Πολωνία: Στα άκρα οι σχέσεις Πρωθυπουργού και Πρόεδρου Δημοκρατίας

Σε τροχιά πρωτοφανούς θεσμικής και πολιτικής κρίσης εισέρχεται η Πολωνία, καθώς η μακροχρόνια αντιπαράθεση ανάμεσα στην κεντρώα κυβέρνηση του Ντόναλντ Τουσκ και την εθνικιστική δεξιά για τον έλεγχο της Δικαιοσύνης κλιμακώθηκε δραματικά τη νύχτα της Παρασκευής 30 Οκτωβρίου προς τα ξημερώματα του Σαββάτου 31 Οκτωβρίου 2026.

Λίγο πριν από τη 01:00 τα ξημερώματα του Σαββάτου (02:00 ώρα Ελλάδας), ο πρόεδρος της Πολωνίας, Κάρολ Ναβρότσκι, εισήλθε στο κτήριο του Συνταγματικού Δικαστηρίου, το οποίο βρισκόταν υπό αυστηρό αστυνομικό αποκλεισμό. Ο Πολωνός πρόεδρος συνοδευόταν από τον πρώτο πρόεδρο του Ανωτάτου Δικαστηρίου, Ζμπίγκνιεφ Καπίνσκι.

Λίγες ώρες νωρίτερα, ο κ. Ναβρότσκι ταξίδευε προς τη Σενεγάλη για επίσημη επίσκεψη, όπου επρόκειτο να συναντηθεί με τον πρόεδρο της αφρικανικής χώρας και εκπροσώπους της Αφρικανικής Ένωσης. Μόλις ενημερώθηκε για τις εξελίξεις, έδωσε εντολή για άμεση αναστροφή του προεδρικού αεροσκάφους εν πτήσει, επιστρέφοντας εσπευσμένα στη Βαρσοβία. «Σε μια στιγμή όπως αυτή, ο πρόεδρος πρέπει να βρίσκεται στην Πολωνία. Διακόπτω το ταξίδι μου προς τη Σενεγάλη. Επιστρέφω», έγραψε στην πλατφόρμα X, πραγματοποιώντας συνομιλίες με τον κ. Καπίνσκι στο προεδρικό μέγαρο πριν μεταβεί στο δικαστήριο.

Η είσοδος του προέδρου στο κτήριο συνοδεύτηκε από ένταση, καθώς πολωνικά μέσα ενημέρωσης, όπως τα Onet και RMF24, μετέδωσαν εικόνες με σπρωξίματα στην πύλη, ενώ σχετικό βίντεο δημοσιοποίησε ο δικαστής Μάτσιεϊ Μπέρεκ. Την παρουσία του επικύρωσε δημόσια ο επικεφαλής του προεδρικού γραφείου, Πάβελ Σεφερνάκερ: «Ο πρόεδρος Κάρολ Ναβρότσκι, συνοδευόμενος από τον πρώτο πρόεδρο του Ανωτάτου Δικαστηρίου, Ζμπίγκνιεφ Καπίνσκι, εισήλθε στο κτίριο του Συνταγματικού Δικαστηρίου».

Βίντεο από την άφιξη του Κάρολ Ναβρότσκι στο Δικαστήριο:

Η αναστολή καθηκόντων της ηγεσίας και οι καταγγελίες για «πραξικόπημα»

Η θρυαλλίδα των ραγδαίων εξελίξεων άναψε το απόγευμα της Παρασκευής, όταν η δικαστής Άννα Κόρβιν-Πιοτρόφσκα ανακοίνωσε την απόφαση να τεθούν σε μηνιαία διαθεσιμότητα ο πρόεδρος του Συνταγματικού Δικαστηρίου, Μπόγκνταν Σβιεντσκόφσκι, και ο αναπληρωτής του, Μπαρτλομιέι Σοχάνσκι.

