Ρεπορτάζ: Χρήστος Μαζάνης
Τα τελευταία χρόνια η κλιματική κρίση και η σταδιακή τροπικοποίηση της Μεσογείου δεν φέρεται να αποτελούν πλέον σενάρια του μέλλοντος, αλλά μια σκληρή, καθημερινή πραγματικότητα που μεταμορφώνει ριζικά τον θαλάσσιο χάρτη και της Ελλάδας.
Στο επίκεντρο αυτής της πρωτοφανούς οικολογικής εισβολής βρίσκεται το τελευταίο διάστημα ο λαγοκέφαλος, ένα εξαιρετικά τοξικό και επιθετικό ξενικό είδος που για πολλούς εξελίσσεται στον απόλυτο εφιάλτη των ελληνικών βυθών.
Από τη μία πλευρά, οι επαγγελματίες αλιείς βρίσκονται σε κατάσταση απόγνωσης, βλέποντας τα δίχτυα και τα παραγάδια τους να καταστρέφονται και τα παραδοσιακά αλιεύματα να εξαφανίζονται από τους αχόρταγους αυτούς εισβολείς, ενώ από την άλλη, το πρόβλημα έχει περάσει και στη γραμμή του αιγιαλού.
Οι αναφορές για εμφάνιση λαγοκέφαλων σε ρηχά νερά, σε απόσταση αναπνοής από την ακτή, έχουν σπείρει τον τρόμο και την ανησυχία στους λουόμενους, ενώ βίντεο που κυκλοφορούν συνεχώς στο διαδίκτυο, τείνουν να αλλάζουν όλα όσα ξέραμε για τα καλοκαιρινά μας μπάνια.
Είμαστε τελικά ασφαλείς στις ελληνικές παραλίες; Υπάρχει κάποιος τρόπος να ανακοπεί η επέλαση των νέων αυτών ειδών πριν το οικοσύστημα καταρρεύσει οριστικά; Πού βρίσκεται η αλήθεια και πού το ψέμα ; Θα πρέπει τελικά να φοβόμαστε αυτό το ψάρι ή όχι ;
Στο βίντεο που ακολουθεί, η διαδικτυακή τηλεόραση του Zougla.gr, ανοίγει τον φάκελο «Ξενικά Είδη». Ιχθυολόγοι και θαλάσσιοι επιστήμονες αναλύουν τα δεδομένα πίσω από την απειλή, ενώ επαγγελματίες της αλιείας καταθέτουν τις δικές τους μαρτυρίες από την πρώτη γραμμή του «πολέμου» στην ανοιχτή θάλασσα. Σε αυτή την πρώτη εκπομπή μιλούν οι: Μάκης Κονδυλάτος, Ιχθυολόγος του ΕΛΚΕΘΕ στον Υδροβιολογικό Σταθμό της Ρόδου, ο Στέφανος Καλογήρου, Αναπληρωτής Καθηγητής στο Εργαστήριο Υδροβιολογίας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, ο Νίκος Σταμούλος, Πρόεδρος της Ένωσης Πλοιοκτητών Παράκτιας Αλιείας και Αλιευτικού Τουρισμού, αλλά και ο Γιάννης Μπουντούκος, Πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Πλοιοκτητών Μέσης Αλιείας.
Δείτε την εκπομπή
Ο χάρτης που καταγράφει τις εμφανίσεις λαγοκέφαλου στην Ελλάδα
Για την ενημέρωση των πολιτών και την πρόληψη των ατυχημάτων, έχει δημιουργηθεί ένας ψηφιακός χάρτης μέσω του Google My Maps.
Ο χάρτης αυτός φέρει τον τίτλο «Lagocephalus sceleratus», βασίζεται σε δεδομένα από το δίκτυο ELNAIS (Early Warning System for Alien Species – Σύστημα Έγκαιρης Προειδοποίησης για Ξενικά Είδη στην Ελλάδα) και καταγράφει λεπτομερώς την εξάπλωση και τις εμφανίσεις του επικίνδυνου ψαριού στην Κρήτη, το Αιγαίο Πέλαγος, καθώς και σε όλα τα υπόλοιπα παράλια όπου έχει εντοπιστεί.
Δείτε εδώ τον ψηφιακό χάρτη που δείχνει τα μέρη που υπάρχουν λαγοκέφαλοι στην Ελλάδα.
Το «προφητικό» ντοκιμαντέρ της «Ζούγκλας»
Πριν από μερικά χρόνια, το Zougla.gr είχε πραγματοποιήσει ένα αποκαλυπτικό ντοκιμαντέρ με τίτλο «Η μεγάλη εισβολή στις ελληνικές θάλασσες» κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου για τα ξενικά είδη και εστιάζοντας συγκεκριμένα στον λαγοκέφαλο. Το ρεπορτάζ εκείνο είχε προειδοποιήσει ξεκάθαρα ότι, αν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα, η χώρα μας θα βρισκόταν σύντομα αντιμέτωπη με ένα δυσεπίλυτο και σοβαρό οικολογικό πρόβλημα.
