Επιστολή Φον ντερ Λάιεν στους Ευρωπαίους ηγέτες: Προτείνει δύναμη ταχείας αντίδρασης και άμεσες επιστροφές για το Μεταναστευτικό

Σε αναλυτική παρουσίαση της στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη διαχείριση της μετανάστευσης προχώρησε η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, μέσω επιστολής που απηύθυνε προς τους ηγέτες της ΕΕ ενόψει της Συνόδου Κορυφής στις Βρυξέλλες.

Παρά τη μείωση των παράτυπων διελεύσεων κατά 55% τη διετία, η Κομισιόν προκρίνει την επιχειρησιακή αναβάθμιση του Frontex με νέα Δύναμη Ταχείας Αντίδρασης, τη θέσπιση Ευρωπαϊκού Πλαισίου Έκτακτης Ανάγκης για υβριδικές απειλές, καθώς και την επιτάχυνση των επιστροφών μέσω «κόμβων» σε τρίτες χώρες.

Ιστορικό χαμηλό στις παράτυπες διελεύσεις – Η αποτίμηση της Κομισιόν

Ξεκινώντας την επιστολή της προς τους 27 ηγέτες, η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προέβη σε θετικό απολογισμό των μέχρι τώρα πεπραγμένων, σημειώνοντας ότι η ικανότητα της Ευρώπης να ελέγχει την παράνομη μετανάστευση βρίσκεται στο ισχυρότερο σημείο της.

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία που παραθέτει:

• Οι παράτυπες διελεύσεις συνόρων βρίσκονται στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2021, έχοντας μειωθεί κατά 55% την τελευταία διετία και περισσότερο από το ένα τρίτο μόνο εντός της τρέχουσας χρονιάς.

• Καταγράφεται αισθητή υποχώρηση στις Αιτήσεις Ασύλου και τις μη επιτρεπόμενες δευτερογενείς μετακινήσεις.

• Ωστόσο, γεγονότα όπως οι μαζικές αφίξεις στη Θέουτα, αλλά και οι πιέσεις στη Μεσόγειο και τα ανατολικά σύνορα, καθιστούν αναγκαία τη διαρκή ετοιμότητα.

Ο Frontex ως ευρωπαϊκή επιχειρησιακή δύναμη και τεχνολογία κατά των drones

Κεντρικός πυλώνας της νέας πρότασης της Κομισιόν είναι η ουσιαστική αναβάθμιση του Frontex σε μια πλήρως επιχειρησιακή ευρωπαϊκή δύναμη.

Η σχετική πρωτοβουλία περιλαμβάνει:

1. Δημιουργία δύναμης ταχείας αντίδρασης: Για την άμεση εξειδικευμένη ανάπτυξη δυνάμεων σε περιόδους κρίσης στα εξωτερικά σύνορα.

2. Ευρωπαϊκή εφεδρεία συνόρων και επιστροφών: Ενίσχυση του μόνιμου σώματος και σύσταση Κέντρου Συντονισμού Επιστροφών.

3. Νέα χρηματοδότηση 130 εκατ. ευρώ: Για την αντιμετώπιση απειλών από μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones), ανεβάζοντας τη συνολική επένδυση σε τεχνολογίες επιτήρησης άνω των 500 εκατ. ευρώ.

4. Σύστημα EES: Με περισσότερες από 204 εκατ. καταγραφές εισόδων/εξόδων και 69.000 αρνήσεις εισόδου, εκ των οποίων 1.750 αφορούσαν απειλές ασφαλείας.

Νέο πλαίσιο έκτακτης ανάγκης και «κόμβοι επιστροφής»

Για την αντιμετώπιση της εργαλειοποίησης των μεταναστών από τρίτες χώρες και τις υβριδικές απειλές, η Κομισιόν ανακοινώνει τη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Πλαισίου Αντιμετώπισης Καταστάσεων Έκτακτης Ανάγκης (European Emergency Response Framework). «Κανένας κρατικός ή μη κρατικός δρών δεν θα επιτραπεί να εκμεταλλευτεί τους κανόνες μας για να αποσταθεροποιήσει την Ένωση», υπογραμμίζει η κ. φον ντερ Λάιεν.

Παράλληλα, με το συνολικό ποσοστό επιστροφών να παραμένει χαμηλό (στο 32%), ζητείται η ταχεία εφαρμογή του νέου Κανονισμού για τις Επιστροφές. Ο κανονισμός αυτός ανοίγει νομικά τον δρόμο για τη δημιουργία «κόμβων επιστροφής» (return hubs) σε τρίτες χώρες, μια καινοτόμο προσέγγιση που ήδη εξετάζεται από ορισμένα κράτη μέλη.

Αναφορές σε Λιβύη, Τουρκία και Ανατολική Μεσόγειο

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ελλάδα παρουσιάζει η αναφορά στην Ανατολική Λιβύη, καθώς οι ροές προς την Κρήτη κατέγραψαν υπερτριπλασιασμό, την ώρα που η συνολική κίνηση στην Ανατολική Μεσόγειο υποχώρησε κατά 30%. Η Κομισιόν υπέγραψε συμπληρωματική χρηματοδότηση 25 εκατ. ευρώ για την επέκταση των δράσεων διαχείρισης συνόρων στην περιοχή.

Όσον αφορά τους υπόλοιπους εταίρους:

• Τουρκία: Η συνεργασία αξιολογείται ως αποτελεσματική, ενώ προετοιμάζεται ο Διάλογος Υψηλού Επιπέδου για τις αρχές του επόμενου έτους και συνεχίζεται η απορρόφηση της χρηματοδοτικής δέσμης 1,3 δισ. ευρώ (2025–2027).

• Βόρεια Αφρική: Ενισχύονται οι εταιρικές σχέσεις με Αίγυπτο (εκταμίευση 200 εκατ. ευρώ και Γραφείο Νόμιμης Πύλης), Τυνησία (άνω των 4.960 εθελοντικών επιστροφών το 2026) και Αλγερία.

• Μέση Ανατολή: Προβλέπονται κονδύλια 505 εκατ. ευρώ για τον Λίβανο, 280 εκατ. ευρώ για τη Συρία και 160 εκατ. ευρώ για την Ιορδανία για τη δημιουργία συνθηκών βιώσιμης επιστροφής.

Τέλος, η Πρόεδρος της Κομισιόν ζήτησε την ταχεία έγκριση του νέου καθεστώτος αυστηρών κυρώσεων (δέσμευση περιουσιακών στοιχείων και ταξιδιωτικές απαγορεύσεις) κατά των κυκλωμάτων διακινητών, ενώ υπενθύμισε την παράταση της προσωρινής προστασίας για τους Ουκρανούς πρόσφυγες έως τις 4 Μαρτίου 2028.