Πολωνία: Στα άκρα η θεσμική σύγκρουση κορυφής – Καταγγελίες για πραξικόπημα

Σε αχαρτογράφητα νερά εισέρχεται η πολιτική ζωή της Πολωνίας, καθώς η μακροχρόνια αντιπαράθεση για τον έλεγχο της Δικαιοσύνης μεταξύ της κεντρώας κυβέρνησης του Ντόναλντ Τουσκ και της εθνικιστικής δεξιάς κλιμακώθηκε ραγδαία το βράδυ της Παρασκευής, 30 Οκτωβρίου. Ισχυρές αστυνομικές δυνάμεις περικύκλωσαν την έδρα του Συνταγματικού Δικαστηρίου στη Βαρσοβία, έπειτα από την αιφνιδιαστική απόφαση να τεθεί σε μηνιαία διαθεσιμότητα ο πρόεδρός του, Μπόγκνταν Σβιεντσκόφσκι και ο αναπληρωτής του, Μπαρτλομιέι Σοχάνσκι.

Η κρίση ανάγκασε τον προσκείμενο στο συντηρητικό κόμμα «Νόμος και Δικαιοσύνη» (PiS) πρόεδρο της χώρας, Κάρολ Ναβρότσκι, να διακόψει την πτήση του προς τη Σενεγάλη, όπου θα συναντούσε την πολιτική ηγεσία της χώρας και εκπροσώπους της Αφρικανικής Ένωσης. Το προεδρικό αεροσκάφος έκανε αναστροφή, με τον ίδιο να αναφέρει: «Σε μια στιγμή όπως αυτή, ο πρόεδρος πρέπει να βρίσκεται στην Πολωνία. Διακόπτω το ταξίδι μου προς τη Σενεγάλη. Επιστρέφω».

Η άφιξη Ναβρότσκι στο Δικαστήριο:

Η αναστολή καθηκόντων και η «μάχη» νομιμότητας

Η θρυαλλίδα των εξελίξεων άναψε όταν η δικαστής Άννα Κόρβιν-Πιοτρόφσκα ανακοίνωσε την αναστολή άσκησης των καθηκόντων της ηγεσίας του Δικαστηρίου, αναλαμβάνοντας η ίδια προσωρινά τη διοίκηση επικαλούμενη τη δικαστική της αρχαιότητα. Ως αιτιολογία, προέβαλε την παρεμπόδιση σύγκλησης της γενικής συνέλευσης των δικαστών και παρατυπίες στη συγκρότηση των δικαστικών συνθέσεων.

Η πλευρά Σβιεντσκόφσκι αρνήθηκε να παραδώσει τα ηνία, υποστηρίζοντας ότι η Κόρβιν-Πιοτρόφσκα δεν έχει ορκιστεί ενώπιον του προέδρου της Δημοκρατίας. Ο επίσημος λογαριασμός του Δικαστηρίου έκανε λόγο για παράνομη κατάληψη της ιστοσελίδας του (η οποία τέθηκε εκτός λειτουργίας) και εξέδωσε σκληρή ανακοίνωση: «Όλα τα άτομα που συμμετέχουν σε αυτές τις ενέργειες διαπράττουν το αδίκημα του πραξικοπήματος».

Επεισόδια, συλλήψεις και η άφιξη Ναβρότσκι

Υπό τον φόβο απειλών κατά δικαστών και υπαλλήλων, η Κόρβιν-Πιοτρόφσκα ζήτησε τη συνδρομή της αστυνομίας, η οποία απέκλεισε την περίμετρο του κτηρίου, χωρίς ωστόσο να εισέλθει στο εσωτερικό του. Έξω από τον χώρο συγκεντρώθηκαν οπαδοί του PiS που διαδηλώνουν εδώ και εβδομάδες. Το κλίμα πολώθηκε με συνθήματα όπως «Τουσκ, προδότη», ρίψεις αντικειμένων, προσευχές με κομποσκοίνια, αλλά και τρεις συλλήψεις διαδηλωτών που υπερπήδησαν τον φράχτη.

