Η παράσταση «Toxicity» του Γιώργου Νικολόπουλου ολοκληρώνει τον επιτυχημένο κύκλο της στον Τεχνοχώρο Φάμπρικα, αφήνοντας πίσω της ένα βαθιά ανθρώπινο αποτύπωμα.
Με τρεις τελευταίες παραστάσεις -Παρασκευή (15/5) , Σάββατο (16/5) και Κυριακή 17 Μαΐου, το έργο συνεχίζει να βυθίζεται στα όρια της ανθρώπινης αντοχής, εκεί όπου η ανάγκη για επιβίωση μεταμορφώνει τις σχέσεις, την εμπιστοσύνη και τελικά την ίδια την ταυτότητα.
Τρεις κρατούμενες, κλεισμένες σε ένα κελί, οργανώνουν ένα σχέδιο απόδρασης που δοκιμάζει όχι μόνο τις αντοχές αλλά και τη μεταξύ τους σύνδεση. Η Ασημίνα Αναστασοπούλου, η Σταύρια Νικολάου και η Φανή Ξενουδάκη ερμηνεύουν τρεις γυναίκες που βρίσκονται εγκλωβισμένες όχι μόνο σε μια φυλακή, αλλά και στις προσωπικές τους «φυλακές», εκεί όπου ο φόβος και η ανάγκη αλλοιώνουν κάθε έννοια ηθικής και εμπιστοσύνης.
Εμπνευσμένο από το «American Buffalo» του David Mamet, το «Toxicity» χρησιμοποιεί το σκοτεινό χιούμορ για να φωτίσει τις πιο ακραίες εκδοχές της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Στο ασφυκτικό περιβάλλον της φυλακής, η πραγματικότητα παραμορφώνεται και τα ένστικτα διογκώνονται. Οι ήρωες οδηγούνται σε έναν άτυπο κοινωνικό κανιβαλισμό, εκεί όπου η ανάγκη να ανήκεις συγκρούεται συνεχώς με τον φόβο της προδοσίας.
Η Φανή Ξενουδάκη μιλά για μια τοξικότητα που, όταν δεν υπάρχει διαφυγή, παύει να μοιάζει ξένη ή επικίνδυνη και μετατρέπεται σε κανονικότητα. Όπως λέει, ο άνθρωπος αρχίζει να τη δικαιολογεί και να την εσωτερικεύει, μέχρι που δεν ξεχωρίζει πια αν είναι θύμα ή θύτης. Το ουσιαστικό ερώτημα, τελικά, δεν είναι πώς φεύγεις από μια τοξική συνθήκη, αλλά ποιος γίνεσαι μέσα σε αυτήν.
Γιώργος Νικολόπουλος
Ο σκηνοθέτης Γιώργος Νικολόπουλος βλέπει την τοξικότητα σαν μια παγίδα οικειότητας. Οι άνθρωποι, όπως εξηγεί, συνηθίζουν τόσο πολύ τα «κελιά» τους ώστε αρχίζουν να φοβούνται περισσότερο την έξοδο από τον ίδιο τον εγκλωβισμό. Η τοξικότητα αποκτά μια παράξενη αίσθηση ασφάλειας, ακόμη κι όταν καταστρέφει. Το δύσκολο, όπως σημειώνει, είναι να βρει κανείς το θάρρος να εγκαταλείψει αυτή τη βολή που γεννά η ανασφάλεια.
Η Σταύρια Νικολάου εστιάζει στις σχέσεις εξάρτησης που γεννούν οι ακραίες συνθήκες. Μέσα στη φυλακή, ο άλλος παύει να είναι απλώς σύντροφος και μετατρέπεται ταυτόχρονα σε εργαλείο σωτηρίας και πιθανό εμπόδιο. Η εμπιστοσύνη δηλητηριάζεται από την καχυποψία και η ανάγκη επιβίωσης οδηγεί σε σχέσεις που ακροβατούν ανάμεσα στην αγάπη, τον φόβο και την καταστροφή.
