Ο Γιώργος Δάμπασης, με σταθερή και διακριτή παρουσία στον χώρο του θεάτρου, επιστρέφει αυτή την περίοδο στη σκηνοθεσία, στρέφοντας ξανά το βλέμμα του στον Ιάκωβο Καμπανέλλη. Με τη νέα του θεατρική πρόταση, το «Optansia & Guerrilla», μια παράσταση-δοκιμή εμπνευσμένη από τον «Γορίλα και την Ορτανσία», επιχειρεί να μεταφέρει το έργο στο σήμερα, φωτίζοντας εκ νέου την αμφισημία και το παιχνίδι των ορίων του μέσα από μια σύγχρονη σκηνική ματιά.
Η σχέση του με το θεατρικό σύμπαν του Καμπανέλλη δεν είναι τωρινή. Πριν από έντεκα χρόνια, διαβάζοντας το έργο «Ο Γορίλας και η Ορτανσία», ένιωσε την ανάγκη να το προσεγγίσει σκηνικά. Την ίδια περίοδο σκηνοθέτησε «Τα τέσσερα πόδια του τραπεζιού» στο Θέατρο Τζένη Καρέζη, ενώ στη συνέχεια υποδύθηκε τον Αντωνάκο στο «Ο Δρόμος περνάει από μέσα», επίσης στο ίδιο θέατρο.
Ωστόσο, όπως λέει, ποτέ δεν έπαψε να τον απασχολεί το ίδιο το ερώτημα που θέτει ο Καμπανέλλης κάτω από τον τίτλο του έργου: αν πρόκειται για κωμωδία, φάρσα, παραμύθι, παραβολή ή για ένα παιχνίδι ανάμεσα σε τέσσερις ηθοποιούς και θεατές που επιλέγουν να συμμετάσχουν.
Η νέα παράσταση, που παρουσιάζεται στο Θέατρο Αργώ με τους Βασίλη Ζαφειρόπουλο, Σπύρο Σουρβίνο, Παναγιώτη Τζαφέρη και Δανάη Αναστασία Γεωργούλα, επιχειρεί να επανεξετάσει αυτό το υλικό χωρίς να το αποδομήσει. Το κείμενο παραμένει σχεδόν ανέπαφο, αλλά η σκηνική συνθήκη μετατοπίζεται.
Ο Όμηρος δεν είναι πια καθηγητής Φυσικής, αλλά σκηνοθέτης και ερευνητής του θεάτρου, ενώ η σκηνή λειτουργεί ως τόπος «πειραμάτων», όπου δοκιμάζονται όχι επιστημονικές υποθέσεις, αλλά ανθρώπινες συμπεριφορές και όρια.
Ο ίδιος ο Δάμπασης προσεγγίζει την παράσταση ως δοκιμή. Σε μια θεατρική πραγματικότητα που συχνά κινείται με όρους αποδοχής και επιτυχίας, η επιλογή αυτή ανοίγει χώρο για το αβέβαιο και το εύθραυστο.
«Μπορεί να αναιρεθεί το οτιδήποτε, ακόμη και ο κόσμος ολόκληρος· όμως η τραγικότητα του ανθρώπου δεν αναιρείται. Είμαστε σε πόλεμο», σημειώνει, δίνοντας στο έργο μια έντονη υπαρξιακή διάσταση.
Η φράση αυτή δεν αφορά μόνο το εξωτερικό περιβάλλον, αλλά κυρίως μια εσωτερική διαδικασία: την προσπάθεια του ανθρώπου να κατανοήσει τον εαυτό του και να διαπραγματευτεί τα όριά του.
Στη σκηνοθετική του προσέγγιση, η ελευθερία των ηθοποιών αποτελεί βασικό άξονα. Η έκθεση, η αμηχανία και η αποτυχία δεν αποκρύπτονται, αλλά ενσωματώνονται στη σκηνική πράξη, με τις ερμηνείες να χτίζονται μέσα από το εύθραυστο και το καθημερινό.
