Η είδηση ότι ο 80χρονος Βιμ Βέντερς αποσύρει οριστικά από την κυκλοφορία την ταινία του «Λάθος Κίνηση» (1975) προκάλεσε αίσθηση στην παγκόσμια κινηματογραφική κοινότητα. Πίσω από αυτή τη δραματική απόφαση και τη δημόσια συγγνώμη κρύβεται ένα βαθύτερο παρασκήνιο που αφορά την ηθική της τέχνης, τις ευθύνες του παρελθόντος και ένα μεγάλο καλλιτεχνικό δίλημμα: Γιατί ένας κορυφαίος δημιουργός επιλέγει να «εξαφανίσει» ολοκληρωτικά το έργο του αντί απλώς να το διορθώσει;
Η κραυγή της Ναστάζια Κίνσκι και η «άνευ όρων» ανάληψη ευθύνης
Η απόφαση για το καθολικό μπλακάουτ δεν ήταν μια ξαφνική έμπνευση, αλλά το αποτέλεσμα μιας πολυετούς εσωτερικής σύγκρουσης και της πίεσης που ασκούσε η ίδια η πρωταγωνίστρια. Η 65χρονη σήμερα Ναστάζια Κίνσκι αποκάλυψε στη γερμανική εφημερίδα Sueddeutsche Zeitung ότι προσπαθούσε για χρόνια, χωρίς αποτέλεσμα, να πείσει τον Βέντερς να αφαιρέσει την επίμαχη σκηνή.
Το χρονικό της επίμαχης σκηνής
Το ντεμπούτο: Η ταινία αποτέλεσε το κινηματογραφικό ντεμπούτο της 13χρονης τότε Κίνσκι, κόρης του διάσημου ηθοποιού Κλάους Κίνσκι.
Ο ρόλος: Η νεαρή ηθοποιός υποδυόταν μια φαινομενικά βουβή έφηβη που ακολουθούσε έναν επίδοξο συγγραφέα (Ρούντιγκερ Φόγκλερ) στην περιπλάνησή του στη Γερμανία.
Το επίμαχο πλάνο: Σε μια συγκεκριμένη σκηνή, η ανήλικη κοπέλα εμφανίζεται τόπλες, ξαπλωμένη σε ένα κρεβάτι, καθώς την πλησιάζει ένας ενήλικας άνδρας.
«Ήταν η πρώτη μου ταινία, εκείνος ήταν ο πρώτος μου σκηνοθέτης και δεν με προστάτευσε. Παρόλο που στα 13 μου δεν καταλάβαινα πολλά, ένιωθα ότι αυτό δεν ήταν φυσιολογικό», δήλωσε η ηθοποιός. Η απάντηση του δημιουργού των αριστουργημάτων «Παρίσι, Τέξας» και «Τα Φτερά του Έρωτα» (Wings of Desire) ήταν μια πλήρης, δημόσια αναγνώριση του σφάλματός του: «Σου ζητώ συγγνώμη Ναστάζια, ανεπιφύλακτα, χωρίς “αν” και “αλλά”».
Γιατί όχι ένα απλό μοντάζ; Το «επικίνδυνο προηγούμενο» που φοβίζει
Το εύλογο ερώτημα που προκύπτει είναι γιατί ο Βέντερς δεν επέλεξε τη λύση του re-editing. Θα μπορούσε απλώς να κόψει τα λίγα δευτερόλεπτα της επίμαχης γυμνής σκηνής, επιτρέποντας στην υπόλοιπη ταινία να παραμείνει προσβάσιμη στο κοινό και στις επόμενες γενιές σινεφίλ.
Ο φόβος της λογοκρισίας και της αλλοίωσης της ιστορίας
Κατά τη διάρκεια των Γερμανικών Βραβείων Κινηματογράφου, ο Βέντερς εξήγησε τη φιλοσοφία του, τονίζοντας ότι το αναδρομικό μοντάζ αποτελεί μια επικίνδυνη παγίδα για την τέχνη.
«Το να αλλάζουμε εκ των υστέρων ένα έργο δημιουργεί ένα προηγούμενο που σας επηρεάζει όλους. Αν ξεκινήσει αυτό, στη συνέχεια κάτι τέτοιο θα μπορούσε να γίνει εφικτό για οποιαδήποτε ταινία στο μέλλον».
Για τον Γερμανό σκηνοθέτη, η αναθεώρηση της ιστορίας της τέχνης μέσω του μοντάζ αγγίζει τα όρια της λογοκρισίας και αλλοιώνει την ιστορική πραγματικότητα της εποχής που δημιουργήθηκε το έργο. Προτίμησε, λοιπόν, το απόλυτο μπλακάουτ από την τηλεόραση και τις πλατφόρμες streaming. Η ταινία αποσύρθηκε πλήρως και κλειδώθηκε στα αρχεία του μη κερδοσκοπικού ιδρύματος Wim Wenders Foundation, το οποίο κατέχει τα πνευματικά δικαιώματα.
Ναστάζια Κίνσκι
Η επόμενη μέρα: Ένας ευρύς διάλογος για τα «σκοτεινά» έργα του 20ού αιώνα
Η «εξαφάνιση» της ταινίας δεν είναι απαραίτητα μόνιμη, αλλά λειτουργεί ως μια αναγκαία, θεσμική «παύση». Ο Βέντερς ξεκαθάρισε ότι το φιλμ θα παραμείνει μη διαθέσιμο μέχρι να βρεθεί μια λύση κοινά αποδεκτή από όλα τα μέρη, συμπεριλαμβανομένης φυσικά της Κίνσκι.
Αναζητώντας μια νέα, συμπεριληπτική ματιά στο παρελθόν
Ο σκηνοθέτης σκοπεύει να ανοίξει έναν ευρύ διάλογο με τη συμμετοχή της ίδιας της ηθοποιού, της Γερμανικής Ακαδημίας Κινηματογράφου και άλλων φορέων του κλάδου. Στόχος είναι να δημιουργηθεί ένας κοινός κώδικας για το πώς η σύγχρονη κοινωνία πρέπει να διαχειρίζεται έργα του περασμένου αιώνα που σήμερα κρίνονται ως προβληματικά ή κακοποιητικά.
«Είναι απαραίτητο για την κοινωνία μας να βρει τους κατάλληλους τρόπους αντιμετώπισης αμφιλεγόμενων έργων και να έρθει αντιμέτωπη με νέες μορφές κατανόησης και συμπεριληπτικές οπτικές όσον αφορά τον κινηματογράφο», κατέληξε ο Βέντερς.
Η κίνησή του αυτή αποκτά ακόμα μεγαλύτερο ενδιαφέρον αν αναλογιστεί κανείς ότι πρόσφατα, ως πρόεδρος της Μπερλινάλε, είχε προκαλέσει αντιδράσεις δηλώνοντας ότι «ο κινηματογράφος πρέπει να μένει έξω από την πολιτική». Στην περίπτωση της «Λάθους Κίνησης», ωστόσο, η προστασία των ανηλίκων και η ηθική αποδείχθηκαν για τον ίδιο πολύ πιο σημαντικές από οποιαδήποτε πολιτική ή καλλιτεχνική σκοπιμότητα.
Με πληροφορίες από ΑΠΕ – ΜΠΕ
