ανάμεσά τους πανεπιστημιακοί, γιατροί, καλλιτέχνες, αγρότες, επαγγελματίες και αθλητές.

Ανάμεσα στα πιο αναγνωρίσιμα ονόματα βρίσκεται και ο θρύλος του σερβικού και ευρωπαϊκού μπάσκετ Ντέγιαν Μποντίρογκα.

Ο πρώην διεθνής άσος συμπεριλήφθηκε στην 24η θέση της Φοιτητικής Λίστας, δίνοντας ένα ιδιαίτερα γνωστό πρόσωπο σε ένα ψηφοδέλτιο που κατά τα άλλα αποτελούνταν σε μεγάλο βαθμό από ανθρώπους χωρίς προηγούμενη κομματική παρουσία.

Στη λίστα συμμετείχαν επίσης, μεταξύ άλλων, ο πρώην διοικητής της κεντρικής τράπεζας της Σερβίας Ντέγιαν Σόσκιτς, ηθοποιοί, πανεπιστημιακοί και άνθρωποι του πολιτισμού.

Οι φοιτητές είχαν τονίσει ότι δεν αναζητούσαν «ένα μεγάλο όνομα» που θα επισκίαζε τους υπόλοιπους υποψηφίους, αλλά πρόσωπα τα οποία θεωρούσαν ικανά να μεταφέρουν στα θεσμικά όργανα τα αιτήματα του κινήματος.

Από τις καταλήψεις στις κάλπες

Οι κινητοποιήσεις επεκτάθηκαν σταδιακά σε ολόκληρη τη Σερβία, με καταλήψεις πανεπιστημίων, αποκλεισμούς δρόμων, πορείες και μεγάλες συγκεντρώσεις.

Οι φοιτητές πραγματοποίησαν ακόμη και πολυήμερες πορείες μεταξύ πόλεων, επιχειρώντας να μεταφέρουν το μήνυμά τους πέρα από τα μεγάλα αστικά κέντρα και σε περιοχές όπου παραδοσιακά το κυβερνών SNS διατηρούσε ισχυρή επιρροή.

Μέσα στο 2026 το κίνημα αποφάσισε τελικά να συμμετάσχει στις πρόωρες εκλογές με τη λίστα «Students Win», μετατρέποντας μια κοινωνική κινητοποίηση σχεδόν δύο ετών σε οργανωμένη εκλογική πρόταση.

Η παραδοχή της ήττας από τον Βούτσιτς

Το βράδυ των εκλογών, ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς ανακοίνωσε ότι, με βάση το δείγμα που είχε στη διάθεσή του, η Φοιτητική Λίστα είχε επικρατήσει.

Όπως δήλωσε, οι φοιτητές αναμένεται να εξασφαλίσουν μεταξύ 135 και 140 εδρών, ενώ το δικό του πολιτικό στρατόπεδο περίπου 105.

«Είναι πλέον ξεκάθαρο ότι χάσαμε αυτές τις εκλογές και ότι η Φοιτητική Λίστα κέρδισε», ανέφερε.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο ίδιος, η Φοιτητική Λίστα συγκέντρωσε περίπου 2,2 εκατομμύρια ψήφους έναντι περίπου 1,7 εκατομμυρίων για το SNS.

Πανηγυρισμοί στο Βελιγράδι

Μετά την παραδοχή της ήττας από τον Βούτσιτς, χιλιάδες πολίτες βγήκαν στους δρόμους του Βελιγραδίου και άλλων πόλεων.

Κεντρικές λεωφόροι γέμισαν από κόσμο, ενώ σε αρκετά σημεία διακόπηκαν η κυκλοφορία και τα δρομολόγια των τραμ.

Οι εικόνες από τη σερβική πρωτεύουσα έδειχναν φοιτητές και υποστηρικτές της λίστας να πανηγυρίζουν με σημαίες και πυρσούς για το αποτέλεσμα.