Η ίδια ανέλαβε προσωρινά τη διοίκηση επικαλούμενη τη δικαστική της αρχαιότητα, υποστηρίζοντας ότι η ηγεσία παρεμπόδιζε τη σύγκληση της γενικής συνέλευσης των δικαστών και ακολουθούσε παράτυπες διαδικασίες στη συγκρότηση των δικαστικών συνθέσεων που εξετάζουν υποθέσεις.

Η πλευρά του Σβιεντσκόφσκι αρνήθηκε κατηγορηματικά να αναγνωρίσει τη νομιμότητα της ενέργειας, καταγγέλλοντας απόπειρα παράνομης κατάληψης του θεσμού. Μάλιστα, υπογράμμισε ότι η Κόρβιν-Πιοτρόφσκα δεν νομιμοποιείται να ασκεί διοίκηση, καθώς δεν έχει δώσει τον προβλεπόμενο όρκο ενώπιον του προέδρου της Δημοκρατίας.

Στον επίσημο λογαριασμό του Συνταγματικού Δικαστηρίου στην πλατφόρμα X αναρτήθηκε ότι ο Σβιεντσκόφσκι παραμένει ο μόνος νόμιμος πρόεδρος, καταγγέλλοντας ταυτόχρονα και «παράνομη κατάληψη» της επίσημης ιστοσελίδας του θεσμού, η οποία τέθηκε εκτός λειτουργίας:

«Όλα τα άτομα που συμμετέχουν σε αυτές τις ενέργειες διαπράττουν το αδίκημα του πραξικοπήματος».

Live εικόνες από την Πολωνία:

Αστυνομικός αποκλεισμός, επεισόδια και δυλλήψεις διαδηλωτών

Υπό τον φόβο απειλών κατά της ζωής και της σωματικής ακεραιότητας δικαστών και υπαλλήλων, η δικαστής Άννα Κόρβιν-Πιοτρόφσκα ενημέρωσε τις αρχές για κίνδυνο διατάραξης της δημόσιας τάξης, με αποτέλεσμα να κινητοποιηθούν ισχυρές αστυνομικές δυνάμεις και μονάδες αντιμετώπισης ταραχών, αποκλείοντας την πρόσβαση στο δικαστικό μέγαρο.

Στον περίβολο συγκεντρώθηκαν υποστηρικτές του εθνικιστικού συντηρητικού κόμματος «Νόμος και Δικαιοσύνη» (PiS), οι οποίοι διαδηλώνουν εδώ και εβδομάδες υπέρ των δικαστών που είχαν τοποθετηθεί κατά τα προηγούμενα έτη. Το κλίμα πολώθηκε επικίνδυνα:

• Διαδηλωτές φώναζαν συνθήματα όπως «Τουσκ, προδότη», ενώ άλλοι προσεύχονταν κρατώντας θρησκευτικές εικόνες και κομποσκοίνια.

• Σημειώθηκαν συγκρούσεις, ρίψεις αντικειμένων προς τους αστυνομικούς και προσπάθειες διάσπασης των οδοφραγμάτων.

• Τρία άτομα συνελήφθησαν από την αστυνομία όταν υπερπήδησαν τον φράχτη του συγκροτήματος.

Οι αστυνομικές αρχές διευκρίνισαν ότι εισήλθαν στον περίβολο για την αποκατάσταση της τάξης, χωρίς να περάσουν στο εσωτερικό των κτηρίων.

Στο σημείο των κινητοποιήσεων βρέθηκε και ο επικεφαλής του PiS, Γιάροσλαβ Κατσίνσκι, ο οποίος επιχείρησε να μπει στο κτήριο, κατηγορώντας την κυβέρνηση Τουσκ για «πραξικόπημα» και μετατροπή της χώρας σε «αστυνομικό κράτος». «Πρόκειται για πραξικόπημα του πρωθυπουργού Ντόναλντ Τουσκ. Καταστρατηγεί τα συνταγματικά μας δικαιώματα», δήλωσε χαρακτηριστικά στο Γαλλικό Πρακτορείο ο διαδηλωτής Τόμας Ζαλέσκι.

