Εκσπερμάτωση και καρκίνος του προστάτη: Τι δείχνει η μεγαλύτερη μελέτη

Ο καρκίνος του προστάτη αποτελεί τον συχνότερο καρκίνο στους άνδρες και τη δεύτερη αιτία θανάτου από κακοήθεια μετά τον καρκίνο του πνεύμονα. Εμφανίζεται κυρίως σε άνδρες ηλικίας 50 έως 80 ετών και μπορεί να παραμένει κλινικά ασυμπτωματικός μέχρι να φτάσει σε προχωρημένο στάδιο. Η αναζήτηση τροποποιήσιμων παραγόντων κινδύνου – από τη διατροφή μέχρι τη σεξουαλική συμπεριφορά – αποτελεί εδώ και χρόνια αντικείμενο έρευνας. Μία από τις πιο πολυσυζητημένες υποθέσεις αφορά τη συχνότητα εκσπερμάτωσης: μπορεί άραγε η τακτική εκσπερμάτωση να μειώσει τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου;

Η μελέτη που έγινε σημείο αναφοράς

Η πιο ισχυρή μέχρι σήμερα ένδειξη προέρχεται από μια μεγάλη προοπτική μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2016 στο έγκριτο περιοδικό European Urology. Επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας ήταν η Jennifer R. Rider από τη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου Harvard, και η ανάλυση βασίστηκε στα δεδομένα της Health Professionals Follow-up Study (HPFS) – μιας από τις μεγαλύτερες προοπτικές μελέτες κοόρτης που παρακολουθεί την υγεία Αμερικανών επαγγελματιών υγείας από το 1986.

Η μελέτη συμπεριέλαβε 31.925 άνδρες που απάντησαν σε ερωτηματολόγια σχετικά με τη μέση μηνιαία συχνότητα εκσπερμάτωσης σε τρεις χρονικές περιόδους: στην ηλικία των 20-29 ετών, στην ηλικία των 40-49 ετών και κατά το έτος πριν από τη συμπλήρωση του ερωτηματολογίου (1991). Οι συμμετέχοντες παρακολουθήθηκαν μέχρι το 2010, δηλαδή για σχεδόν δύο δεκαετίες. Κατά τη διάρκεια 480.831 ανθρωπο-ετών παρακολούθησης, 3.839 άνδρες διαγνώστηκαν με καρκίνο του προστάτη.

Τα ευρήματα: Μια δοσοεξαρτώμενη σχέση

Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Σε σύγκριση με τους άνδρες που εκσπερμάτιζαν 4 έως 7 φορές τον μήνα (ομάδα αναφοράς), εκείνοι που εκσπερμάτιζαν 21 ή περισσότερες φορές τον μήνα εμφάνιζαν σημαντικά χαμηλότερο κίνδυνο:

1. Ηλικία 20-29 ετών: 19% χαμηλότερος κίνδυνος
2. Ηλικία 40-49 ετών: 22% χαμηλότερος κίνδυνος
3. Μέσος όρος ζωής: 34% χαμηλότερος κίνδυνος

Η σχέση ήταν δοσοεξαρτώμενη: όσο αυξανόταν η συχνότητα εκσπερμάτωσης, τόσο μειωνόταν ο κίνδυνος. Μάλιστα, τα οφέλη ήταν πιο έντονα για οργανοπεριορισμένους και χαμηλού βαθμού κακοήθειας όγκους, ενώ δεν παρατηρήθηκε σαφής προστατευτική δράση για επιθετικότερους όγκους.

Η επικρατέστερη εξήγηση για αυτή τη σχέση είναι η «υπόθεση του προστατικού στάσιμου» (prostatic stagnation hypothesis). Σύμφωνα με αυτήν, η συχνή εκσπερμάτωση απομακρύνει τις εκκρίσεις του προστάτη, αποτρέποντας τη συσσώρευση δυνητικά καρκινογόνων ουσιών ή την ανάπτυξη χρόνιας φλεγμονής και λοιμώξεων που μπορεί να προωθήσουν την καρκινογένεση. Η τακτική εκσπερμάτωση λειτουργεί, με άλλα λόγια, ως ένας φυσικός «καθαρισμός» του αδένα.