Η τραγικότητα, έτσι, δεν λειτουργεί ως έννοια, αλλά ως εμπειρία που αναδύεται μέσα από μικρές, σχεδόν ανεπαίσθητες στιγμές.
Φεύγοντας από την παράσταση, ο θεατής δεν παίρνει μια έτοιμη απάντηση, αλλά μια αίσθηση μετατόπισης, ότι κάτι μπορεί, έστω και διακριτικά, να αλλάξει.
Στα επόμενα σχέδιά του περιλαμβάνονται η «Εκάβη» του Ευριπίδη και η «Πολιτεία» του Πλάτωνα, ενώ στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών θα εμφανιστεί στο Ηρώδειο ως Οδυσσέας, σε σκηνοθεσία του Στάθη Λιβαθινού, με τον οποίο έχει συνδεθεί καθοριστικά η καλλιτεχνική του πορεία.
«Optansia & Guerrilla» – Σπύρος Σουρβίνος, Παναγιώτης Τζαφέρης
Τι ήταν αυτό που σας γοήτευσε στο έργο του Ιάκωβου Καμπανέλλη και σας οδήγησε τελικά, έπειτα από χρόνια, σε αυτή τη διασκευή;
Στο έργο « Ο Γορίλας και η Ορτανσία» ο Καμπανέλλης το προλογίζει ρωτώντας τι είναι ένα παραμύθι μια παραβολή μια κωμωδία μια φάρσα η ένα παιχνίδι για τέσσερις ηθοποιούς και όσους θεατές θέλουν να συμμετέχουν. Αυτό το τελευταίο με έκανε να κάνω τη διασκευή. Όσο αναφορά τους θεατές δεν θα τους έβαζα σε διάδραση με τη σκηνική δράση αλλά θα τους έβαζα στη διαδικασία να μεταφράσουν ψυχικά και λεκτικά εικόνες που προκύπτουν στη σκηνή σε ποιητικές αναγωγές και προσωπικές συνειρμικές μνήμες.
«Optansia & Guerrilla» -Παναγιώτης Τζαφέρης
Τι κρατήσατε αναλλοίωτο από το «Ο Γορίλας και η Ορτανσία» και τι νιώσατε την ανάγκη να ανατρέψετε;
Άλλαξα την προτεινόμενη συνθήκη αντί για καθηγητής φυσικής ο Όμηρος είναι σκηνοθέτης, δραματουργός, ερευνητής του θεάτρου. Αντί για πυρηνικό αντιδραστήρα έχω τον θεατρικό χώρο τη σκηνή όπου εκεί μέσα στις ψυχές των ηρώων γίνονται τα πειράματα. Το κείμενο είναι το ίδιο με μικρές προσθήκες που χρειάστηκαν για να δέσει η ιστορία.
«Optansia & Guerrilla» – Βασίλης Ζαφειρόπουλος
Τι σημαίνει για εσάς στην πράξη το «θεατρικό δοκίμιο» και πώς διαφοροποιείται από μια συμβατική παράσταση;
Η δοκιμή μπορεί να φέρει και μια παταγώδη αποτυχία. Η παράσταση θα μπορούσε να κινηθεί στα όρια του αποτελέσματος. Ενώ εδώ μιλάμε για πείραμα που ενδέχεται να μην φέρει το ποθούμενο αποτέλεσμα. Οι παραστάσεις γίνονται για να κάνουνε εισιτήρια, ψάχνουν την αποδοχή του κόσμου. Η δοκιμή ψάχνει το ενδιαφέρον το αληθινό το διαφορετικά το ανατρεπτικό. Γι αυτό και δεν έχω παραγωγό πίσω από την προσπάθεια. Ποιος θα ρίσκαρε τα χρήματα του σε ένα πείραμα;
«Optansia & Guerrilla» – Βασίλης Ζαφειρόπουλος – Δανάη Αναστασία Γεωργούλα
Με ποιους τρόπους το «Optansia & Guerrilla» συνομιλεί με τη σύγχρονη πραγματικότητα και την αίσθηση ότι «είμαστε σε πόλεμο»;
Το «είμαστε σε πόλεμο» του σημειώματος έχει να κάνει με την εσωτερική πάλη των ανθρώπων που πολεμάμε να βρούνε το (είναι ) τους. Να βγούνε στο ξέφωτο της αυτογνωσίας και να λουστούν στο φως της ευδαιμονίας. Η τέχνη ένα τέτοιο μονοπάτι και εμείς οι καλλιτέχνες είμαστε Guerrillas οι τουλάχιστον θα θέλαμε.