Περισσότερα από 240 ξενικά είδη στις ελληνικές θάλασσες
Υπενθυμίζεται πως σύμφωνα με τους ειδικούς, περισσότερα από 240 ξενικά είδη έχουν πλέον καταγραφεί στις ελληνικές θάλασσες, σε μία εξέλιξη που αποτυπώνει τη βαθιά μεταβολή του θαλάσσιου περιβάλλοντος της χώρας. Η αύξηση των εισβολέων συνδέεται κυρίως με την κλιματική αλλαγή και την υπεραλίευση, παράγοντες που μεταβάλλουν τη φυσική ισορροπία των οικοσυστημάτων και ευνοούν την εγκατάσταση νέων ειδών.
Στη Μεσόγειο έχουν καταγραφεί περισσότερα από 1.000 ξενικά είδη, με βασική πύλη εισόδου τη Διώρυγα του Σουέζ. Παράλληλα, η μεταφορά τους γίνεται μέσω των θαλασσερμάτων των πλοίων, των υδατοκαλλιεργειών και της απελευθέρωσης οργανισμών από ενυδρεία. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, η εμφάνιση νέων ειδών στην Ανατολική Μεσόγειο έχει αυξηθεί κατά 150%, τα τελευταία 20 χρόνια.
Τα πιο επικίνδυνα ξενικά είδη: Ανάμεσα στα περισσότερα από 240 ξενικά είδη που έχουν εντοπιστεί στις ελληνικές θάλασσες, ορισμένα θεωρούνται ιδιαίτερα επικίνδυνα για την ανθρώπινη υγεία, λόγω της τοξικότητάς τους ή των δηλητηριωδών ακάνθων τους.
Τα πιο επικίνδυνα είδη που χρήζουν προσοχής είναι τα εξής:
- Λαγοκέφαλος (Lagocephalus sceleratus): Θεωρείται ο πιο θανάσιμος κίνδυνος καθώς περιέχει τη νευροτοξίνη τετροδοτοξίνη (TTX), η οποία μπορεί να προκαλέσει τον θάνατο σε όποιον τον καταναλώσει. Η τοξίνη βρίσκεται στο δέρμα, τα σπλάχνα, τις γονάδες και τα μάτια του ψαριού, ενώ δεν υπάρχει αντίδοτο, παρά μόνο υποστηρικτική αντιμετώπιση. Η κατανάλωσή του απαγορεύεται αυστηρά με ευρωπαϊκή νομοθεσία.
Πόσο επικίνδυνος είναι ο λαγοκέφαλος και γιατί
- Μωβ Μέδουσα (Pelagia noctiluca): Χαρακτηρίζεται ως ένα από τα πιο επικίνδυνα είδη μεδουσών στη Μεσόγειο. Το τσίμπημά της είναι εξαιρετικά επώδυνο λόγω της νευροτοξίνης που εκκρίνει, προκαλώντας ερύθημα, πρήξιμο και κάψιμο. Σε ευαίσθητα άτομα μπορεί να προκαλέσει σοβαρές δερμονεκρωτικές, καρδιοτοξικές και νευροτοξικές επιδράσεις, ενώ τα πλοκάμια της μπορούν να φτάσουν σε μήκος τα 2 έως και 10 μέτρα.
- Λεοντόψαρο (Pterois miles): Πρόκειται για ένα εντυπωσιακό, αλλά και επικίνδυνο είδος, που ανήκει στις σκορπίνες. Διαθέτει τοξικά αγκάθια που προκαλούν επώδυνα τσιμπήματα. Αν και πρωτοεμφανίστηκε στην Κύπρο, η εξάπλωσή του προς την Ελλάδα είναι πλέον γεγονός.
- Plotosus lineatus: Ένα είδος που μοιάζει με γατόψαρο και αναμένεται να εξαπλωθεί στα ελληνικά νερά. Διαθέτει ισχυρό δηλητήριο στα αγκάθια του, αποτελώντας έναν από τους επερχόμενους «επικίνδυνους επισκέπτες».
- Ακανθόπερκα ή Ρώσος (Sargocentron rubrum): Ένα κοκκινωπό ψάρι με δηλητηριώδη αγκάθια παρόμοια με της σκορπίνας, που απαντάται σε αφθονία στα Δωδεκάνησα.
- Γερμανοί ή Αγριόσαλπες (Siganus rivulatus και Siganus luridus): Αν και καταναλώνονται σε ορισμένες περιοχές όπως τα Δωδεκάνησα, διαθέτουν δηλητηριώδεις ακάνθες που απαιτούν προσοχή κατά τον καθαρισμό τους.
- Μπλε Καβούρι ή Ιταλός (Callinectes sapidus): Αν και θεωρείται εκλεκτός μεζές, είναι ιδιαίτερα επιθετικό και μπορεί να προκαλέσει τραυματισμούς με τις δαγκάνες του, ενώ δημιουργεί προβλήματα και στα αλιευτικά εργαλεία.