Βίντεο από την Βαρσοβία τα ξημερώματα του Σαββάτου 31 Οκτωβρίου:

Η σκληρή γραμμή Τουσκ

Απέναντι στις καταγγελίες της αντιπολίτευσης και της προεδρίας, ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ υπεραμύνθηκε των ενεργειών για τη μεταρρύθμιση του δικαστικού συστήματος, δηλώνοντας μέσω της πλατφόρμας X:

«Η αποκατάσταση του κράτους δικαίου είναι καθήκον μας. Έπειτα από χρόνια ανομίας υπό το PiS, αυτή είναι μια διαδικασία δύσκολη, μερικές φορές επώδυνη, που απαιτεί αποφασιστική δράση. Δεν υπάρχει άλλος δρόμος».

Την ίδια στιγμή, ο υπουργός Δικαιοσύνης και γενικός εισαγγελέας, Βάλντεμαρ Ζούρεκ, κατηγόρησε τον Σβιεντσκόφσκι ότι είχε μετατρέψει το Συνταγματικό Δικαστήριο σε «προσωπικό του φέουδο». Σε δηλώσεις του στο POLITICO, ο κ. Ζούρεκ ξεκαθάρισε ότι η κυβέρνηση δεν είχε καμία εμπλοκή στην απόφαση της Κόρβιν-Πιοτρόφσκα, σημειώνοντας: «Και τώρα μίλησαν οι δικαστές».

Παράλληλα, ο υπουργός Δικαιοσύνης ανακοίνωσε ότι έχει ήδη υποβάλει πέντε αιτήματα για την άρση της ασυλίας του Σβιεντσκόφσκι και του αναπληρωτή του, τα οποία συνοδεύονται από ογκώδη δικογραφία 50 τόμων, με την κατηγορία ότι η ηγεσία του δικαστηρίου παρεμπόδιζε παράνομα τους νεοεκλεγέντες δικαστές να ασκήσουν τα καθήκοντά τους.

Δήλωση Κάρολ Ναβρότσκι: «Παραβιάστηκε η συνταγματική τάξη – Κατάληψη του Δικαστηρίου με τη βία»

Σε μία ιδιαίτερα βαρυσήμαντη ανάρτηση προχώρησε ο πρόεδρος της Πολωνίας Κάρολ Ναβρότσκι, την οποία δημοσιοποίησε ο Πιότρ Μίλερ (@PiotrMuller), καταγγέλλοντας ανοιχτά ότι «απόψε, η συνταγματική τάξη της Δημοκρατίας της Πολωνίας παραβιάστηκε και ένα συνταγματικό όργανο του κράτους καταλήφθηκε με τη βία».

Ο Πολωνός πρόεδρος γνωστοποίησε ότι είχε διαβουλεύσεις με τον Πρώτο Πρόεδρο του Ανωτάτου Δικαστηρίου, Ζμπίγκνιου Καπίνσκι, «ο οποίος επίσης δεν αναγνωρίζει ως νόμιμες τις ενέργειες που αναλήφθηκαν από άτομα που σφετερίζονται την εξουσία στο Συνταγματικό Δικαστήριο», ενώ απηύθυνε αυστηρό αίτημα προς την κυβέρνηση: «Ζητώ την αποκατάσταση της έννομης τάξης και την αποχώρηση των καταναγκαστικών δυνάμεων που απέστειλε η κυβέρνηση από τις εγκαταστάσεις του Δικαστηρίου».

Παράλληλα, ο κ. Ναβρότσκι ανέφερε ότι επέτρεψε στον νόμιμα εν ενεργεία Αντιπρόεδρο του Συνταγματικού Δικαστηρίου, Δικαστή Μπαρτλομίεϊ Σοχάνσκι, να εισέλθει στο κτήριο, ανακοινώνοντας ταυτόχρονα πρωτοβουλία πολιτικής αποκλιμάκωσης: «Λόγω της απειλής για την εσωτερική ασφάλεια της Δημοκρατίας της Πολωνίας, συγκαλώ σήμερα επείγουσες διαβουλεύσεις με εκπροσώπους των κοινοβουλευτικών ομάδων, με στόχο τη σταθεροποίηση της πολιτικής κατάστασης και την αποκατάσταση της συνταγματικής τάξης».

