Γιατί η μύτη σας μπορεί να «τρέχει» όταν βγαίνετε έξω το φθινόπωρο;

Είναι μια σκηνή που όλοι γνωρίζουμε. Βγαίνετε από το σπίτι ένα δροσερό φθινοπωρινό πρωινό, ο αέρας είναι καθαρός και δροσερός, και μέσα σε λίγα λεπτά η μύτη σας αρχίζει να τρέχει. Δεν έχετε κρυολόγημα, δεν έχετε αλλεργία, δεν αισθάνεστε άρρωστοι. Κι όμως, το μαντίλι γίνεται απαραίτητο. Το φαινόμενο είναι τόσο συνηθισμένο που το θεωρούμε δεδομένο, αλλά πίσω από αυτή την απλή εκδήλωση κρύβεται ένας περίπλοκος μηχανισμός που ονομάζεται ρινίτιδα από το κρύο ή αγγειοκινητική ρινίτιδα. 

Το ταξίδι του κρύου αέρα: Από το δέρμα στο νευρικό σύστημα

Όταν ο κρύος αέρας χτυπά το πρόσωπό σας, δεν επηρεάζει μόνο την επιφάνεια του δέρματος. Ενεργοποιεί μια σειρά από υποδοχείς που βρίσκονται στη μύτη και το πρόσωπο, οι οποίοι είναι ευαίσθητοι στη θερμοκρασία και την υγρασία. Αυτοί οι υποδοχείς στέλνουν σήματα στον εγκέφαλο μέσω του τριδύμου νεύρου, του κύριου νεύρου που νευρώνει το πρόσωπο και τη ρινική κοιλότητα.

Ο εγκέφαλος, με τη σειρά του, στέλνει εντολές πίσω στη μύτη. Το αποτέλεσμα είναι μια αγγειοδιαστολή των αιμοφόρων αγγείων του ρινικού βλεννογόνου. Τα αγγεία διαστέλλονται, περισσότερο αίμα φτάνει στην περιοχή, και ο βλεννογόνος διογκώνεται. Αυτή η διόγκωση έχει δύο συνέπειες. Πρώτον, η μύτη αισθάνεται «βουλωμένη». Δεύτερον, ο οργανισμός παράγει περισσότερη βλέννα για να προστατεύσει τον βλεννογόνο από τον κρύο και ξηρό αέρα, και αυτή η βλέννα ρέει προς τα έξω. Είναι ένας αμυντικός μηχανισμός: το σώμα προσπαθεί να θερμάνει και να υγράνει τον αέρα πριν φτάσει στους πνεύμονες.

Γιατί το φθινόπωρο και όχι το καλοκαίρι

Το φθινόπωρο είναι η εποχή που ο συνδυασμός κρύου αέρα και ξηρότητας είναι πιο έντονος. Το καλοκαίρι, ο αέρας είναι ζεστός και συχνά υγρός, οπότε η μύτη δεν χρειάζεται να καταβάλει ιδιαίτερη προσπάθεια για να τον θερμάνει. Το φθινόπωρο, η θερμοκρασία πέφτει, η υγρασία μειώνεται, και η μύτη καλείται να «δουλέψει» πιο σκληρά. Επιπλέον, οι αλλαγές θερμοκρασίας μεταξύ εσωτερικών και εξωτερικών χώρων είναι πιο απότομες. Βγαίνετε από ένα ζεστό δωμάτιο σε ένα δροσερό πρωινό, και η μύτη σας δέχεται ένα «σοκ» που ενεργοποιεί αμέσως τον μηχανισμό.

Οι άνθρωποι που ασχολούνται με χειμερινά σπορ το γνωρίζουν καλά. Το φαινόμενο ονομάζεται «skier’s nose» ή «ski nose» και περιγράφει την έντονη ρινόρροια που εμφανίζεται κατά την έκθεση σε κρύο αέρα, ειδικά κατά τη διάρκεια σωματικής άσκησης σε χαμηλές θερμοκρασίες. Η άσκηση αυξάνει τον αερισμό και την ανάγκη για οξυγόνο, οπότε η μύτη δουλεύει ακόμη πιο εντατικά. Το ίδιο συμβαίνει και σε όσους τρέχουν ή περπατούν γρήγορα το φθινόπωρο.