Για την ίδια, η τοξικότητα είναι η στιγμή που ο φόβος έχει ήδη εγκατασταθεί βαθιά μέσα μας. Είναι η «πανοπλία» που φορά ο άνθρωπος όταν δεν αντέχει πια να είναι ευάλωτος, ούτε απέναντι στους άλλους ούτε απέναντι στον ίδιο του τον εαυτό. Και τότε ακόμη και ο σύμμαχος μοιάζει απειλή.
Η Φανή Ξενουδάκη παρατηρεί πως η τοξικότητα επιτίθεται πρώτα σε ό,τι πιο ανθρώπινο υπάρχει: στην ευαισθησία, στην αθωότητα, στη δυνατότητα σύνδεσης. Δεν επιβιώνει επειδή είναι πιο δυνατή, αλλά επειδή είναι πιο πρόθυμη να καταστρέψει.
Από την πλευρά της, η Ασημίνα Αναστασοπούλου περιγράφει την τοξικότητα σαν έναν κοινό κώδικα ανθρώπων που ζουν στο περιθώριο και μοιράζονται την ίδια σκληρή πραγματικότητα. Μέσα σε ένα τόσο ασφυκτικό πλαίσιο, η επιβίωση γίνεται ο μοναδικός στόχος και οι σχέσεις χτίζονται πάνω στη βία, στην καχυποψία και στη διαρκή ψυχική φθορά.
Η ίδια αναρωτιέται αν, όταν εξαφανιστεί η τοξικότητα, απομένει χώρος για εμπιστοσύνη ή μόνο ένα μεγαλύτερο κενό. Οι πληγές, οι προδοσίες και η απογοήτευση από την ανθρώπινη φύση αφήνουν πίσω τους μια βαθιά αμφιβολία για το αν ο άνθρωπος μπορεί πραγματικά να επιστρέψει στην πίστη προς τον άλλον.
Ο Γιώργος Νικολόπουλος εξηγεί πως ο τίτλος «Toxicity» δεν αφορά μόνο την έννοια της τοξικότητας, αλλά και μια «toxic city», έναν τόπο όπου ο φόβος, η ανάγκη και η επιβίωση αλλοιώνουν τους ανθρώπους. Και αυτός ο τόπος, όπως λέει, δεν είναι απαραίτητα μια φυλακή. Μπορεί να είναι μια σχέση, μια κοινωνική συνθήκη ή ακόμη και το ίδιο μας το μυαλό.
Το «Toxicity» δεν είναι απλώς μια ιστορία εγκλεισμού. Είναι μια στοχαστική κατάβαση στα σκοτεινά σημεία της ανθρώπινης φύσης, εκεί όπου η ανάγκη να ανήκεις γίνεται εξίσου δυνατή με την ανάγκη να σωθείς.
«Toxicity»
Φανή Ξενουδάκη, Τι σημαίνει toxicity όταν δεν υπάρχει διαφυγή;
Όταν δεν υπάρχει διαφυγή, το toxicity παύει να είναι απλώς μια κατάσταση και γίνεται κανονικότητα. Δεν το αναγνωρίζεις πια ως κάτι ξένο ή επικίνδυνο, το εσωτερικεύεις. Αρχίζεις να προσαρμόζεσαι και να δικαιολογείς, μέχρι που η τοξικότητα διαμορφώνει τον τρόπο που σκέφτεσαι και αισθάνεσαι.
Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, το toxicity δεν είναι μόνο αυτό που σου συμβαίνει, αλλά και αυτό που, άθελά σου, αναπαράγεις. Οι ρόλοι θύματος και θύτη μπλέκονται, τα όρια θολώνουν και η ανάγκη για επιβίωση υπερισχύει της ανάγκης για ελευθερία.
Ίσως τελικά, όταν δεν υπάρχει διαφυγή, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι «πώς φεύγω;» αλλά «ποιος γίνομαι μέσα σε αυτό;».
Αν η toxicity είναι ο μόνος τρόπος να επιβιώσεις μέσα σε ένα κελί, την επιλέγεις ή σε επιλέγει, Γιώργο Νικολόπουλε;
Αν ήταν ο μόνος τρόπος, τότε αναμφισβήτητα θα σε επέλεγε. Αλλά εκεί είναι και η παγίδα. Με τον καιρό συνηθίζουμε τόσο πολύ το «κελί» μας, που αρχίζουμε να φοβόμαστε περισσότερο την έξοδο παρά τον ίδιο τον εγκλωβισμό. Η τοξικότητα γίνεται γνώριμη, σχεδόν ασφαλής, ακόμα κι όταν μας καταστρέφει.