Η μεγαλύτερη πολιτική δοκιμασία για τον Βούτσιτς

Η εκλογική αναμέτρηση αποτέλεσε τη σημαντικότερη πρόκληση για το πολιτικό σύστημα που είχε οικοδομηθεί γύρω από τον Αλεξάνταρ Βούτσιτς και το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα.

Ο Βούτσιτς είχε κυρίαρχο ρόλο στη διακυβέρνηση της χώρας από το 2014, αρχικά ως πρωθυπουργός και στη συνέχεια ως πρόεδρος.

Στην προεκλογική περίοδο το SNS έδωσε έμφαση στην οικονομική ανάπτυξη, στις υποδομές, στις αυξήσεις μισθών και συντάξεων και στην πολιτική σταθερότητα, ενώ κατηγορούσε το φοιτητικό κίνημα ότι ενισχύεται από ξένα κέντρα – ισχυρισμό που οι φοιτητές απέρριπταν.

Τι ζητά η Φοιτητική Λίστα

Το βασικό πολιτικό μήνυμα του κινήματος επικεντρώθηκε κυρίως στην εσωτερική λειτουργία του κράτους.

Μεταξύ των βασικών στόχων βρίσκονται η αντιμετώπιση της διαφθοράς, η αποκατάσταση της ανεξαρτησίας των θεσμών, η ενίσχυση της διαφάνειας στις δημόσιες συμβάσεις και η μεγαλύτερη ανεξαρτησία των μέσων ενημέρωσης.

Το κίνημα απέφυγε σε μεγάλο βαθμό να οικοδομήσει την προεκλογική του εκστρατεία γύρω από πιο διχαστικά ζητήματα, όπως οι σχέσεις με τη Ρωσία, το Κόσοβο ή η μελλοντική πορεία προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η αντίδραση της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Η νίκη της Φοιτητικής Λίστας προκάλεσε άμεσες αντιδράσεις στην Ευρώπη.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν συνεχάρη τη Φοιτητική Λίστα και ανέφερε ότι η ΕΕ είναι έτοιμη να στηρίξει μεταρρυθμίσεις για το κράτος δικαίου, την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης, την καταπολέμηση της διαφθοράς και την ενίσχυση των δημοκρατικών θεσμών.

Ανάλογες δηλώσεις έγιναν και από άλλους Ευρωπαίους αξιωματούχους.

Η δύσκολη επόμενη ημέρα

Η εκλογική νίκη, ωστόσο, αποτελεί μόνο το πρώτο στάδιο για το κίνημα.

Οι 250 υποψήφιοι που συγκρότησαν τη Φοιτητική Λίστα προέρχονται από πολύ διαφορετικά επαγγελματικά και κοινωνικά περιβάλλοντα και πολλοί δεν έχουν προηγούμενη πολιτική εμπειρία.

Η νέα πλειοψηφία θα πρέπει πλέον να μετατρέψει ένα κίνημα διαμαρτυρίας σε κυβερνητικό σχήμα, να επιλέξει τα πρόσωπα που θα αναλάβουν τις σημαντικότερες κρατικές θέσεις και να παρουσιάσει συγκεκριμένη πολιτική για μια σειρά από ζητήματα που μέχρι σήμερα δεν βρίσκονταν στο επίκεντρο των κινητοποιήσεων.

Παράλληλα, θα κληθεί να διαχειριστεί τις ισορροπίες μιας χώρας που επιδιώκει την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ εξακολουθεί να διατηρεί στενές πολιτικές και οικονομικές σχέσεις με τη Ρωσία και την Κίνα.

Οι εκλογές της 25ης Οκτωβρίου, πάντως, αλλάζουν ήδη το πολιτικό τοπίο στη Σερβία: ένα κίνημα που ξεκίνησε από τα πανεπιστήμια και τους δρόμους μετά την τραγωδία του Νόβι Σαντ κατάφερε μέσα σε λιγότερο από δύο χρόνια να μετατραπεί στην ισχυρότερη εκλογική δύναμη της χώρας.