Θυμάμαι πάντα εκείνη τη σπάνια στιγμή που ανακαλύπτεις ένα τραγούδι και νιώθεις σχεδόν σαν να σε ανακάλυψε εκείνο πρώτο. Ένα τραγούδι που πέφτει πάνω σου ακριβώς τη στιγμή που το χρειάζεσαι. Που σε σηκώνει όταν είσαι πεσμένος, που σου κρατάει παρέα όταν νιώθεις μόνος, που καταφέρνει να βάλει σε λέξεις κάτι που ούτε εσύ ο ίδιος δεν μπορούσες να εξηγήσεις.
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η μουσική αλλάζει τη διάθεσή μας. Ίσως γι’ αυτό ακούμε μουσική σχεδόν παντού: στο αυτοκίνητο, στο γυμναστήριο, περπατώντας μόνοι στον δρόμο, όταν χωρίζουμε, όταν ερωτευόμαστε, όταν προσπαθούμε να συγκεντρωθούμε, όταν θέλουμε να ξεχαστούμε, όταν θέλουμε να θυμηθούμε. Η μουσική μοιάζει να λειτουργεί σαν συναισθηματικό soundtrack της ζωής μας.
Η ψυχολογία γνωρίζει εδώ και χρόνια ότι η μουσική μπορεί να επηρεάσει βαθιά τη διάθεσή μας. Όμως φαίνεται πως κάνει κάτι ακόμη πιο βαθύ από το να επηρεάζει απλώς το πώς νιώθουμε. Ίσως να επηρεάζει και το πώς βλέπουμε την ίδια την πραγματικότητα γύρω μας.
Σε μια πολύ ενδιαφέρουσα έρευνα, οι συμμετέχοντες κοιτούσαν μια οθόνη γεμάτη θολά pixels, μέσα στα οποία εμφανίζονταν αχνά είτε χαρούμενα είτε λυπημένα πρόσωπα. Κάποιες φορές, μάλιστα, δεν υπήρχε καν πρόσωπο στην εικόνα. Οι άνθρωποι έκαναν το ίδιο τεστ ακούγοντας χαρούμενη μουσική, λυπημένη μουσική ή χωρίς μουσική καθόλου.
Και τα αποτελέσματα είχαν κάτι σχεδόν ποιητικό. Όταν οι συμμετέχοντες άκουγαν χαρούμενη μουσική, αναγνώριζαν πιο εύκολα τα χαρούμενα πρόσωπα. Όταν άκουγαν λυπημένη μουσική, εντόπιζαν πιο εύκολα τα λυπημένα. Και ακόμη πιο εντυπωσιακό: όταν δεν υπήρχε κανένα πρόσωπο στην οθόνη, οι άνθρωποι συχνά «έβλεπαν» χαρούμενα πρόσωπα ενώ άκουγαν χαρούμενη μουσική.
Με άλλα λόγια, η μουσική δεν αλλάζει μόνο το πώς αισθανόμαστε. Αλλάζει και το πώς βλέπουμε τον κόσμο γύρω μας. Και όσο περίεργο κι αν ακούγεται αυτό μέσα σε ένα εργαστήριο, αν το καλοσκεφτούμε, ίσως συμβαίνει συνεχώς και στην καθημερινή ζωή.
Πόσες φορές δεν έχουμε παρεξηγήσει ένα μήνυμα επειδή ήμασταν οι ίδιοι φορτισμένοι; Πόσες φορές δεν πιστέψαμε ότι κάποιος είναι θυμωμένος μαζί μας μόνο και μόνο επειδή ήταν λίγο πιο εσωστρεφής τη μέρα που τον συναντήσαμε; Πόσες φορές δεν ερμηνεύσαμε ένα βλέμμα, μια καθυστέρηση, μια κουβέντα, όχι με βάση αυτό που πραγματικά ήταν, αλλά με βάση τη διάθεση που ήδη κουβαλούσαμε εκείνη τη στιγμή;
Η αλήθεια είναι ότι η ζωή σπάνια είναι τόσο ξεκάθαρη όσο θα θέλαμε. Οι περισσότεροι άνθρωποι κινούνται μέσα σε μικρές αμφισημίες, σε γκρίζες ζώνες, σε μισοειπωμένα πράγματα, σε μικρά σήματα που μπορούν να ερμηνευτούν με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. Και η ψυχολογία μας δείχνει ότι η διάθεσή μας επηρεάζει βαθιά αυτές τις ερμηνείες.
Ίσως γι’ αυτό κάποιες μέρες ο κόσμος μοιάζει πιο φωτεινός. Όχι επειδή άλλαξε πραγματικά ο κόσμος – αλλά επειδή άλλαξε ο εσωτερικός μας ήχος.
Και ίσως γι’ αυτό η μουσική έχει τόσο μεγάλη επιρροή πάνω μας. Γιατί δεν συνοδεύει απλώς τη ζωή μας. Τη χρωματίζει. Δίνει μορφή στις αναμνήσεις μας. Ντύνει ανθρώπους, εποχές, καλοκαίρια, χωρισμούς, διαδρομές με το αυτοκίνητο, νύχτες που νομίζαμε ότι δεν θα τελείωναν ποτέ.
Δεν λειτουργεί φυσικά η ίδια μουσική για όλους με τον ίδιο τρόπο. Αυτό που για κάποιον είναι παρηγοριά, για κάποιον άλλον μπορεί να είναι θόρυβος. Άλλοι βάζουν μουσική για να συγκεντρωθούν, άλλοι για να κλάψουν, άλλοι για να χορέψουν στην κουζίνα. Κάποιες φορές θέλουμε κάτι ανάλαφρο και εύκολο. Άλλες φορές χρειαζόμαστε στίχους που να μας διαλύουν λίγο για να νιώσουμε ότι κάποιος μας καταλαβαίνει.
Και ποιος δεν το έχει κάνει αυτό! Υπάρχουν τραγούδια που ακούω όταν θέλω να πάρω κουράγιο. Άλλα που με επιστρέφουν σε ανθρώπους που δεν είναι πια εδώ ή σε εκδοχές του εαυτού μου που έχω αφήσει πίσω.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν μένουμε εκεί για πολύ. Ίσως γι’ αυτό να χρειάζεται να είμαστε λίγο πιο προσεκτικοί με το τι αφήνουμε να μπαίνει καθημερινά μέσα μας – όχι μόνο μέσα από τις ειδήσεις, τους ανθρώπους ή τα social media, αλλά ακόμη και μέσα από τη μουσική που ακούμε. Γιατί η μουσική δεν λειτουργεί απλώς σαν “background” στη ζωή μας. Επηρεάζει τη διάθεσή μας, τον τρόπο που αισθανόμαστε, και κάποιες φορές ακόμη και τον τρόπο που ερμηνεύουμε τον κόσμο γύρω μας.
Και ίσως τελικά αυτό να είναι το πιο σημαντικό μάθημα. Ότι πολλές φορές δεν βλέπουμε τον κόσμο μόνο όπως είναι. Τον βλέπουμε και μέσα από τη συναισθηματική “μουσική” που παίζει εκείνη τη στιγμή μέσα μας.
Ιουλία Καζάνα-McCarthy
Δρ. Κοινωνιολογίας (University of Surrey, UK)
MSc Psychology (c.) (Brunel University of London)
Πιστοποιημένη Life Coach (International Coaching Federation, ICF)
Solution Focused Θεραπεύτρια (BRIEF)