Το θέμα είναι κατά πόσο έχουμε το θάρρος να κάνουμε το βήμα παραπάνω και να αφήσουμε πίσω αυτή τη βολή που γεννά η ανασφάλειά μας. Να κάνουμε ό,τι είναι απαραίτητο για να αποδράσουμε από τα «κελιά» που χτίσαμε ή αποδεχτήκαμε. Γιατί κάποια στιγμή δεν ξέρεις αν μένεις επειδή δεν μπορείς να φύγεις ή επειδή έμαθες να ζεις εκεί μέσα.
Σταύρια Νικολάου
Σταύρια Νικολάου, πώς γεννιέται η toxicity ανάμεσα σε ανθρώπους που έχουν ανάγκη ο ένας τον άλλον;
Η τοξικότητα σε τέτοιες συνθήκες γεννιέται από την ίδια την απελπισία της ανάγκης. Εδώ, στην καθημερινότητά μας, βλέπουμε πόσο εύκολο είναι οι κοντινές μας σχέσεις, με ανθρώπους που αγαπάμε πολύ, να μετατραπούν από υγιείς σε τοξικές. Πόσο μάλλον όταν στην αναγκαιότητα της σχέσης στηρίζεται η επιβίωσή σου ή η ελευθερία σου.
Ο άλλος παύει να είναι σύντροφος, γίνεται το «εργαλείο» σου ή το «εμπόδιό» σου. Στο κλειστό περιβάλλον μιας φυλακής, όπου το σχέδιο της απόδρασης είναι το μόνο οξυγόνο, κάθε αδυναμία του άλλου μοιάζει με απειλή για τη δική σου σωτηρία. Η εμπιστοσύνη δηλητηριάζεται συνεχώς από την καχυποψία, αρχίζεις να ελέγχεις τον άλλον όχι επειδή τον νοιάζεσαι, αλλά επειδή φοβάσαι μήπως σε παρασύρει στη δική του αποτυχία.
Είναι η toxicity αποτέλεσμα φόβου ή η απόδειξη ότι ο φόβος έχει ήδη νικήσει;
Θα έλεγα πως η τοξικότητα είναι ο τρόπος με τον οποίο ο φόβος «μιλάει» όταν έχει πλέον εγκατασταθεί μέσα μας. Δεν είναι απλώς ένα σύμπτωμα, αλλά η οριστική υπογραφή της νίκης του φόβου πάνω στην ανθρωπιά μας.
Όταν επιτίθεσαι στον άνθρωπο που είναι στο ίδιο κελί με σένα, τον υπονομεύεις, τον υποψιάζεσαι ή τον πληγώνεις, την ίδια ώρα που είναι το μόνο σου στήριγμα σε μια κοινή απόδραση, σημαίνει πως ο φόβος έχει ήδη καταφέρει να σε απομονώσει. Σου έχει κλέψει την πίστη ότι η ένωση είναι δύναμη και σε έχει πείσει πως είσαι μόνος εναντίον όλων.
Η τοξικότητα είναι η πανοπλία που φοράμε όταν έχουμε τρομάξει τόσο πολύ, που δεν αντέχουμε πια να είμαστε ευάλωτοι απέναντι σε κανέναν, ούτε καν στον ίδιο μας τον εαυτό. Άρα γιατί στον σύμμαχό μας;
Φανή Ξενουδάκη
Φανή Ξενουδάκη, αν η toxicity μπορούσε να προδώσει πρώτη, ποιον θα θυσίαζε για να επιβιώσει;
Αν η toxicity μπορούσε να προδώσει πρώτη, δεν θα διάλεγε τον πιο αδύναμο• θα διάλεγε τον πιο ανθρώπινο. Εκείνον που ακόμα νιώθει, που ακόμα εμπιστεύεται, που δεν έχει μάθει να λειτουργεί με όρους επιβίωσης.
