Λεμφοίδημα μετά από χειρουργική επέμβαση μαστού: Πρόληψη, συμπτώματα και αντιμετώπιση

Μία από τις πιθανές επιπλοκές είναι το λεμφοίδημα, δηλαδή η επίμονη συγκέντρωση λέμφου, συνήθως στο χέρι, τη μασχάλη ή την περιοχή του μαστού και του θώρακα. Η λέμφος είναι ένα φυσιολογικό, διαυγές υγρό που κυκλοφορεί στους ιστούς για να τους καθαρίζει και να απομακρύνει τα περιττά υγρά.

Είναι σημαντικό να γνωρίζετε ότι το λεμφοίδημα δεν αφορά όλες τις γυναίκες. Ο πραγματικός κίνδυνος εξαρτάται κυρίως από το είδος της επέμβασης στη μασχάλη και από το αν χρειάζεται συμπληρωματική ακτινοθεραπεία στην περιοχή.

Πόσο πιθανό είναι να εμφανιστεί;

Ο κίνδυνος είναι σημαντικά μικρότερος μετά από βιοψία φρουρού λεμφαδένα σε σχέση με τον πλήρη λεμφαδενικό καθαρισμό της μασχάλης:

Βιοψία φρουρού λεμφαδένα: Η πιθανότητα εμφάνισης λεμφοιδήματος είναι ιδιαίτερα χαμηλή (μόλις 3%–8%), πράγμα που σημαίνει ότι η συντριπτική πλειονότητα των γυναικών δεν θα αντιμετωπίσει ποτέ αυτό το πρόβλημα.

Λεμφαδενικός καθαρισμός μασχάλης: Ο κίνδυνος είναι σαφώς υψηλότερος (σε ορισμένες μελέτες είναι περίπου 20% ή και υψηλότερος) ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με ακτινοθεραπεία.

Τα ποσοστά διαφέρουν μεταξύ των διεθνών μελετών ανάλογα με τα διαγνωστικά κριτήρια και το διάστημα παρακολούθησης. Επομένως, η εξατομικευμένη εκτίμηση του κινδύνου συζητείται πάντα με τον χειρουργό μαστού.

Ποια σημάδια πρέπει να προσέξετε;

Το λεμφοίδημα μπορεί να εμφανιστεί μήνες ή ακόμη και χρόνια μετά την επέμβαση στον μαστό. Δεν σημαίνει όμως ότι κάθε παροδικό πρήξιμο μετά το χειρουργείο αποτελεί λεμφοίδημα.

Επικοινωνήστε με τον χειρουργό σας εάν παρατηρήσετε:

·        Ένα συνεχές αίσθημα βάρους, πίεσης ή ενόχλησης στο χέρι, τη μασχάλη ή το στήθος.

·        Επίμονο πρήξιμο στο άνω άκρο ή στην περιοχή του θώρακα.

·        Αίσθηση ότι το ρολόι, τα δαχτυλίδια ή τα μανίκια έχουν γίνει ξαφνικά πιο στενά στην πλευρά που έχει γίνει η επέμβαση

·        Αίσθημα ότι το δέρμα είναι τεντωμένο ή δυσκολία στην πλήρη κίνηση του χεριού και του ώμου.

Πώς μπορείτε να προστατευθείτε;

Η πρόληψη βασίζεται σε απλές καθημερινές κινήσεις φροντίδας. Δεν χρειάζεται να ακινητοποιείτε το χέρι σας. Αντίθετα, η φυσιολογική δραστηριότητα και η σταδιακή ενδυνάμωση λειτουργούν προστατευτικά.

·        Τακτική κίνηση: Η σταδιακή εκγύμναση και η καθημερινή δραστηριότητα διευκολύνουν την απομάκρυνση των περιττών υγρών και προστατεύουν την κινητικότητα του ώμου.

·        Υγιές σωματικό βάρος: Το αυξημένο σωματικό βάρος αποτελεί επιβαρυντικό παράγοντα για την εκδήλωση λεμφοιδήματος.

·        Ενημέρωση γιατρών και νοσηλευτών: Αναφέρετε ότι έχετε χειρουργηθεί στη μασχάλη, ώστε όταν είναι εφικτό, οι αιμοληψίες ή η μέτρηση της πίεσης να γίνονται στο άλλο χέρι. Ωστόσο, αν κάποια στιγμή χρειαστεί να γίνουν από αυτό το χέρι, δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας.

Αν εμφανιστεί λεμφοίδημα, πώς αντιμετωπίζεται

Η έγκαιρη διάγνωση επιτρέπει την κατάλληλη αντιμετώπιση και παρακολούθηση:

·        Ολοκληρωμένη Αποσυμφορητική Θεραπεία (CDT): Περιλαμβάνει εκπαίδευση στην αυτοφροντίδα, άσκηση, φροντίδα του δέρματος, συμπίεση και όταν ενδείκνυται, χειρομάλαξη λεμφικής παροχέτευσης από εξειδικευμένο επαγγελματία.

·        Ειδικά ενδύματα συμπίεσης: Εξατομικευμένα μανίκια ή γάντια σωστής εφαρμογής, όταν κρίνονται απαραίτητα.

·        Εξειδικευμένες χειρουργικές τεχνικές: Όπως οι λεμφοφλεβικές αναστομώσεις, σε συγκεκριμένες ενδείξεις.

Οι περισσότερες γυναίκες που χειρουργούνται στον μαστό και τη μασχάλη δεν θα εμφανίσουν ποτέ λεμφοίδημα. Η φυσιολογική καθημερινή δραστηριότητα, η σταδιακή άσκηση και η άμεση ενημέρωση του χειρουργού μαστού, εάν παρατηρήσετε ανησυχητικά σημάδια, επιτρέπουν την αποτελεσματική αντιμετώπιση, χωρίς να επηρεάζεται η ποιότητα της ζωής σας.

Πηγές:

DiSipio T, Rye S, Newman B, Hayes S.Incidence of unilateral arm lymphoedema after breast cancer: a systematic review and meta-analysis. Lancet Oncol. 2013;14(6):500–515.

Davis et al.Impact of Axillary Lymph Node Dissection and Sentinel Lymph Node Biopsy on Upper Limb Morbidity in Breast Cancer Patients: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Surg Oncol. 2022.

Multinational Association of Supportive Care in Cancer (MASCC).Clinical practice guidance for the prevention of breast cancer-related arm lymphoedema (BCRAL): international Delphi consensus-based recommendations.eClinicalMedicine. 2024;68:102441.

Brunelle CL, Jackson K, et al.Evidence-based recommendations regarding risk reduction practices for people at risk of or with breast cancer-related lymphedema: consensus from an expert panel. Med Oncol. 2024;41(11):298.

International consensus recommendations.Multidisciplinary preventive intervention for breast cancer-related lymphedema. Breast Cancer Res Treat. 2022.

Executive Committee of the International Society of Lymphology.The Diagnosis and Treatment of Peripheral Lymphedema: 2020/2023 Consensus Document of the International Society of Lymphology. Lymphology. 2020/2023.

Meta-analysis.The efficacy of immediate lymphatic reconstruction after axillary lymph node dissection: a systematic review and meta-analysis.2024.