Πώς δουλέψατε με τους ηθοποιούς ώστε να περάσουν από τον ρόλο στον «αντάρτη» της σκηνής;
Τους άφησα ελεύθερους να δημιουργήσουν. Έφτιαξα μια συνθήκη να μπορούν να είναι ευτυχείς με τις αδυναμίες τους και να αποδεχτούν την ύπαρξη τους ως είναι. Έτσι έβγαλαν την καλύτερη εκδοχή του εαυτού τους και η αλήθεια είναι ότι από την πρεμιέρα όλοι μιλάνε για τις ερμηνείες τους. Νιώθω περήφανος γι’ αυτό.
Πιστεύετε ότι σήμερα οι ηθοποιοί κινδυνεύουν να εγκλωβιστούν σε έναν «διασκεδαστικό» ρόλο; Πώς μπορεί να ανακτηθεί η δημιουργική τους ελευθερία;
Αυτό θα το πετύχουν όταν θα αποφασίσουν οι ίδιοι να μεταμορφωθούν εσωτερικά και να βρουν αυτό που άφησαν κάπου όταν ήταν παιδιά τα μεγάλα και αναπάντητα φιλοσοφικά ερώτημα της ανθρωπότητας που όλοι έχουμε ρωτήσει ως παιδιά: « Τι είναι ο θάνατος; « Τι είναι ο άνθρωπος;» τέτοια απλά πράγματα που οι γονείς μας χαμογέλασαν και μας είπαν ότι όταν θα μεγαλώσουμε θα τα μάθουμε. Και μετά έφυγαν και τα μάθαμε …Γιατί μια γνώση υπάρχει και είναι βιωματική.
Πώς μεταφράζεται στη σκηνή η φράση σας ότι «η τραγικότητα του ανθρώπου δεν μπορεί να αναιρεθεί»;
Όταν ένας από τους ήρωες σκοντάφτει σε ένα σκαλοπάτι ή όταν πάει να κρεμαστεί αλλά δεν μπορεί να δέσει το σκοινί στο ταβάνι του θεάτρου.
Τι θα θέλατε να πάρει μαζί του ο θεατής φεύγοντας από την παράσταση;
Κουράγιο και ότι υπάρχουν άνθρωποι που θέλουν να αλλάξουν. Οι ίδιοι και κατά επέκταση, μαζί μ’ αυτούς και ο κόσμος.
Τι ονειρεύεστε για την καλλιτεχνική σας διαδρομή;
Να συνεχίσω να είμαι καλόπιστος και να καλλιεργήσω την τέχνη του «ακούει». Να μάθω να αφουγκράζομαι τις βαθιές ανάγκες του συνομιλητή μου και μα μην στέκομαι στα επιφανειακά λόγια που λέει αλλά στην ουσία και στις κρυφές προθέσεις του.
Ετοιμάζετε κάτι άλλο
«Εκάβη» του Ευριπίδη και «Πολιτεία» του Πλάτωνα. Θα υποδυθώ τον Οδυσσέα στο πλαίσιο του φεστιβάλ Αθηνών στην παράσταση που θα ανέβει στο Ηρώδειο. Η σκηνοθεσία θα είναι του Στάθη Λιβαθινού, ενός ανθρώπου που για μένα ήταν φάρος και ο άνθρωπος που με βοήθησε όσο κανείς άλλος να διαμορφώσω τον θεατρικό μου χαρακτήρα και όχι μόνο.
Info
Κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 21:00 στο θέατρο Αργώ
Ελευσινίων 13-15, Αθήνα 104 37
(Στάση Μετρό Μεταξουργείο)
Τηλέφωνο: 2105201684