Κλείνοντας το μήνυμά του, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ευχαρίστησε «όλους όσους συγκεντρώθηκαν έξω από το Συνταγματικό Δικαστήριο για να υπερασπιστούν το Σύνταγμα της Δημοκρατίας της Πολωνίας».

🇵🇱 Statement by the President of the Republic of Poland, Karol Nawrocki

Tonight, the constitutional order of the Republic of Poland was breached and a constitutional organ of the State was taken over by force. I have held consultations with the First President of the Supreme Court, Zbigniew Kapiński, who likewise does not recognise as lawful the actions taken by persons usurping authority in the Constitutional Tribunal.

I call for the legal order to be restored and for the coercive forces dispatched by the Government to leave the premises of the Tribunal.

I have enabled the lawfully serving Vice-President of the Constitutional Tribunal, Judge Bartłomiej Sochański, to enter the Constitutional Tribunal.

In view of the threat to the internal security of the Republic of Poland, I am convening urgent consultations today with representatives of the parliamentary groupings, with the aim of stabilising the political situation and restoring the constitutional order.
I thank everyone who has gathered outside the Constitutional Tribunal to defend the Constitution of the Republic of Poland.

https://t.co/7iwgu2LujI

— Piotr Müller (@PiotrMuller) October 31, 2026

Οι ρίζες της σύγκρουσης από το 2015 και το παρατεταμένο αδιέξοδο

Η παρούσα μετωπική σύγκρουση αποτελεί την κορύφωση μιας βαθιάς κρίσης που ξεκίνησε κατά την οκταετή διακυβέρνηση του PiS (2015–2023). Την περίοδο εκείνη, το κυβερνών συντηρητικό κόμμα προχώρησε σε εκτεταμένες παρεμβάσεις στη δομή και τη σύνθεση των δικαστηρίων, τοποθετώντας πρόσωπα προσκείμενα στην εξουσία.

Οι επιλογές αυτές οδήγησαν σε σύγκρουση με τις Βρυξέλλες, με την Ευρωπαϊκή Ένωση να αναστέλλει κοινοτικά κονδύλια προς την Πολωνία λόγω παραβιάσεων της δικαστικής ανεξαρτησίας. Το πολωνικό Συνταγματικό Δικαστήριο είχε βρεθεί στο επίκεντρο αμφισβητώντας την υπεροχή του ευρωπαϊκού δικαίου, ενώ είχε επιβάλει και τη σχεδόν καθολική απαγόρευση των αμβλώσεων. Τον Δεκέμβριο του 2025, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έκρινε επίσημα ότι το πολωνικό Συνταγματικό Δικαστήριο δεν πληρούσε τα ευρωπαϊκά πρότυπα ανεξαρτησίας.

Με την επάνοδό του στην εξουσία το 2023, ο πρώην πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ντόναλντ Τουσκ δεσμεύτηκε να αποξηλώσει τις αλλαγές του PiS. Ωστόσο, προσέκρουσε στην άρνηση του Κάρολ Ναβρότσκι, ο οποίος εξελέγη πρόεδρος της χώρας το 2025 με τη στήριξη του PiS και κατηγορεί την κυβέρνηση ότι επιχειρεί να θέσει τη Δικαιοσύνη υπό τον δικό της πολιτικό έλεγχο.

Το αδιέξοδο έφτασε στα άκρα νωρίτερα μέσα στο 2026, όταν ο πρόεδρος Ναβρότσκι αρνήθηκε να ορκίσει τρεις από τους έξι δικαστές που εξέλεξε η νέα κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Ορισμένοι εξ αυτών ορκίστηκαν στο Κοινοβούλιο, όμως ο Σβιεντσκόφσκι τους απαγόρευσε να αναλάβουν υπηρεσία και να συμμετέχουν στη σύνθεση του δικαστηρίου, διαμορφώνοντας το εκρηκτικό τοπίο που οδήγησε στα νυχτερινά επεισόδια της Βαρσοβίας.