Η τροφική ρινίτιδα: Όταν το φαγητό «τρέχει» τη μύτη

Υπάρχει και μια άλλη μορφή ρινίτιδας που συχνά συγχέεται με την αντίδραση στο κρύο. Ονομάζεται γαστρονομική ρινίτιδα (gustatory rhinitis) και εμφανίζεται όταν τρώτε καυτερά ή ζεστά φαγητά. Το αλκοόλ, τα πικάντικα πιάτα και τα ζεστά ροφήματα μπορούν να προκαλέσουν ρινόρροια, επειδή διεγείρουν τους ίδιους νευρικούς υποδοχείς με το κρύο. Το φθινόπωρο, που οι άνθρωποι στρέφονται σε ζεστές σούπες και πικάντικα πιάτα, αυτό το φαινόμενο γίνεται πιο συχνό.

Πότε δεν είναι φυσιολογικό

Η περιστασιακή ρινόρροια από το κρύο είναι απολύτως φυσιολογική και δεν πρέπει να ανησυχεί. Ωστόσο, υπάρχουν περιπτώσεις όπου η ρινίτιδα από το κρύο μπορεί να είναι ένδειξη κάποιας υποκείμενης κατάστασης. Η αγγειοκινητική ρινίτιδα είναι μια χρόνια μορφή μη αλλεργικής ρινίτιδας που χαρακτηρίζεται από υπερβολική ευαισθησία σε ερεθίσματα όπως ο κρύος αέρας, οι έντονες οσμές, ο καπνός και οι αλλαγές θερμοκρασίας. Μπορεί να προκαλέσει έντονη και παρατεταμένη ρινόρροια, καθώς και συμπτώματα όπως φτάρνισμα και ρινική συμφόρηση.

Μια άλλη κατάσταση είναι η ρινίτιδα με ηωσινοφιλία (NARES), μια μη αλλεργική ρινίτιδα που μιμείται τα συμπτώματα της αλλεργίας, αλλά δεν σχετίζεται με αλλεργιογόνα. Οι άνθρωποι με NARES μπορεί να εμφανίζουν έντονη ευαισθησία στις αλλαγές θερμοκρασίας.

Επίσης, η ρινόρροια μπορεί να είναι παρενέργεια φαρμάκων, όπως τα αντιυπερτασικά, τα αντικαταθλιπτικά ή τα φάρμακα για τη στυτική δυσλειτουργία. Αν παρατηρήσετε ότι η ρινόρροια άρχισε μετά την έναρξη ενός νέου φαρμάκου, αξίζει να το συζητήσετε με τον γιατρό σας.

Πότε να απευθυνθείτε σε γιατρό

Η ρινόρροια από το κρύο δεν απαιτεί ιατρική αντιμετώπιση, εκτός εάν είναι τόσο έντονη που επηρεάζει την καθημερινότητά σας ή συνοδεύεται από άλλα συμπτώματα. Θα πρέπει να αναζητήσετε ιατρική συμβουλή εάν η ρινόρροια είναι συνεχής και δεν σταματά ακόμη και σε ζεστό περιβάλλον, εάν συνοδεύεται από επίμονη ρινική συμφόρηση, πόνο στο πρόσωπο ή απώλεια όσφρησης, εάν εμφανίζεται μονόπλευρα (μόνο από το ένα ρουθούνι), εάν συνοδεύεται από αιμορραγία ή πυρετό, ή εάν υπάρχει δύσπνοια ή συριγμός.

Αν η ρινόρροια από το κρύο σας ενοχλεί, υπάρχουν μερικά απλά πράγματα που μπορείτε να κάνετε. Πρώτον, καλύψτε τη μύτη και το στόμα με ένα κασκόλ όταν βγαίνετε έξω. Αυτό βοηθά να θερμανθεί ο αέρας πριν εισπνευστεί. Δεύτερον, χρησιμοποιήστε φυσιολογικό ορό για την ενυδάτωση της ρινικής κοιλότητας, ειδικά αν ο αέρας είναι ξηρός. Τρίτον, αποφύγετε τα καθαριστικά με έντονες οσμές και τον καπνό, που μπορούν να επιδεινώσουν την ευαισθησία. Τέταρτον, αν η ρινόρροια είναι έντονη, συζητήστε με τον φαρμακοποιό ή τον γιατρό για τοπικά σπρέι ή αντισταμινικά, αλλά μόνο εφόσον υπάρχει ένδειξη.