«Πρόκειται για πραξικόπημα του πρωθυπουργού Ντόναλντ Τουσκ (…). Καταστρατηγεί τα συνταγματικά μας δικαιώματα», δήλωσε χαρακτηριστικά ο διαδηλωτής Τόμας Ζαλέσκι. Στο σημείο βρέθηκε και ο ηγέτης του PiS, Γιάροσλαβ Κατσίνσκι, καταγγέλλοντας τη μετατροπή της χώρας σε αστυνομικό κράτος.

Λίγο πριν από τη 01:00 τα ξημερώματα του Σαββάτου, στο περικυκλωμένο κτήριο κατέφθασε ο πρόεδρος Ναβρότσκι, συνοδευόμενος από τον επικεφαλής του Ανωτάτου Δικαστηρίου, Ζμπίγκνιεφ Καπίνσκι. Σύμφωνα με πλάνα που μετέδωσαν πολωνικά δίκτυα και ανήρτησε ο δικαστής Μάτσιεϊ Μπέρεκ, επικράτησε ένταση και σπρωξίματα κατά την είσοδο του προέδρου, την οποία επιβεβαίωσε διαδικτυακά και ο επικεφαλής του γραφείου του: «Ο πρόεδρος Κάρολ Ναβρότσκι, συνοδευόμενος από τον πρώτο πρόεδρο του Ανωτάτου Δικαστηρίου, Ζμπίγκνιεφ Καπίνσκι, εισήλθε στο κτήριο του Συνταγματικού Δικαστηρίου».

Η στιγμή που ο Ναβρότσκι μπήκε στο εσωτερικό του κτηρίου και ο διάλογος του με δικαστές:

Η απάντηση της κυβέρνησης και το ευρύτερο αδιέξοδο

Ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ υπεραμύνθηκε των κινήσεων, απαντώντας: «Η αποκατάσταση του κράτους δικαίου είναι καθήκον μας». Ο ίδιος συμπλήρωσε πως «έπειτα από χρόνια ανομίας υπό το PiS, αυτή είναι μια διαδικασία δύσκολη, μερικές φορές επώδυνη, που απαιτεί αποφασιστική δράση. Δεν υπάρχει άλλος δρόμος».

Την ίδια ώρα, ο υπουργός Δικαιοσύνης, Βάλντεμαρ Ζούρεκ, κατηγόρησε τον Σβιεντσκόφσκι ότι λειτουργεί το Δικαστήριο ως «προσωπικό του φέουδο». Ξεκαθαρίζοντας ότι η κυβέρνηση δεν είχε καμία εμπλοκή στην ενέργεια της Κόρβιν-Πιοτρόφσκα («Και τώρα μίλησαν οι δικαστές», δήλωσε), ανακοίνωσε πέντε αιτήματα για την άρση ασυλίας της ηγεσίας του Δικαστηρίου, συνοδευόμενα από 50 τόμους δικογραφίας.

Η παρούσα κρίση έχει τις ρίζες της στην οκταετία (2015-2023) διακυβέρνησης του PiS, κατά την οποία το κόμμα προχώρησε σε αμφιλεγόμενους διορισμούς, προκαλώντας την αναστολή ευρωπαϊκών κονδυλίων και την απόφαση του Δικαστηρίου της ΕΕ (Δεκέμβριος 2025) ότι ο θεσμός δεν πληροί τα πρότυπα ανεξαρτησίας. Το αδιέξοδο επιτάθηκε νωρίτερα μέσα στο 2026, όταν ο πρόεδρος Ναβρότσκι αρνήθηκε να ορκίσει τρεις από τους έξι νέους δικαστές που εξέλεξε η σημερινή Βουλή, με τον Σβιεντσκόφσκι να τους απαγορεύει ακολούθως την ανάληψη καθηκόντων.