Η τοξικότητα δεν αντέχει ό,τι την αποκαλύπτει. Θυσιάζει πρώτα αυτό που της θυμίζει τι δεν είναι: την ευαισθησία, την αθωότητα, τη δυνατότητα για σύνδεση. Κι έτσι επιβιώνει, όχι επειδή είναι πιο δυνατή, αλλά επειδή είναι πιο πρόθυμη να καταστρέψει.
Ασημίνα Αναστασοπούλου
Ασημίνα Αναστασοπούλου, πότε η toxicity γίνεται κοινός τόπος, κάτι που μοιράζεστε αντί να σας χωρίζει;
Μέσα σε ένα πλαίσιο τόσο δομημένο και οριοθετημένο, όλα μοιάζουν συμπιεσμένα. Μαζί και οι άνθρωποι που βρίσκονται μέσα σε αυτό. Η «toxicity» γίνεται «συντροφιά» σε ανθρώπους που βρίσκονται στην ίδια μοίρα, που μοιράζονται μια κοινή ζωή σκληρή και απάνθρωπη. Που αντιμετωπίζουν κάθε μέρα τη βία. Η επιβίωση είναι ο μόνος στόχος τους.
Αλλά μέσα σε μια τέτοια συνθήκη δεν μπορεί τίποτα να είναι υγιές και οι τοξικές σχέσεις, οι σχέσεις που δεν στηρίζονται στην εμπιστοσύνη, είναι πολύ συχνές. Η «toxicity» γίνεται τρόπος επικοινωνίας, ένας κώδικας ανθρώπων περιθωριοποιημένων, ανθρώπων που ζουν μια δική τους κοινωνία.
Ασημίνα, αν εξαφανιστεί η toxicity, μένει χώρος για εμπιστοσύνη ή μόνο ένα μεγαλύτερο κενό;
Για να είμαι ειλικρινής, δεν το γνωρίζω αυτό. Από αυτό που βιώνω στην παράσταση, η λέξη «κουράστηκα» της Γιάννας ίσως να απαντά στην ερώτηση. Αυτό το «κουράστηκα», όμως, δεν ξέρω πού οδηγεί.
Ένα ψυχικό κενό μού είναι πιο εύκολο να το φανταστώ. Μια ματαιότητα και μια απογοήτευση για τον εαυτό μας και για την ανθρώπινη φύση. Για το πώς εμείς οδηγηθήκαμε σε σκέψεις και πράξεις που δεν θα κάναμε ποτέ υπό άλλες συνθήκες- ή που νομίζαμε ότι δεν θα κάναμε.
Αλλά και όσα μας έχουν κάνει οι άλλοι, η προδοσία από ανθρώπους που εμπιστευτήκαμε. Δεν ξέρω, λοιπόν, αν υπάρχει χώρος για εμπιστοσύνη έπειτα από τόσες πληγές και λάθη. Εύχομαι να υπάρχει, αλλά δεν ξέρω αν το πιστεύω.
Γιώργο Νικολόπουλε, γιατί Toxicity;
Γιατί Toxicity δεν είναι μόνο μια τοξικότητα. Είναι μια «toxic city», ένας τόπος όπου ο φόβος, η ανάγκη και η επιβίωση αλλοιώνουν τους ανθρώπους. Ένα μέρος όπου τα πιο σκοτεινά μας ένστικτα κυριαρχούν και διαμορφώνουν τον τρόπο που σκεφτόμαστε, αισθανόμαστε και υπάρχουμε.
Και αυτός ο τόπος δεν είναι πάντα μια φυλακή. Μπορεί να είναι μια σχέση, μια συνθήκη ή ακόμα και το ίδιο μας το μυαλό. Γι’ αυτό και Toxicity. Για όλα εκείνα τα «μέρη» που, σιγά σιγά, μας γεννούν αυτή την τοξικότητα.
Τεχνοχώρος ΦΑΜΠΡΙΚΑ | Μεγ. Αλεξάνδρου 125, Αθήνα
Τρεις τελευταίες παραστάσεις -Παρασκευή (15/5) , Σάββατο (16/5) και Κυριακή 17 Μαΐου
Ώρα: 21.00| Διάρκεια: 75’