Τι λένε οι υπόλοιπες μελέτες

Η μελέτη του 2016 δεν είναι η μοναδική. Μια προγενέστερη ανάλυση της ίδιας κοόρτης, που δημοσιεύθηκε το 2004 στο Journal of the American Medical Association (JAMA), είχε επίσης δείξει μια αντίστροφη σχέση, αν και πιο αδύναμη, με 11% χαμηλότερο κίνδυνο για όσους εκσπερμάτιζαν 21+ φορές τον μήνα στην ηλικία των 20-29 ετών. Η επικαιροποιημένη ανάλυση του 2016, με επιπλέον δεκαετία παρακολούθησης, ενίσχυσε και διεύρυνε αυτά τα ευρήματα.

Μια ανασκόπηση του 2024 στο Clinical Genitourinary Cancer επιβεβαίωσε ότι υπάρχει πράγματι μια σχέση, αλλά τόνισε ότι τα δεδομένα παραμένουν αντιφατικά και ότι απαιτείται προσοχή στην ερμηνεία τους, καθώς παράγοντες όπως η ηλικία, η ουρολογική υγεία και ο τρόπος ζωής μπορεί να συμβάλλουν στη συσχέτιση.

Η επίσημη θέση της Mayo Clinic: Χωρίς οριστικές αποδείξεις
Παρά τα θετικά ευρήματα, η Mayo Clinic, σε ενημέρωσή της τον Ιούνιο του 2024, υπενθυμίζει ότι δεν υπάρχουν οριστικές αποδείξεις ότι η συχνή εκσπερμάτωση μειώνει τον κίνδυνο καρκίνου του προστάτη. Οι μελέτες που έχουν γίνει είναι παρατηρητικές, δεν μπορούν να αποδείξουν αιτιώδη σχέση, και τα αποτελέσματά τους δεν έχουν επιβεβαιωθεί από τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές.

Τι σημαίνουν όλα αυτά στην πράξη

Η σχέση μεταξύ εκσπερμάτωσης και καρκίνου του προστάτη είναι ενδιαφέρουσα αλλά όχι οριστική. Τα διαθέσιμα δεδομένα υποδηλώνουν ότι η συχνή εκσπερμάτωση (21+ φορές τον μήνα) μπορεί να σχετίζεται με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης οργανοπεριορισμένης νόσου, μέσω μηχανισμών που πιθανώς σχετίζονται με τη μείωση της φλεγμονής και τη απομάκρυνση δυνητικά βλαβερών εκκρίσεων. Ωστόσο, η συσχέτιση δεν αποδεικνύει αιτιότητα, και δεν θα πρέπει να θεωρηθεί ως μέθοδος πρόληψης που υποκαθιστά τον τακτικό έλεγχο (PSA, δακτυλική εξέταση) και άλλες καθιερωμένες στρατηγικές.

Επιπλέον, πέρα από την πρόληψη του καρκίνου, η τακτική σεξουαλική δραστηριότητα – είτε μέσω σεξουαλικής επαφής είτε μέσω αυνανισμού – έχει τεκμηριωμένα οφέλη για τη σωματική και ψυχική υγεία: μείωση του στρες, απελευθέρωση ενδορφινών, ντοπαμίνης και ωκυτοκίνης, καλύτερη ποιότητα ύπνου και βελτίωση της διάθεσης.

Η μελέτη του 2016 στο European Urology παραμένει η ισχυρότερη ένδειξη για μια αντίστροφη σχέση μεταξύ συχνότητας εκσπερμάτωσης και κινδύνου καρκίνου του προστάτη. Ωστόσο, η επιστημονική κοινότητα παραμένει επιφυλακτική, τονίζοντας την ανάγκη για περαιτέρω έρευνα. Το πιο σημαντικό μήνυμα είναι ότι δεν υπάρχει μαγική συνταγή – αλλά η τακτική σεξουαλική δραστηριότητα, στο πλαίσιο ενός υγιεινού τρόπου ζωής, φαίνεται να έχει περισσότερα οφέλη παρά κινδύνους.